TR
EN
Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık
Öz
Bu çalışma, OSB olan çocuklarda okuma ve yazma gelişiminin temelini oluşturan erken okuryazarlık becerilerini ele almakta ve bu becerilerin OSB içinde nasıl farklılaştığını güncel araştırmalar doğrultusunda tartışmaktadır. Erken okuryazarlık; sesbilgisel farkındalık, harf bilgisi, yazı farkındalığı, sözcük bilgisi ve dinlediğini anlama gibi okuma ve yazma öğretimi başlamadan önce gelişen temel becerileri kapsamaktadır. Alanyazındaki bulgular, OSB olan çocukların bu becerilere ilişkin performanslarının tek bir örüntü izlemediğini, özellikle harf bilgisi ve kod çözme gibi çözümleme temelli alanlarda daha güçlü bir eğilim görülürken, sözcük bilgisi ve dinlediğini anlama gibi anlam temelli süreçlerde daha belirgin güçlükler yaşandığını göstermektedir. Bu durumun ortak dikkat, sosyal iletişim özellikleri, pragmatik dil becerileri ve zihin kuramı becerileri gibi OSB’ye özgü gelişimsel farklılıklarla ilişkili olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca sözel olmayan zekâ, genel dil becerileri, OSB’nin şiddeti ve çocuğun ev ile okul ortamının niteliği, erken okuryazarlık performansını etkileyen önemli değişkenler arasında yer almaktadır. Tüm bulgular bir arada değerlendirildiğinde, erken okuryazarlığın OSB olan çocuklar için yalnızca okuma ve yazmaya hazırlık değil, aynı zamanda iletişimsel katılımı ve bağımsız yaşam becerilerini destekleyen bir gelişim alanı olduğu görülmektedir. Bu nedenle erken dönemde bireysel profillere duyarlı, sistematik ve öğretimsel olarak güçlü bir çerçeve sunan müdahalelerin planlanması önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akdal, D. (2018). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik sesfar müdahale programının etkililiğinin incelenmesi (Tez No. 515378) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Akdal, D. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin “sesbilgisel farkındalık” kavramına yönelik bilgi düzeyleri ve sınıf içi etkinlikler. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 496–515.
- Akdal, D., & Kargın, T. (2019). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik SESFAR müdahale programının etkililiğinin incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2575–2586. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3459
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787
- Arrow, A. W. (2007). Potential precursors to the development of phonological awareness in preschool children [Doktora tezi, The University of Auckland].
- Baştuğ, Y. E. (Yunus Emre). (2024). Otizm spektrum bozukluğu olan okul öncesi çocukların erken okuryazarlık profillerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
- Boyle, S. A., McNaughton, D., & Chapin, S. E. (2023). Effects of shared reading on the early language and literacy skills of children with autism spectrum disorders: A systematic review. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 34(4), 205–214.
- Burgess, S. R., Hecht, S. A., & Lonigan, C. J. (2002). Relations of home literacy environment (HLE) to the development of reading-related abilities: A one-year longitudinal study. Reading Research Quarterly, 37, 408–427.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Otistik Çocuklar Eğitimi, Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
29 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
23 Kasım 2025
Kabul Tarihi
11 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 1
APA
Yılmaz, N., & Nergiz, A. (2025). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, 1, 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960
AMA
1.Yılmaz N, Nergiz A. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities. 2025;(1):46-62. doi:10.5281/zenodo.18085960
Chicago
Yılmaz, Nurettin, ve Aslıhan Nergiz. 2025. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, sy 1: 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960.
EndNote
Yılmaz N, Nergiz A (01 Aralık 2025) Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities 1 46–62.
IEEE
[1]N. Yılmaz ve A. Nergiz, “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”, Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, sy 1, ss. 46–62, Ara. 2025, doi: 10.5281/zenodo.18085960.
ISNAD
Yılmaz, Nurettin - Nergiz, Aslıhan. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities. 1 (01 Aralık 2025): 46-62. https://doi.org/10.5281/zenodo.18085960.
JAMA
1.Yılmaz N, Nergiz A. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities. 2025;:46–62.
MLA
Yılmaz, Nurettin, ve Aslıhan Nergiz. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık”. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities, sy 1, Aralık 2025, ss. 46-62, doi:10.5281/zenodo.18085960.
Vancouver
1.Nurettin Yılmaz, Aslıhan Nergiz. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Erken Okuryazarlık. Anadolu Journal of Research in Developmental Disabilities. 01 Aralık 2025;(1):46-62. doi:10.5281/zenodo.18085960