Atebetü'l-Hakâyık’ta Eğitim, Bilim ve Akıl

Bu çalışmada 11. asrın sonu 12. asrın başında yaşayan Edib Ahmet Yükneki tarafından kaleme alınan Atebetü’l Hakayık adlı eserde geçen, eğitim, bilim ve akıl kavramları ele alınmıştır. Arapça, Farsça bilen; tefsir, hadis gibi ilimleri tahsil eden; âlim, fazıl, edib olarak zikredilen Yükneki’nin Orta Türkçe döneminde Karahanlı Türkçesiyle yazdığı Atebetü’l Hakayık bir nasihat kitabı ve Türk İslam Edebiyat tarihinin ikinci eseridir. Bu bakımdan başta Türk Dili olmak üzere edebiyat tarihi araştırmaları için büyük bir öneme sahiptir. Çalışma, tarama modelinde olup doküman incelemesi yöntemine dayalı olarak yapılmıştır. Çalışmada akılla ilgili 21, bilgi-akılla ilgili 50 ve eğitimle ilgili 60 beyit tespit edilmiştir. Eserin başından sonuna kadar bu kavramlar birbiriyle ilişkili bir şekilde yer almıştır. Tespit edilen bu bulgular, Edib Ahmet’in beyitleriyle zamanına sığdırılamayacak kadar büyük bir şair, âlim ve Atebetü’l Hakâyık’ın ise yüzyıllar öncesinden günümüze ve insanlığa yol gösteren bir eser olduğunu gözler önüne sermektedir. Zira Edib Ahmet’in bahsettiği kavramlar Kutadgu Bilig’te, Divan-ı Hikmet’te ve Makalat’ta da karşımıza çıkmaktadır. İnceleme sonucunda Yükneki eserinde ideal insanın hangi vasıflara sahip olması gerektiğine yer vermiştir.