Research Article

İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI

Volume: 16 Number: 1 July 9, 2026
TR EN

İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI

Abstract

Bu makale, İngiliz ceza hukukunda sarhoşluğun (intoxication) ceza sorumluluğu üzerindeki etkisini, özellikle “önceki kusur” (prior fault) doktrini çerçevesinde incelemektedir. İngiliz ceza hukukunda hâkim olan yaklaşım, ceza sorumluluğunu fiil anında maddi ve manevi unsurların eşzamanlılığına (contemporaneity) dayandırmaktadır. Ancak sarhoşluk, failin fiillerinin anlam ve sonuçlarını kavrama ile muhakeme yeteneğini zayıflatabilen, hatta kimi durumlarda tamamen ortadan kaldırabilen bir olgu olarak, fiil anında suçun gerektirdiği manevi unsurun oluşmamasına neden olabilmektedir. Bu durum eşzamanlılık ilkesiyle ciddi bir gerilim yaratmaktadır. Zira failin fiil anında manevi unsura sahip olmaması, maddi ve manevi unsurların eşzamanlılığını zedeleyerek ceza sorumluluğunun doğrudan tesisini güçleştirmektedir. Bu kapsamda, failin sarhoşluk nedeniyle suçun manevi unsuruna sahip olmadığı yönündeki iddiası, suçun unsurlarının inkârı (denial of offending) niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle sarhoşluk, İngiliz hukukunda eylemi hukuka uygun hâle getiren veya ceza sorumluluğunu azaltan ya da ortadan kaldıran klasik savunmalardan (defences) farklı, kendine özgü bir rejime tabi tutulmaktadır. Mevcut durumda, eşzamanlılık ilkesinin gerektirdiği maddi ve manevi unsurların fiil anında birlikte bulunması, failin sarhoşluğu nedeniyle her zaman gerçekleşmemektedir. Buna rağmen İngiliz hukuku, bu tür durumlarda mutlak bir cezasızlığı kabul etmemekte; belirli şartlar altında ceza sorumluluğunun “önceki kusur” (prior fault) üzerinden yeniden inşa edilmesine olanak tanımaktadır. Söz konusu yeniden inşa mekanizması dört temel şart çerçevesinde ortaya çıkmaktadır: sarhoşluğun iradi olması, suçun genel kast (basic intent) kategorisinde yer alması, kullanılan maddenin hukuken “tehlikeli” (dangerous) sayılması ve sarhoşluk ile manevi unsur eksikliği arasında bir nedensellik bağının bulunması. Bununla birlikte, “önceki kusur” (prior fault) doktrininin teorik temeli ve özellikle sübjektif kusur ilkesi ile ilişkisi öğretide yoğun tartışmalara konu olmaktadır. Bu çalışma, söz konusu tartışmaları ele alarak, önceki kusur doktrininin ceza sorumluluğu bakımından kurucu (inculpatory) etkisini değerlendirmekte ve özellikle sarhoşluk kavramının sınırları, iradilik ölçütü ile genel kast/özel kast ayrımı bağlamında ortaya çıkan yapısal sorunları analiz etmektedir.

Keywords

References

  1. Ashworth, Andrew ve Horder, Jeremy, Principles of Criminal Law. Oxford: Oxford University Press, 2013.
  2. Caruso, Gregg D., Rejecting Retributivism: Free Will, Punishment, and Criminal Justice. Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
  3. Cesur, Halil, “Ceza Sorumluluğunun Anatomisi: Fail, Fiil, Karakter ve Tehlike Ceza Hukuku.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 27, S.2 (2025): 1445–1479.
  4. Child, John J., “Prior Fault: Blocking Defences or Constructing Crimes.” In General Defences in Criminal Law: Domestic and Comparative Perspectives, edited by Alan Reed ve Michael Bohlander, 37–50. Londra: Routledge, 2016.
  5. Child, John J., Simester, Andrew P., Spencer, John R., Stark, Findlay ve Virgo, Graham J., Simester and Sullivan's Criminal Law: Theory and Doctrine. 8. Bası. Oxford: Hart, 2022.
  6. Child, John ve Ormerod, David, Smith, Hogan, and Ormerod's Essentials of Criminal Law. Oxford: Oxford University Press, 2025.
  7. Child, John J., Crombag, Hans S. ve Sullivan, G. R., “Defending the Delusional, the Irrational, and the Dangerous.” Criminal Law Review, 4 (2020): 302–320.
  8. Crombag, Hans S., Child, John J. ve Sullivan, G. R., “Drunk, Dangerous and Delusional: How Legal Concept-Creep Risks Overcriminalization.” Addiction 115, S.12 (2020): 2200–2207.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Criminal Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 9, 2026

Submission Date

April 14, 2026

Acceptance Date

May 15, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 16 Number: 1

APA
Dönmez, H. (2026). İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), 147-181. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1930126
AMA
1.Dönmez H. İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI. AkdHFD. 2026;16(1):147-181. doi:10.54704/akdhfd.1930126
Chicago
Dönmez, Hakan. 2026. “İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 (1): 147-81. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1930126.
EndNote
Dönmez H (July 1, 2026) İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 1 147–181.
IEEE
[1]H. Dönmez, “İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI”, AkdHFD, vol. 16, no. 1, pp. 147–181, July 2026, doi: 10.54704/akdhfd.1930126.
ISNAD
Dönmez, Hakan. “İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16/1 (July 1, 2026): 147-181. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1930126.
JAMA
1.Dönmez H. İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI. AkdHFD. 2026;16:147–181.
MLA
Dönmez, Hakan. “İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI”. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 16, no. 1, July 2026, pp. 147-81, doi:10.54704/akdhfd.1930126.
Vancouver
1.Hakan Dönmez. İNGİLİZ CEZA HUKUKUNDA SARHOŞLUĞUN CEZA SORUMLULUĞUNA ETKİSİ: ÖNCEKİ KUSUR DOKTRİNİNİN ŞARTLARI VE SINIRLARI. AkdHFD. 2026 Jul. 1;16(1):147-81. doi:10.54704/akdhfd.1930126

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.