The Relationship Between Favoritism Behaviors of School Principals and Teachers' Perception of Organizational Cynicism

Year 2026, Volume: 16 Issue: 1 , 413 - 439 , 28.03.2026

Özge Işık , Ceyhun Kavrayıcı

https://doi.org/10.18039/ajesi.1753795

https://izlik.org/JA56HE99TB

Abstract

This study aims to examine the relationship between favoritism behaviors exhibited by school principals in educational institutions and the phenomenon of organizational cynicism observed in teachers. The study group consists of teachers working in primary schools located in the Odunpazarı district of Eskişehir during the 2023-2024 academic year. A survey was administered to a total of 355 educators selected via the random sampling method. The relational survey model was adopted as the research design. As data collection tools, in addition to the demographic information form prepared by the researchers, the "Favoritism in School Management Scale" developed by Erdem and Meriç (2012) and the "Organizational Cynicism Scale" developed by Sağır and Oğuz (2012) were used. The collected data were analyzed using SPSS software, utilizing statistical techniques such as T-Test, correlation, and regression analyses. The obtained findings reveal a moderate, positive, and statistically significant relationship between favoritism behaviors in school principals and teachers' levels of organizational cynicism. As teachers' perception levels regarding school principals' favoritism behaviors increase, their levels of organizational cynicism also increase. Furthermore, regression analysis results support that favoritism behaviors in schools are a significant predictor of organizational cynicism.

Keywords

favoritism , favoritism in school management , organizational cynicism

Okul Müdürlerinin Kayırmacı Davranışları ile Öğretmenlerin Örgütsel Sinizm Algıları Arasındaki İlişki

https://izlik.org/JA56HE99TB

Abstract

Bu çalışma, eğitim kurumlarındaki müdürlerin sergilediği kayırmacı davranışlar ile öğretmenlerin örgütsel sinizm algısı arasındaki bağlantıyı ele almayı hedeflemektedir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 akademik yılında Eskişehir'in Odunpazarı ilçesinde bulunan ilkokullarda görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Çalışmada, rastgele örnekleme yöntemiyle seçilmiş toplam 355 eğitimciye anket uygulanmıştır. Araştırma deseni olarak ilişkisel tarama modeli benimsenmiştir. Veri toplama aracı olarak; araştırmacılar tarafından hazırlanan demografik bilgi formunun yanı sıra, Erdem ve Meriç (2012) tarafından geliştirilen “Okul Yönetiminde Kayırmacılık Ölçeği” ile Sağır ve Oğuz (2012) tarafından geliştirilen “Örgütsel Sinizm Ölçeği” kullanılmıştır. Toplanan veriler SPSS yazılımı ile analiz edilmiş ve istatistiksel tekniklerden T testi, korelasyon ve regresyon analizlerine başvurulmuştur. Elde edilen bulgular, okul müdürlerindeki kayırmacı davranışlar ile öğretmenlerin örgütsel sinizm algıları arasında orta düzeyde, olumlu yönlü ve istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Öğretmenlerin, okul müdürlerinin kayırmacı davranışlarına ilişkin algı düzeylerinin artmasının, örgütsel sinizm algılarını da artırdığı ifade edilebilir. Ayrıca, regresyon analizi sonuçları, okullardaki kayırmacı davranışların örgütsel sinizm algılarının önemli bir yordayıcısı olduğunu desteklemektedir.

Keywords

kayırmacılık , okul yönetiminde kayırmacılık , örgütsel sinizm

References

• Abraham, R. (2000). Organizational cynicism: Bases and consequences. Genetic, Social, and General Psychology Monographs, 126(3), 269-292.
• Akdemir, B., Kırmızıgül, B. & Zengin, Y. (2016). Örgütsel sinizm ile iş performansı arasındaki ilişki ve bir araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 115–130.
• Akgün, S. (2008). Türkiye’de yolsuzluğun tarihsel ve yapısal kökenleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Andersson, L. M. (1996). Employee cynicism: An examination using a contract violation framework. Human Relations, 49(11), 1395-1418. Retrieved December 27, 2023, from https://doi.org/10.1177/001872679604901102
• Austin, J.T., Reichers, A.E., & Wanous, J.P. (1997). Understanding and managing cynicism about organizational change. Academy of Management Perspectives, 11, 48-59. Retrieved December 21, 2023, from https://doi.org/10.5465/ame.1997.9707100659
• Avolio, B. J., Bass, B. M., & Jung, D. I. (2010). Re-examining the components of transformational and transactional leadership using the Multifactor Leadership Questionnaire. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 72(4), 441-462. Retrieved December 21, 2023, from https://doi.org/10.5465/10.1348/096317999166789
• Aydın, Y. (2015). Örgütsel sessizliğin okul yönetiminde kayırmacılık ve öğretmenlerin öz yeterlilik algısı ile ilişkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Aydoğan, İ. (2008). Okul yöneticilerinin öğretmenleri etkileme becerileri. Selçuk Üniversitesi Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 25, 33-51.
• Aydoğan, İ. (2009). Favoritism in the Turkish Educational System: Nepotism, Cronyism and Patronage. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 4(1), 19-35. Retrieved December 21, 2023, from https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/161875
• Aytaç, Ö. & İlhan, S. (2010). Türkiye'de kayırmacı eğilimlerin oluşmasında toplumsal ve kültürel yapının rolü. R. Erdem (Ed.), Yönetim ve örgüt açısından kayırmacılık içinde (s. 61-84). Beta Yayıncılık.
• Brower, R. S., Schoorman, F. D., & Mayer, R. C. (2000). An organizational trust inventory (OTI): Development and validation. Academy of Management Journal, 43(3), 634–653.
• Bursalıoğlu, Z. (2019). Okul Yönetiminde Yeni Yapı ve Davranış. Pegem Akademi.
• Cartwright, S. & Holmes, N. (2006). The meaning of work: the challenge of regaining employee engagement and rejecteducing cynicism. Human Resource Management Review, 16(2), 199-208. Retrieved December 23, 2023, from https://doi.org/10.1016/j.hrmr.2006.03.012
• Cochran, D. S. (2004). Predicting and altering the effects of organizational cynicism: A model of intervention [Yayımlanmamış doktora tezi]. Louisiana State University.
• Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research. Pearson.
• Çakır, M. (2014). Bürokrasi ve suç olgusu. Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(26), 18-24. https://doi.org/10.18493/kmusekad.10020 adresinden 02.01.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Çağlayan, Z. & Özer, N. (2016). Öğretmenlerin okul müdürlerine duydukları güven ve kronizm algıları arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(5), 16-27.
• Çoban, O. (1999). Bir siyasal yozlaşma türü olarak rüşvet ve ekonomik etkileri. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 13(1), 173-193. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/29890 adresinden 05.01.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Dean Jr, J. W., Brandes, P., & Dharwadkar, R. (1998). Organizational cynicism. Academy of Management Review, 23(2), 341-352. Retrieved December 21, 2023, from https://doi.org/10.5465/amr.1998.533230
• Demirbilek, M. (2021). Öğretmenlerin algıladıkları kayırmacılık ile örgütsel sinizm arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi.
• Demirbilek, N. (2021). Türk kültüründe kayırmacılık: Teori araştırma ve uygulama. Pegem Akademi.
• Demirtaş, H. & Demirbilek, N. (2019). Okul müdürlerinin kayırmacı davranışlarının öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile müdüre güvene etkisi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(17), 111-142.
• Erdem, M., & Meriç, E. (2012). Okul yönetiminde kayırmacılığa ilişkin ölçek geliştirme çalışması. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 141-154.
• Erdem, M. ve Meriç, E. (2013). İlköğretim Okullarında Görev Yapan Öğretmenlerin Algılarına Göre Okul Yönetiminde Kayırmacılık. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 467-498. https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/issue/10319/126559 adresinden 18.12.2023 tarihinde erişilmiştir.
• Elsaied, M. (2022). Exploitative leadership and organizational cynicism: The mediating role of emotional exhaustion. Leadership & Organization Development Journal, 43(1), 25-38.
• Folger, R., & Konovsky, M. A. (1989). Effects of procedural and distributive justice on reactions to pay raise decisions. Academy of Management Journal, 32(1), 115-130.
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education, Mc Graw Hill.
• Gençer Çelik, G. (2020). Kayırmacılığın örgütsel sinizme etkisi: İstanbul’daki eğitim kurumlarında bir inceleme, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 6(25), 470-483. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.298 adresinden 27.12.2023 tarihinde erişilmiştir.
• Gider, İ. & Okçu, V. (2021). Eğitim örgütlerinde kayırmacılık ve işe yabancılaşma sorunsalı. İksad Publishing House.
• Greenberg, J. (1990). Organizational justice: Yesterday, today, and tomorrow. Journal of Management, 16(2), 399-432. Retrieved January 03, 2024, from https://doi.org/10.1177/014920639001600208
• Gül, N. (2016). Kayırmacılık ve örgütsel sinizm arasındaki ilişki: Lise öğretmenleri üzerine bir alan araştırması. Social Sciences Studies Journal, 2(2), 22-31.
• Güzeller, C. O. & Kalağan, G. (2010). Öğretmenlerin örgütsel sinizm düzeylerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 83-97. https://dergipark.org.tr/en/pub/pauefd/issue/11116/132932 adresinden 20.12.2023 tarihinde erişilmiştir.
• James, M. S. (2005). Antecedents and consequences of cynicism in organizations: An examination of the potential positive and negative effects on school systems (Yayımlanmamış doktora tezi). Florida State University.
• Kanter, D.L. & Mirvis, P.H. (2006). Beyond demography: A psychographic profile of the workforce, Human Resource Management, 30(1), 45-68. Retrieved January 06, 2024, from https://doi.org/10.1002/hrm.3930300104
• Kaplan, M., Öğüt, A. & Özgener, Ş. (2008). İşgören-işveren ilişkilerinde yeni bir paradigma: Örgütsel sinizm. H. Karadal ve M. Özdevecioğlu (Ed.), Örgütsel davranışta seçme konular: Organizasyonların karanlık yönleri ve verimlilik azaltıcı davranışlar içinde, İlke Yayınevi.
• Karademir, M. (2016). Ortaokul öğretmenlerinin okul yönetiminde kayırmacılık algıları ile örgütsel sinizm arasındaki ilişkinin incelenmesi: İstanbul ili Pendik ilçesi örneği. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi
• Karasar, N. (2006). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Nobel.
• Kavrayıcı, C. (2019). Öğretmenlerin mesleki kimlik algıları ve örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
• Kavrayıcı, C. (2021). Metaphoric Perceptions of Pre-service Teachers about the Concepts of “School Principal” and “Education System”. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 12(2), 222-248.
• Kavrayıcı, C. (2023). Kapsayıcı Liderlik Ölçeği’nin Türk Kültürüne uyarlanması: Devlet okulları bağlamında geçerlik güvenirlik çalışması. Anadolu University Journal of Education Faculty, 7(3), 628-643.
• Kaya, D. (2023). Okul Yöneticilerinin Kayırmacı Davranışları İle Öğretmenlerin Örgütsel Sinizm Düzeyleri Arasındaki İlişki. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
• Kaygusuz, İ. (2018). Öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile örgütsel sinizm tutumları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yozgat Bozok Üniversitesi.
• Keskin, A. (2018). Okul yöneticilerinin kayırmacılık davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Osmangazi Üniversitesi.
• Kılıç, Ş. (2011). İlköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel sinizm ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki (Keçiören İlçesi Örneği). [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Kılınç, E. (2014). İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ile örgütsel sinizm tutumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
• Kuşçu, C. (2020). Öğretmenlerin örgütsel sinizm düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
• Özen, F. (2018). Öğretmenlerin örgütsel sinizm düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Özsemerci, K. (2003). Türk kamu yönetiminde yolsuzluklar nedenleri zararları ve çözüm önerileri. Ankara: T.C. Sayıştay Başkanlığı.
• Pett, M. A., Lackey, N. R., & Sullivan, J. J. (2003). Making sense of factor analysis: The use of factor analysis for instrument development in health care research. Sage Publications.
• Polat, M. (2009). Örgütsel özdeşleşme, örgütsel sinizm ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkilerin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Polat, S., & Kazak, E. (2014). Okul yöneticilerinin kayırmacı tutum ve davranışları ile öğretmenlerin örgütsel adalet algıları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 71-92.
• Pugh, S. D., Skarlicki, D. P., & Passell, B. S. (2003). After the fall: Layoff victims' trust and cynicism in the aftermath of organizational restructuring. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 76(2), 201-212, from https://doi.org/10.1348/096317903765913704.
• Rousseau, D. M. (1995). Psychological contracts in organizations: Understanding written and unwritten agreements. Sage Publications.
• Sağır, T., & Oğuz, E. (2012). Öğretmenlerde örgütsel sinizm ölçeğinin geliştirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 9(2), 1094-1106.
• Sheridan, M. K. (2007). Just because it's sex doesn't mean it's because of sex: The need for new legislation to target sexual favoritism. Colombia Journal of Law and Social Problems, 40(3), 379-415, Retrieved May 30, 2023, from http://www.columbia.Edu/cu/jlsp/pdf/spring2007/sheridan.pdf.
• Sezenöz, Z. (2021). Örgütlerde kayırmacılık, sinizm ve psikolojik sözleşme ihlali algısı üzerine bir araştırma. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
• Tınaz, P. (2011). İşyerinde psikolojik taciz (Mobbing) (4. Baskı). Beta Basım Yayım. Tortop, N. (1999). Personel Yönetimi. Yargı Yayınları.
• Tschannen-Moran, M. (2004). Trust matters: Leadership for successful schools. Jossey-Bass.
• Turan, S. (2020). Okul yöneticilerinin kayırmacılık davranışları ile öğretmenlerin örgütsel sinizm düzeyleri arasındaki ilişki. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Turhan, M. (2014). Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşlerine göre örgütsel demokrasi ve siyasal paralellik. Eğitim ve Bilim, 39(175), 237-251.
• Vroom, V. H. (1964). Work and motivation. Wiley.
• Yıldırım, M. (2013). Kamu yönetiminin kadim paradoksu: Nepotizm ve meritokrasi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 353-380. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/45816 adresinden 28.12.2023 tarihinde erişilmiştir.
• Yıldırım, İ. (2022). What Is the Role of Organizational Cynicism in School Effectiveness? SAGE Open, 12(3).
• Yüksel, H. (2015). Örgütsel sinizm ve bağlılık arasındaki ilişki: İlk ve ortaokul öğretmenleri üzerinde bir araştırma. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.