Olmayanın Tarihi: Türk Sinemasında Akamete Uğrayan Projelere Giriş

Writing history of cinema by solely focusing on films has significantly changed since the last two decades. One of the new approaches observed in this change is to address the things that failed or did not happen for various reasons, and include them among constructive elements of cinema history. By drawing on the theoretical frameworks of counterfactual history, failure studies and unproduction studies, this article gives an early example focusing on the history of failed projects in Turkish cinema. In this respect, it is a pioneering article. As historical resources, the article benefits from memoirs, biographies and autobiographies of Yeşilçam professionals. The aim is to illustrate how the incorporation of failure into historical studies can expand knowledge and assumptions about the history of Turkish cinema. Our findings reveal that when cinema professionals mention their failed projects, they do a retrospective reconstruction of their careers and emphasize things that have been absent, such as international projects or big productions. Moreover, some cinema professionals' failed projects seem to represent professional paths that differentiate from their actual careers. In conclusion, the article demonstrates the contribution of focusing on failed projects in the history of Turkish cinema in theoretical terms and through cases.

Sinema tarihini sadece filmlere odaklanan bir yaklaşımla yazma eğilimi son 20 yıldır önemli oranda değişmiştir. Bu değişim bağlamında gözlemlenen yeni yaklaşımlardan biri de çeşitli sebeplerle olmayan/gerçekleşmeyen yani akamete uğrayan şeyleri ele alarak bunları sinema tarihinin yapıcı unsurları arasına dahil etmektir. Bu makalede, karşı-olgusal tarih, başarısızlık çalışmaları ve yapım-dışı çalışmaları kuramsal çerçevelerinden hareket edilerek, Türk sinemasında akamete uğrayan projelerin tarihine odaklanmanın ilk örneklerinden biri verilmektedir. Bu yönüyle elinizdeki makale öncü bir çalışmadır ve bir giriş niteliğidir. Kaynak olarak, Yeşilçam dönemi sinema profesyonellerine ilişkin anı, biyografi ve otobiyografi türlerindeki kitaplarında aktarılan bilgilerden yararlanılmaktadır. Amaç, akamete uğrayan şeylerin tarihsel çalışmaların bir parçası haline getirilmesinin, Türk sinema tarihine ilişkin bilgi ve varsayımları nasıl genişletebileceğini örneklemektir. Makalenin bulguları, sinema profesyonellerinin akamete uğrayan projelerden bahsederken kariyerlerinde geriye dönük bir inşa yaptıklarını ve uluslararası projeler ya da büyük bütçeli yapımlar gibi yokluğu gözlemlenen şeyleri vurguladıklarını ortaya koymaktadır. Ayrıca, bazı sinemacıların akamete uğrayan projelerinde gerçek kariyerlerinden farklı profesyonel patikalar olduğu görülmektedir. Sonuç olarak, Türk sinema tarihinde akamete uğrayan projelere odaklanmanın tarih yazımına yapacağı katkı kuramsal olarak ve örnek vakalarla ortaya konulmuştur.