Tımarlı Sipahilere Hazineden Borç Verilmesi Meselesi:IV. Murat’ın Bağdat Seferi Örneği

One of the less studied subjects in Ottoman history is the issue of lending to timar cavalrymen from the treasury. The cavalry army (timarlı sipahis), which was the most important and the most numerous military institution of the state in the classical era of the Ottoman Empire, was not a (ulufeli) salaried army. However, since the middle of the 16th century, this military class began to lose its importance due to internal and external reasons. They used to earn their daily living and military campaign expenses from the taxes that they collected according to the law in their regions of duty. In addition, they did not receive financial support from the central government during the campaigns. In this study, the treasury's lending to the cavalry timariots (cavalrymen), zaims and sanjak beys from the central treasury and the recovery of these debts by the treasury in the Ottoman Empire will be investigated. For this, first of all, a series of firmans (imperial edicts) in the Topkapı Palace Museum were used. As it is understood from the archive documents, it is seen that the owners of the timar were not given loans during the Baghdad Campaign for the first time, but previously, sometimes by borrowing from the state treasury and sometimes from rich tradesmen, they were given to the soldiers who were in financial difficulties.

Osmanlı tarihinde az incelenen konulardan biri de tımarlı sipahilere hazineden borç verilmesi meselesidir. Osmanlı klasik çağında devletin en önemli ve sayıca en kalabalık askeri olan tımarlı sipahiler ordusu ulufeli bir ordu değildi. Gündelik geçimlerini ve sefer masraflarını görev bölgelerinde kanuna göre topladıkları vergilerden sağlarlardı. Ayrıca sefer sırasında devletten maddi destek almazlardı. Bununla beraber, 16. yüzyılın ortalarından itibaren iç ve dış nedenler dolayısıyla bu askeri sınıf önemini yitirmeye başlamıştır. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti'nde hazine tarafından tımarlı sipahiler, zaimler ve sancak beylerine hazineden borç verilmesi ve bu borçların geri alınması araştırılacaktır. Bunun için 4. Murad'ın Bağdat seferi kısaca ele alındıktan sonra, sefer dönüşü sırasında mali sıkıntıya düşen tımar sahiplerine Padişahın devlet hazinesinden borç vermesi durumu incelenecektir. Bunun için öncelikle Topkapı Sarayı Müzesinde bulunan bir dizi ferman serisinden yararlanılmıştır. Ayrıca Osmanlı Arşivinde bulunan diğer belgelerden de istifade edilmiştir. Arşiv belgelerinden de anlaşıldığına göre tımar sahiplerine ilk defa Bağdat Seferi sırasında borç verilmeyip, daha önce de bazen eyalet hazinesinden, bazen zengin esnaftan borç alınarak maddi sıkıntıya düşen askerlere borç verildiği görülmektedir. Eldeki kaynaklara göre borç verme uygulaması sadece Anadolu tarafında yapılan seferlerde sıkıntıya düşen Rumeli’deki tımar sahiplerine verildiği görülmektedir. Tımar sahiplerine verilen borçların yaklaşık bir sene sonra geri istendi eldeki fermanlar göstermektedir.