MUSTAFA SABRİ EFENDİ’NİN VARLIK ANLAYIŞI VE VAHDET-İ VÜCÛD ELEŞTİRİSİ
Öz
Tasavvuf içerisinde gelişen metafizik anlayış, belirgin hâle geldiği ilk dönemlerden itibaren
çeşitli eleştirilerin odağında yer almıştır. Bu eleştiriler vahdet-i vücûd diye adlandırılan ve
büyük ölçüde İbnü’l-Arabî ve sonrası dönemde sistemleşen metafizik anlayışın tasavvuf
dünyasında etkin hâle gelmesiyle ivme kazanır. Son dönem Osmanlı şeyhülislâmlarından biri
olan Mustafa Sabri Efendi de vahdet-i vücûd adıyla sistemleşen bu metafiziği eleştirenler
arasındadır. Eleştirileri genel ve özel ilâhiyat bahisleri, kozmoloji, meâd doktrini gibi
ontolojik hususlar ile vahdet-i vücûda kaynaklık ettiği ileri sürülen keşf ve müşâhedeye dayalı
bilgi anlayışını kapsar.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- KAYNAKÇA İbn Sînâ, eş-Şifâ, el-İlâhiyyât. Kahire 1960.
- Mustafa Sabri Efendi, Mevkıfu’l-Akl. Beyrut 1427/2007.
- Kılıç, Mahmud Erol, Şeyh-i Ekber, İstanbul 2009, s. 94-144.
- Bedirhan, Muhammed, Vahdet-i Vücûdu Savunmak. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2019.
- Chittick, William. Varolmanın Boyutları. çev. Turan Koç, İstanbul 1997, s. 273-299.
- Mahadevan, T. M. P. & Radhakrishnan, Dr. S. The Philosophy Of Advaita . Madras: Ganesh & Co. (Madras) Private Ltd ., 1957.
- İzutsu, Toshihiko. İbn Arabî’nin Fusûs’undaki Anahtar Kavramlar. çev. Ahmet Yüksel Özemre, İstanbul 1999, s. 21-42.
- Toshihiko Izutsu, Sufism and Taoism: A Comparative Study of Key Philosophical Concepts. California: University of California Press, 1984.
- Haydar Âmulî, Nakdu’n-Nukûd fî Maʻrifeti’l-Vücûd. Tahran 1989 (Câmiu’l-Esrâr’la birlikte).
- Mustafa Sabri Efendi, Mevkıfu’l-beşer tahte sultâni’l-kader. Kahire : Matbaatü’s-Selefiyye, 1352.