Research Article

Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması

Volume: 15 Number: 4 December 28, 2025
EN TR

Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması

Abstract

Bu araştırmanın amacı, Ng ve diğerleri (2024) tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanmasıdır. Bu doğrultuda uzman görüşleri alınarak orijinal ölçeğin Türkçeye tercümesi yapılmıştır. Tercümesi yapılan ölçek ortaokul ve lise düzeyinde öğrenim gören 734 öğrenciye uygulanmıştır. Ölçek uyarlama sürecinde öncelikle orijinal ölçeğin mevcut faktör yapısı üzerinde doğrulayıcı faktör analizleri (DFA) uygulanarak yapı geçerliği test edilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, orijinal ölçek yapısının Türk kültürü ile uyumlu olmadığını göstermiştir. Sonrasında ölçeğin Türkçeye uygun olan faktör yapısının belirlenmesi amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) yapılarak yeni faktör yapısı incelenmiştir. Ortaya çıkan faktör yapısı üzerinde birinci düzey DFA uygulanmış ve modifikasyon önerilerine göre yapılan düzeltmeler ile model uyum indeksleri CFI = 0.913, TLI = 0.902, RMSEA = 0.056 ve SRMR = 0.065 olarak hesaplanmıştır. Model üzerinde ikinci düzey DFA uygulanmış ve modifikasyon indekslerine göre yapılan düzeltmeler ile model uyum ölçütleri CFI = 0.908, TLI = 0.901, RMSEA = 0.058 ve SRMR = 0.072 olarak elde edilmiştir. Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek için Cronbach’s alpha (α) ve McDonald’s omega (ω) değerleri hesaplanmış ve α = 0.909 ve ω = 0.902 olarak bulunmuştur. Sonuçlar, Türkçeye uyarlanan ölçeğin ortaokul ve lise düzeyindeki öğrencilerin yapay zekâ okuryazarlık düzeylerini değerlendirmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın Türkiye’de yapay zekâ ile ilgili çalışmalara önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca ölçek uyarlama çalışmaları için yol gösterici nitelikte olacağına inanılmaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bartın Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulunun 22.04.2024 tarihli 4/1 sayılı kararı ile etik izin onayı alınmıştır.

Thanks

Veri toplama sürecinde göstermiş oldukları ilgi ve desteklerinden dolayı Bartın Merkez Fatih Sultan Mehmet Anadolu Lisesi, Hasan Sabri Çavuşoğlu Fen Lisesi, TOKİ Ortaokulu ve Gazi Ortaokulu yönetici, öğretmen ve öğrencilerine teşekkür ederiz.

References

  1. Akbaş, G. ve Korkmaz, L. (2007). Ölçek uyarlaması (Adaptasyon). Türk Psikoloji Bülteni, 13(40), 15–16. https://doi.org/10.31828/tpb134003
  2. Byrne, B. M., & Van de Vijver, F. J. (2010). Testing for measurement and structural equivalence in large-scale cross-cultural studies: Addressing the issue of nonequivalence. International Journal of Testing, 10(2), 107-132.
  3. Carolus, A., Koch, M. J., Straka, S., Latoschik, M. E., & Wienrich, C. (2023). MAILS - Meta AI literacy scale: Development and testing of an AI literacy questionnaire based on well-founded competency models and psychological change- and meta-competencies. Computers in Human Behavior: Artificial Humans, 1(2), 100014. https://doi.org/10.1016/j.chbah.2023.100014
  4. Chiu, T. K. F., Chen, Y., Yau, K. W., Chai, C.-S., Meng, H., King, I., Wong, S., & Yam, Y. (2024). Developing and validating measures for AI literacy tests: From self-reported to objective measures. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100282. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100282
  5. Chiu, T. K. F., Meng, H., Chai, C.-S., King, I., Wong, S., & Yam, Y. (2022). Creation and evaluation of a pretertiary artificial intelligence (AI) curriculum. IEEE Transactions on Education, 65(1), 30–39. https://doi.org/10.1109/TE.2021.3085878
  6. Choi, C. H., & You, Y. Y. (2017). The study on the comparative analysis of EFA and CFA. Journal of Digital Convergence, 15(10), 103–111. https://doi.org/10.14400/JDC.2017.15.10.103
  7. Çelebi, C., Yilmaz, F., Demi̇r, U. ve Karakuş, F. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı: Bir ölçek uyarlama çalışması. Instructional Technology and Lifelong Learning, 4(2), 291–306. https://doi.org/10.52911/itall.1401740
  8. Çelik, I. (2023). Towards intelligent-TPACK: An empirical study on teachers’ professional knowledge to ethically integrate artificial intelligence (AI)-based tools into education. Computers in Human Behavior, 138, 107468. https://doi.org/10.1016/j.chb.2022.107468

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cross-Cultural Scale Adaptation

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 28, 2025

Submission Date

May 15, 2025

Acceptance Date

October 27, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 15 Number: 4

APA
Gökoğlu, S., Erdoğdu, F., & Altun, E. (2025). Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 15(4), 1327-1357. https://doi.org/10.18039/ajesi.1699897
AMA
1.Gökoğlu S, Erdoğdu F, Altun E. Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması. AJESI. 2025;15(4):1327-1357. doi:10.18039/ajesi.1699897
Chicago
Gökoğlu, Seyfullah, Fatih Erdoğdu, and Emrah Altun. 2025. “Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 15 (4): 1327-57. https://doi.org/10.18039/ajesi.1699897.
EndNote
Gökoğlu S, Erdoğdu F, Altun E (December 1, 2025) Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması. Anadolu Journal of Educational Sciences International 15 4 1327–1357.
IEEE
[1]S. Gökoğlu, F. Erdoğdu, and E. Altun, “Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması”, AJESI, vol. 15, no. 4, pp. 1327–1357, Dec. 2025, doi: 10.18039/ajesi.1699897.
ISNAD
Gökoğlu, Seyfullah - Erdoğdu, Fatih - Altun, Emrah. “Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 15/4 (December 1, 2025): 1327-1357. https://doi.org/10.18039/ajesi.1699897.
JAMA
1.Gökoğlu S, Erdoğdu F, Altun E. Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması. AJESI. 2025;15:1327–1357.
MLA
Gökoğlu, Seyfullah, et al. “Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması”. Anadolu Journal of Educational Sciences International, vol. 15, no. 4, Dec. 2025, pp. 1327-5, doi:10.18039/ajesi.1699897.
Vancouver
1.Seyfullah Gökoğlu, Fatih Erdoğdu, Emrah Altun. Yapay Zekâ Okuryazarlığı Ölçeği: Türkçeye Uyarlama Çalışması. AJESI. 2025 Dec. 1;15(4):1327-5. doi:10.18039/ajesi.1699897