TR
EN
Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık
Abstract
Bu çalışma, OSB olan çocuklarda okuma ve yazma gelişiminin temelini oluşturan erken okuryazarlık becerilerini ele almakta ve bu becerilerin OSB içinde nasıl farklılaştığını güncel araştırmalar doğrultusunda tartışmaktadır. Erken okuryazarlık; sesbilgisel farkındalık, harf bilgisi, yazı farkındalığı, sözcük bilgisi ve dinlediğini anlama gibi okuma ve yazma öğretimi başlamadan önce gelişen temel becerileri kapsamaktadır. Alanyazındaki bulgular, OSB olan çocukların bu becerilere ilişkin performanslarının tek bir örüntü izlemediğini, özellikle harf bilgisi ve kod çözme gibi çözümleme temelli alanlarda daha güçlü bir eğilim görülürken, sözcük bilgisi ve dinlediğini anlama gibi anlam temelli süreçlerde daha belirgin güçlükler yaşandığını göstermektedir. Bu durumun ortak dikkat, sosyal iletişim özellikleri, pragmatik dil becerileri ve zihin kuramı becerileri gibi OSB’ye özgü gelişimsel farklılıklarla ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca sözel olmayan zekâ, genel dil becerileri, OSB’nin şiddeti ve çocuğun ev ile okul ortamının niteliği, erken okuryazarlık performansını etkileyen önemli değişkenler arasında yer almaktadır. Tüm bulgular bir arada değerlendirildiğinde, erken okuryazarlığın OSB olan çocuklar için yalnızca okuma ve yazmaya hazırlık değil, aynı zamanda iletişimsel katılımı ve bağımsız yaşam becerilerini destekleyen bir gelişim alanı olduğu görülmektedir. Bu nedenle erken dönemde bireysel profillere duyarlı, sistematik ve öğretimsel olarak güçlü bir çerçeve sunan müdahalelerin planlanması önem taşımaktadır.
Keywords
References
- Akdal, D. (2018). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik sesfar müdahale programının etkililiğinin incelenmesi (Tez No. 515378) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Akdal, D. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin “sesbilgisel farkındalık” kavramına yönelik bilgi düzeyleri ve sınıf içi etkinlikler. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 496–515.
- Akdal, D., & Kargın, T. (2019). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik SESFAR müdahale programının etkililiğinin incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2575–2586. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3459
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
- Arrow, A. W. (2007). Potential precursors to the development of phonological awareness in preschool children [Doktora tezi, The University of Auckland].
- Baştuğ, Y. E. (Yunus Emre). (2024). Otizm spektrum bozukluğu olan okul öncesi çocukların erken okuryazarlık profillerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
- Boyle, S. A., McNaughton, D., & Chapin, S. E. (2023). Effects of shared reading on the early language and literacy skills of children with autism spectrum disorders: A systematic review. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 34(4), 205–214.
- Burgess, S. R., Hecht, S. A., & Lonigan, C. J. (2002). Relations of home literacy environment (HLE) to the development of reading-related abilities: A one-year longitudinal study. Reading Research Quarterly, 37, 408–427.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Education for Autistic Children, Autism and Spectrum Disorder Education
Journal Section
Review
Publication Date
December 29, 2025
Submission Date
November 23, 2025
Acceptance Date
December 11, 2025
Published in Issue
Year 2025 Number: 1
APA
Yılmaz, N., & Nergiz, A. (2025). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, 1, 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960
AMA
1.Yılmaz N, Nergiz A. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. AJRIDD. 2025;(1):46-62. doi:10.5281/zenodo.18085960
Chicago
Yılmaz, Nurettin, and Aslıhan Nergiz. 2025. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, no. 1: 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960.
EndNote
Yılmaz N, Nergiz A (December 1, 2025) Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities 1 46–62.
IEEE
[1]N. Yılmaz and A. Nergiz, “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”, AJRIDD, no. 1, pp. 46–62, Dec. 2025, doi: 10.5281/zenodo.18085960.
ISNAD
Yılmaz, Nurettin - Nergiz, Aslıhan. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities. 1 (December 1, 2025): 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960.
JAMA
1.Yılmaz N, Nergiz A. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. AJRIDD. 2025;:46–62.
MLA
Yılmaz, Nurettin, and Aslıhan Nergiz. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, no. 1, Dec. 2025, pp. 46-62, doi:10.5281/zenodo.18085960.
Vancouver
1.Nurettin Yılmaz, Aslıhan Nergiz. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. AJRIDD. 2025 Dec. 1;(1):46-62. doi:10.5281/zenodo.18085960