Research Article

MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI

Volume: 15 Number: 1 July 15, 2025
TR EN

MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI

Abstract

Makale, mülkiyet hakkı müdahalelerinin esas denetiminde AİHM’nin kullandığı meşru amaç testi bağlamında şu ana sorunun cevabını aramaktadır: AİHM, mülkiyet hakkı müdahalelerinin esas denetiminde güçlü bir meşru amaç denetimi icra etmekte midir? Makalede ulaşılan sonuç şudur: AİHM, güçlü bir meşru amaç denetimi yapmamakta ve fakat keyfîliği de facto birinci basamak denetimde incelemektedir. AİHM’nin, meşru amaç testine dair içtihadî tutumu son derece tutarlıdır. 1959-2025 tarihleri arasında mülkiyet hakkına yönelik verdiği yüzlerce ihlal kararında AİHM, davalı devletin ileri sürdüğü meşru amaç savunmasını muhakeme etmeksizin kabul etmiş, meşru amaç savunması yapılmayan hallerde dahi müdahalenin meşru bir amaca yöneldiğini varsaymıştır. İstisnai hallerde AİHM, işaret edilen meşru amacı muhakeme etmiş; meşru amaca yönelik kuşkularını, olumsuz kanaatlerini belirtmiş fakat ihlal kararını meşru amaç değil yasal dayanak yahut ölçülülük testiyle vermiştir; AİHM’nin anılan yaklaşımı izlediği 16 adet karara rastlanmıştır. Daha da istisnai hallerde ise AİHM, ihlal kararını doğrudan meşru amaç denetimiyle vermiştir; AİHM’nin anılan yaklaşımı izlediği 6 adet karara rastlanmıştır. AİHM’nin yaklaşımının eleştirilecek bir yönü yoktur zira meşru amaç ile yerindelik denetimi arasında ince bir çizgi vardır. AİHM’nin bu çizgiyi aşmaktan kaçınması işlevine uygundur. AİHM’nin meşru amaç denetimini tümüyle saf dışı bıraktığı söylenemez. Zira “meşru amaç” denetimi, “yasal dayanak” denetimiyle -keyfîlik incelemesi yönünden- iç içe geçmiştir; orantılılık denetiminin başlangıç noktası, ön meselesi, temel bir unsurudur. Meşru amaç, tek başına güçsüz fakat diğer denetim pratikleri bağlamı içinde güçlü bir değere sahiptir.

Keywords

References

  1. Akıllıoğlu, Tekin. “Kamu Yararı Kavramı Üzerine Düşünceler”, İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi 9, S. 1-3 (1988): 11-22, Erişim Tarihi: Eylül 2024, https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/13697.
  2. Almanya Federal Adalet Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi: The Official Web Site of The Ministry Justice of The Federal Republic of Germany, English translation of the Basic Law, Erişim Tarihi: Şubat 2025, https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_gg/.
  3. Altıparmak, Kerem. “Anayasa Mahkemesinin HAGB İptal Kararı Neden Doğru? - Kemal Gözler’e Bir Cevap”, İnsan Hakları Okulu (Blog), 25.09.2022, Erişim Tarihi: Mart 2025. https:/www.insanhaklariokulu.org.
  4. Anayurt, Ömer. Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar). 5. Bası, Ankara: Seçkin, 2022.
  5. Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İçtihatı Hakkında Rehber: LGBTİ’lerin Hakları, 2022, Erişim Tarihi: Kasım 2024, https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-ks/guide_lgbti_rights_tur.
  6. Başpınar, Veysel. Mülkiyet Hakkını İhlal Eden Müdahaleler. Ankara: Yetkin, 2009.
  7. Beerbohm, Eric and Davis, Ryan W. “The Common Good: A BuckPassing Account”, The Journal of Political Philosophy 23, S. 4 (2017): 60-79, Erişim Tarihi: Kasım 2024. https://scholar.harvard.edu/files/beerbohm/files/beerbohm_et_al-2017-journal_of_ political_philosophy.pdf.
  8. Canpolat, Can. “Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı Çerçevesinde Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Müessesesine İlişkin Bir İnceleme”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11, S. 2 (2023): 1271- 1295.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Constitutional Law, Public Law (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 15, 2025

Submission Date

March 21, 2025

Acceptance Date

June 3, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 15 Number: 1

APA
Demir, H. S. (2025). MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(1), 121-177. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1663050
AMA
1.Demir HS. MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI. AkdHFD. 2025;15(1):121-177. doi:10.54704/akdhfd.1663050
Chicago
Demir, Hande Seher. 2025. “MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15 (1): 121-77. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1663050.
EndNote
Demir HS (July 1, 2025) MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15 1 121–177.
IEEE
[1]H. S. Demir, “MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI”, AkdHFD, vol. 15, no. 1, pp. 121–177, July 2025, doi: 10.54704/akdhfd.1663050.
ISNAD
Demir, Hande Seher. “MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15/1 (July 1, 2025): 121-177. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1663050.
JAMA
1.Demir HS. MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI. AkdHFD. 2025;15:121–177.
MLA
Demir, Hande Seher. “MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 15, no. 1, July 2025, pp. 121-77, doi:10.54704/akdhfd.1663050.
Vancouver
1.Hande Seher Demir. MÜLKİYET HAKKINA MÜDAHALEDE MEŞRU AMAÇ TESTİ: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN İÇTİHADÎ YAKLAŞIMI. AkdHFD. 2025 Jul. 1;15(1):121-77. doi:10.54704/akdhfd.1663050

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.