Devingen Mizansenden Huzursuz Kameraya: Yeşilçam’da Zum
Öz
Zum mercek ile yapılan optik bir etki olan zum hareketi Yirminci Yüzyılın ilk yarısında ortaya
çıkmış olmasına karşın, gelişimini ve yaygın kullanımını İkinci Dünya Savaşı sonrası televizyon
yayıncılığının gelişmesiyle kazanmıştır. Zum hareketi zamanla sinemada da kullanım alanı
bulmuştur. Batı sinemasında 1950’ler ve 1960’lardan itibaren özellikle bağımsız sinemacılar
tarafından tercih edilmeye başlanmış estetik ve pratik bir araç olarak zumun sinemadaki yeri
tartışmalara konu olmuştur. Türk sinemasında 1960’lı yıllarda belirmeye başlayan zum, hızla
yaygınlaşarak gittikçe daha fazla sayıda filmde ve yoğun olarak yer almıştır. Bu yazıda, bir biçem
aracı olarak zumun söz konusu yıllarda Yeşilçam filmlerindeki işlev ve özellikleri ile film dilinde
yarattığı etki incelenmiştir. Zumun söz konusu filmlerde kullanımının mizansende önemli bir etki
yarattığı görülmüştür. Bu etki zum içermeyen filmlerdeki mizansen özellikleri ile karşılaştırılarak
film estetiğindeki değişim tartışılmıştır. Yazıda, ayrıca zum merceğin gelişimi ile zum hareketinin
sinemaya girişi ele alınmış; hareketin özü ve kullanımına dair günümüze değin yapılan eleştirel
ve kuramsal tartışmalara değinilmiştir.
Anahtar Kelimeler
References
- Atam, Zahit(2011).Yakın Plan YeniTürkiye Sineması. İstanbul: Cadde.
- Back, Frank G. (1947).“The Physical Properties and the Practical Applications of the Zoomar Lens”. Journal of
- Society of Motion Picture and Television Engineers. 49(1): 57-64.
- Back, Frank G. ve Herbert, Lowen (1955).“Varifocal Lens Systemfor Motion Picture And Television Cameras”. U.S. Patent No. 2718817 A.Washington, DC: U.S. Patent and Trademark Office.
- Belton, John (1980).“The Bionic Eye: Zoom Esthetics”.Cineaste. 11(1): 20-27.
- Bonitzer, Pascal (2011). Kör Alan ve Dekadrajlar. Çev., İzzet Yasar. İstanbul: Metis.
- Bordwell, David (1997). On The History of Film Style.US: Harvard University.
- Brown,Blain (2012).Cinematography: Theory and Practice. Imagemaking for Cinematographers, Directors &Videographers. Oxford: FocalPress.
- Gibbs, John (2011). “Thecry of the owl: investigating decision - making in a contemporary feature film”. Movie: a Journal of Film Criticism. (3): 80-93.
- Hall, Nick (2012).The Development and Use of the Zoom Lens in American Film and Television: 1946-1974. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Exeter: University of Exeter.