Kültürel Süreklilik Bağlamında Türk Halk Kültüründe Mavi/Turkuaz Mavisi ve Nazar Boncuğu
Abstract
Renklerin sembolik anlamları olduğu bilgisinden yola çıkarak bu çalışmada nitel/tarihsel bir yaklaşımla Türk halk kültüründe mavi rengin ne anlama geldiği, nazar boncuğu üzerinden açıklanmıştır. Son dönem popüler kültürün çıktıları olarak nazar boncuklarını piyasada çok çeşitli renklerde görmek mümkündür ancak Türk halk kültürü bu farklı renkleri değil de ısrarla maviyi kabul etmektedir.
“Nazar Boncuğu” hiç kuşkusuz ki Türk kültürünün en önemli sembollerinden birisidir. Şamanizm döneminden kalma batıl bir inanç olmasına rağmen, günümüze dek Türk toplumu tarafından sevilerek, yaygın biçimde kullanılmıştır. Bu mavi renkli boncuğun insanların sahip oldukları canlı ve cansız varlıklarını nazarlardan, yani kötü gözlerden koruduğuna inanılır. Kıskançlık ve çekememezlik duygularının yanı sıra aşırı sevgiden de kaynaklandığı düşünülen nazarın, gözlerden çıkarak insana (hayvana veya eşyaya) ulaştığına inanılır. Bu olumsuz güçten korunmanın tek çaresinin ise boncuk takmak veya taşımak, yani “göze gözle” karşı gelmek olduğuna inanılır.
Keywords
References
- ACIPAYAMLI, Orhan (1962), Anadolu’da Nazarla İlgili Bazı Âdet ve İnanmalar, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt XX-Sayı: 1-2 Ocak-Haziran. s. 15-16.
- ADALAR SUBAŞI, Derya, (2012), International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/2 Spring, Ankara, s. 967.
- Adorno, Theodor W. (2003). “Kültür Endüstrisini Yeniden Düşünürken”. Çev.: Bülent O. Doğan. Cogito. Sayı: 36. Yaz. Ss.: 76-83.
- Akşin, Sina (1997). “Düşünce Tarihi (1945 Sonrası)”. Türkiye Tarihi 5:Bugünkü Türkiye (1980-1995) (içinde). Der.: Bülent Tanör, Korkut Boratav, Sina Akşin. 2. Basım. İstanbul: Cem.
- Aktar, Cengiz (1993). Türkiye’nin Batılılaştırtılması. İstanbul: Ayrıntı.
- Barker, Chris (1999). Television, Globalization, and Cultural Identities. Philedelphia: Open University Press. Berkes, Niyazi (1975). Türk Düşününde Batı Sorunu. İstanbul: Bilgi.
- BORATAV, Pertev Naili (1997). 100 Soruda Türk Folkloru. 4.Baskı. İstanbul: Gerçek. ÇIBLAK, Nilgün (2004). “Halk Kültüründe Nazar, Nazarlık İnancı ve Bunlara Bağlı Uygulamalar”. Türklük Bilimi Araştırmaları. 2004/15. Ss.:103-125.
- DİKİCİ, Mehmet (2005). Türklerde İnançlar ve Din. Ankara: Akçağ Yayınları.
- Doğan, Ahmet (2002). “İslâmiyet’ten Önceki Türk İnancına Dair”. Türkler. Ed. Hasan Celâl Güzel vd. İstanbul: Yeni Türkiye Yayınları. ss.305-319.
- EMİNOĞLU, Hatice (2014). Türkçe’de Renkler Sözlüğü. Ankara: Gazi Kitabevi.