Tescil Metinlerinde Yerel Kültürün Temsili: Bolu’nun Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünleri Üzerine Nitel Bir Doküman Analizi

Öz

Coğrafi işaret tescili, yerel ürünleri hukuki ve ekonomik açıdan korurken ürün ile yöre arasındaki bağı resmi bir metin içinde de tanımlar. Bu çalışma, Bolu’daki coğrafi işaretli gastronomik ürünlerin tescil belgelerinde yerel kültürün nasıl yer aldığını incelemektedir. Doküman incelemesine dayalı nitel araştırmada, çalışma tarihi itibarıyla Bolu Ticaret ve Sanayi Odasının güncel listesinde yer alan 27 tescilli coğrafi işaretten gıda, tarım ve gastronomiyle ilişkili 25 ürünün tamamı analiz edilmiştir. TÜRKPATENT tescil metinleri; tarihsel süreklilik ve kolektif bellek, toplumsal yaşam ve kuşaklararası aktarım, yer, doğal çevre ve yerel hammadde, geleneksel üretim bilgisi ve ustalık ile yerel adlandırma, ün ve aidiyet temaları üzerinden kodlanmıştır. Bulgular, üretim bilgisinin 24, tarihsel sürekliliğin 20, yer ve doğal çevre bağının 17 belgede açık biçimde yer aldığını; toplumsal yaşam ve kuşaklararası aktarımın ise 8 belgede görüldüğünü göstermiştir. Sonuçlar, tescil metinlerinin kültürel unsurlara yer verdiğini; ancak üretim tekniği ve coğrafi özellikler gibi tanımlanması ve denetlenmesi daha kolay unsurların, aile içi aktarım, imece ve özel gün kullanımı gibi yaşayan kültür unsurlarına göre daha düzenli kaydedildiğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• coğrafi işaret
• kültürel temsil
• yerel kimlik
• gastronomik miras
• Bolu

Destekleyen Kurum

Bu çalışma için herhangi bir kurum veya kuruluştan finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Araştırmada kamuya açık kurumsal dokümanlar kullanılmış, insan katılımcılardan veri toplanmamıştır. Bu nedenle etik kurul izni gerektiren bir veri toplama süreci yürütülmemiştir.

Representation of Local Culture in Registration Texts: A Qualitative Document Analysis of Bolu’s Geographically Indicated Gastronomic Products

Öz

Geographical indication registration protects local products legally and economically while also defining the relationship between product and place in an official text. This study examines how local culture is represented in the registration documents of Bolu’s geographically indicated gastronomic products. Using qualitative document analysis, the study covers all 25 food-, agriculture- and gastronomy-related products among the 27 registered geographical indications listed for Bolu at the time of analysis. TÜRKPATENT registration texts were coded under five themes: historical continuity and collective memory; social life and intergenerational transmission; place, ecology and local ingredients; traditional production knowledge and craftsmanship; and local naming, reputation and belonging. Production knowledge was explicitly identified in 24 documents, historical continuity in 20 and place-ecology relations in 17, while social life and intergenerational transmission appeared in only 8. The findings show that registration texts include cultural elements, but record technically definable and auditable features more consistently than living cultural elements such as family transmission, collective production and special-occasion use.

Anahtar Kelimeler

• geographical indication
• cultural representation
• local identity
• food heritage
• Bolu

Destekleyen Kurum

This study received no financial support from any institution or organisation.

Etik Beyan

This study used publicly available institutional documents and did not involve data collection from human participants. Therefore, no research process requiring ethics committee approval was conducted.

Kaynakça

1. Bayazıt, E. (2026). Siirt’in coğrafi işaretli ürünlerinin kent kimliğine etkisine yönelik bir araştırma. Kent Akademisi, 19(3), 1-23. https://doi.org/10.35674/kent.1721296
2. Bérard, L., & Marchenay, P. (2006). Local products and geographical indications: Taking account of local knowledge and biodiversity. International Social Science Journal, 58(187), 109-116. https://doi.org/10.1111/j.1468-2451.2006.00592.x
3. Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21-34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061
4. Bolu Ticaret ve Sanayi Odası. (t.y.). Coğrafi işaretli ürünlerimiz. https://www.bolutso.org.tr/hizmetler/projeler/cografi-isaretli-urunlerimiz/ (Erişim tarihi: 21 Ekim 2026).
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Castelló, E. (2020). Storytelling in applications for the EU quality schemes for agricultural products and foodstuffs: Place, origin and tradition. Spanish Journal of Agricultural Research, 18(2), e0105. https://doi.org/10.5424/sjar/2020182-16192
7. Castelló, E., Lövgren, D., & Svensson, G. (2023). The narratives of geographical indications as commons: A study on Catalan and Swedish cases. Food, Culture & Society, 26(5), 1014-1031. https://doi.org/10.1080/15528014.2022.2054504
8. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE.

9. Çavuş, O., & Eker, Ş. (2022). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilir gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi: Bolu Kanlıca Mantarı, Mengen örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 303-320. https://doi.org/10.26677/TR1010.2022.953
10. Dikmen Boyraz, H., & Sandıkcı, M. (2023). Coğrafi işaretli ürünlerin somut olmayan kültürel miras Türk mutfak kültürü unsurlarıyla karşılaştırılması: UNESCO gastronomi şehri Afyonkarahisar ili örneği. Tourism and Recreation, 5(2), 172-185. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1349928
11. Elo, S., Kääriäinen, M., Kanste, O., Pölkki, T., Utriainen, K., & Kyngäs, H. (2014). Qualitative content analysis: A focus on trustworthiness. SAGE Open, 4(1), 1–10. https://doi.org/10.1177/2158244014522633
12. Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage/Open University. İflazoğlu, N. (2026). Mutfak kültüründe içli köfteler: Gastronomik kimlik ve coğrafi işaret bağlamında bir değerlendirme. Journal of Academic Tourism Studies, 7(1), 49-60. https://doi.org/10.29228/jatos.89979
13. Karsznia, W., Derek, M., & Feindt, P. H. (2026). Framing local food and food heritage in European Union food policy. Food Policy, 142, 103142. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2026.103142
14. Korstjens, I., & Moser, A. (2018). Series: Practical guidance to qualitative research. Part 4: Trustworthiness and publishing. European Journal of General Practice, 24(1), 120–124. https://doi.org/10.1080/13814788.2017.1375092
15. Kurnaz, A., Akyurt Kurnaz, H., & Aslan, E. (2026). The İmece tradition in the context of gastronomic cultural heritage. International Journal of Gastronomy and Food Science, 43, 101408. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2026.101408
16. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
17. Mariani, M., Casabianca, F., Cerdan, C., & Peri, I. (2021). Protecting food cultural biodiversity: From theory to practice. Challenging the geographical indications and the Slow Food models. Sustainability, 13(9), 5265. https://doi.org/10.3390/su13095265
18. Nowell, L. S., Norris, J. M., White, D. E., & Moules, N. J. (2017). Thematic analysis: Striving to meet the trustworthiness criteria. International Journal of Qualitative Methods, 16(1), 1–13. https://doi.org/10.1177/1609406917733847
19. Öncüer, M. E., Kucukusta, D., & Esen, Ö. (2025). Unesco Yaratıcı Şehirler Ağına dâhil gastronomi şehirlerinde yer alan gastronomi tesislerindeki coğrafi işaret izleri. Journal of Travel and Tourism Research, 27, 43-59.
20. Pamukçu, H., Saraç, Ö., Aytuğar, S., & Sandıkçı, M. (2021). The effects of local food and local products with geographical indication on the development of tourism gastronomy. Sustainability, 13(12), 6692. https://doi.org/10.3390/su13126692
21. Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. Sage.
22. Smith, L. (2006). Uses of heritage. Routledge.
23. Tanrıkulu, M., & Doğandor, E. (2021). Coğrafi işaretleri ve coğrafi işaret potansiyeliyle Bolu ili. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 223-257.