Osmanlı Mizah Dergilerinin Siyasi ve Kamusal Alanda Muhalefet İşlevi

A significant characteristic of humor magazines is that they do not solely aim to entertain but also incorporate elements of political and social critique. As the press and public sphere developed in the Ottoman Empire, the power of public opinion and the importance of shaping it became increasingly evident. This study examines the role of Ottoman humor magazines in shaping the political and public sphere, focusing on their oppositional function and their capacity to create public opinion from their emergence in the 1870s through the early years of the Second Constitutional Era. The study investigates the main themes around which these magazines concentrated their critiques and the reasons behind these focuses, analyzing them across different periods. The use of cartoons in these magazines as a tool for opposition is analyzed. Additionally, the measures taken by political authorities in response to the oppositional power of humor magazines are identified. The study employs a combination of historical analysis and semiotic methods. It concludes that humor magazines critiqued certain aspects of social change, particularly those related to urban life and the emergence of an urban identity, which were products of Ottoman modernization. It is observed that the entry of women into the public sphere as social actors was critically caricatured. During the reign of Abdulhamid II, humor magazines were used to foster political opposition against the ruling authority within the public sphere. In the Second Constitutional Era, despite the change in political regime, humor magazines continued to sustain their critical mechanisms and influence public opinion.

Mizah dergilerinin önemli özelliği yalnızca güldürü amacını taşımaması ve içerisinde siyasi ve toplumsal eleştiri unsurunu barındırmasıdır. Osmanlı’da basın ve kamusal alan geliştikçe kamuoyunun gücü ve onu yönlendirmenin önemi daha iyi anlaşılmıştır. Bu çalışmada ortaya çıktıkları 1870’li yıllardan başlayarak II. Meşrutiyet’in ilk yıllarına kadar olan süreçte Osmanlı mizah dergilerinin siyasi ve kamusal alanı biçimlendirme noktasında üstlendikleri muhalefet işlevi ve kamuoyu yaratma gücü ortaya konacaktır. Mizah dergilerinin bu doğrultuda eleştirilerini hangi konular üzerinde yoğunlaştırdığı ve bunun sebepleri dönemler hâlinde incelenecektir. Dergilerdeki karikatürlerin muhalefet işlevi yönünden kullanımı analiz edilecektir. Mizah dergilerinin muhalefet gücüne karşın siyasi iktidarların aldığı önlemler tespit edilecektir. Çalışmada tarihsel analiz ve göstergebilim yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Çalışmada Osmanlı modernleşmesinin toplumsal hayatta ortaya çıkardığı şehir yaşamı ve şehirli kimliği üzerinden değişimin bazı yönlerinin mizah dergilerinde eleştirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Kadının toplumsal bir aktör olarak kamusal alana girişinin eleştirel şekilde karikatürize edildiği görülmüştür. II. Abdülhamid döneminde mizah dergilerinin kamuoyunda iktidar aleyhinde siyasi muhalefet oluşturma noktasında kullanıldığı tespit edilmiştir. II. Meşrutiyet döneminde siyasi rejim değişikliğine rağmen mizah dergilerinin eleştiri mekanizmasını sürdürüp kamuoyunu yönlendirmeye devam ettiği sonucuna varılmıştır.