Giresun’un Kültürel Mirası: Giresun Türküleri

Abstract

Türküler, Türk insanın hayatında son derece mühim ve vazgeçilmez bir yeri olan en önemli kültürel değerlerdendir. Bir toplumun hayata bakışını, geleneklerini, acılarını, sevinçlerini, umutlarını, özlemlerini, temel kodlarını en iyi görebileceğimiz halk kültür değeri kuşkusuz halk verimleri ve türkülerdir. Onlar bir milletin geleneksel kodlarını içinde barındıran, hafızasını taşıyan değerlerdir. Türküler, tarihin, duygunun, göreneğin ve birçok değerin içinde bulunduğu bir kültürel bellektir. Asırlar boyunca insanların duygularını çeşitli nedenlerle paylaşma ve anlatma ihtiyacı olmuştur. Bu ihtiyaç karşılığını ise Türk milletine ait ve ona özgü ezgiyle söylenen türkülerde bulmuştur. Bu zamana kadar yapılan çalışmalarda genel olarak türkülerimizin ritmik ve melodik yapı analizine yoğunluk verilmiş ve bilhassa yöreye dair yapılan incelemelerde o yörenin ses analizinin ne olduğu ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Bu değerli çalışmaların yanında türkülerin söz, motif ve semboller bakımından incelenmesi de bu kültürel hafızanın ortaya koyulması bakımından önemli bir yeri teşkil etmektedir. Bu çalışma, Giresun türkülerindeki söz varlığını ve kültürel motifleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Betimsel karakter taşıyan bu araştırmada TRT repertuarında yer alan altmış bir Giresun türküsü ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle Giresun yöresine ait türkülerin konuları sınıflandırılmış, türküler içerisinde yer alan motifler ve semboller belirlenmiş, içerik analizi yönteminin takip edildiği çalışmada Giresun kültürünün türküler üzerindeki izleri temel bilgiler hâlinde verilmiştir. Motifler ve diğer öğeler belirlenirken bir türküde birden fazla geçen motif ve sembol genel görünümün etkilenmemesi amacıyla bir kez sayılmıştır. Çalışmada ayrıca Giresun türkülerinde geçen renk, ağaç, çiçek, insan, meyve ve sebze, ekin/yiyecek, hayvan, su, mekân ve şekiller, müzik unsurları, yapı malzemesi, dinî öğe ve kişi, insan isimleri, türkülerdeki köy, ilçe ve il gibi yerleşim merkezlerinin isimleri ve giyim kuşam aksesuarları belirlenmiş ve bu elde edilen bilgiler tablolar hâlinde sayısal olarak incelenmiştir. Araştırmanın sonuç kısmında da tablolardan elde edilen veriler kısaca yorumlanmıştır. Ezgilere güç veren sözlerin manasını ortaya çıkartmak amacıyla yapılan bu çalışma neticesinde Giresun’un somut ve soyut kültürel unsurlarının türkülerinde var olabileceği motif incelemesi yoluyla ortaya konulmuştur. Kentin coğrafi özelliklerine, yaşam kaynaklarına ve yaşam biçimine yönelik unsurların türkülerde karşılık bulduğu anlaşılmış, kentin temel unsurlarından bazılarının ise türkülerde karşılık bulmaması dikkat çekmiştir. Türküler içerisinde yer alan terimler üzerinden Giresun’un kültürel hafızasını anlamak ve çözümlemek gayesine odaklandığımız çalışmamızda izlemiş olduğumuz yöntemle daha geniş çaplı çalışmaların yapılacağı da düşünülmektedir.

Keywords

• Kültür
• Giresun Kültürü
• Türkü
• Giresun Türküleri
• Müzikoloji

Cultural Heritage Of Giresun: Giresun Folk Songs

Abstract

Folk songs are one of the most important cultural values that have an extremely important and indispensable place in the life of Turkish people. The folk culture value that we can best see a society's view of life, traditions, pains, joys, hopes, aspirations, namely the basic codes, is undoubtedly folk songs and folk songs. They are the values that contain the traditional codes of a nation and carry the memory of a nation. Folk songs are a cultural memory that contains history, emotion, customs and many values. For centuries, people have had the need to share and express their feelings in some way. This need was met in folk songs sung with a Turkish and unique melody. In the studies carried out so far, the rhythmic and melodic structure analysis of our folk songs has been concentrated in general, and the sound analysis of that region has been tried to be revealed, especially in the studies made about the region. In addition to these valuable studies, the examination of folk songs in terms of words, motifs and symbols also constitutes an important place in terms of revealing this cultural memory. This study was carried out to determine the vocabulary and cultural motifs in Giresun folk songs. In this descriptive study, 61 Giresun folk songs in the TRT repertoire were discussed. In the study, firstly the subjects of the folk songs belonging to Giresun region were classified, the motifs and symbols in the folk songs were determined, and the traces of the Giresun culture on the folk songs were given as basic information. While determining the motifs and other elements, motifs and symbols used more than once in a folk song were counted once in order not to affect the general appearance. In the study, the colors, trees, flowers, people, fruits and vegetables, crops/food, animals, water, places and shapes, musical elements, building materials, religious elements and people, names of people, villages, districts and provinces in Giresun folk songs are also included in the study. The names of the settlements and clothing accessories were also determined in the folk songs in the article and this information was analyzed numerically in tables. In the conclusion part of the research, the data obtained from the tables are briefly interpreted. This study, conducted to uncover the meanings of the lyrics that energize the melodies, revealed through motif analysis that Giresun's tangible and intangible cultural elements can be present in its folk songs. It was found that elements related to the city's geographical features, sources of life, and lifestyle found their reflection in the folk songs, while it was noteworthy that some of the city's fundamental elements were not reflected in the folk songs. It is also thought that more extensive studies will be conducted with the method we followed in our study, which focused on understanding and analyzing the cultural memory of Giresun through the terms in the folk songs.

Keywords

• Culture
• Giresun Culture
• Folk Song
• Giresun Folk Songs
• Musicology

References

1. Akalın, L. Sami (1984). Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları.
2. Akpınar, Ömer (2010). Giresun Türküleri ve Oyun Havaları. İstanbul: Kitabevi.
3. Artun, Erman (2015). Türk Halk Edebiyatına Giriş: Edebiyat Tarihi/Metinler. Adana: Karahan Kitabevi.
4. Ayverdi, İlhan (2010). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı.
5. Bilir, Ali. (2007). Geçmişten Günümüze Görele. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
6. Boratav, P. N. (1992). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
7. Çobanoğlu, Özkul (2010). Türkü Olgusu Bağlamında ‘Türkü’ ve ‘Şarkı’ Terimlerinin Etimolojisini Yeniden Tanımlama Denemesi. Türk Yurdu, 269/Ocak.
8. Demir, Necati (2005). Orta ve doğu Karadeniz Bölgesi'nin tarihî alt yapısı: tarih, etnik yapı, dil, kültür (No. 2005-2044). Genelkurmay Basım Evi.

9. Elçin, Şükrü (1998). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.
10. Dizdaroğlu, Hikmet. Halk Şirinde Türler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
11. Kabaklı, Ahmet (1985). Türk Edebiyatı. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.
12. Kafesoğlu, İbrahim (1984). Türk Milli Kültürü. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
13. Kaya, Doğan (2004). Anonim Halk Şiiri (2. Bs.). Ankara: Akçağ Yayınları.
14. Köprülü, Fuad (1962). Türk Saz Şairleri. Ankara: Milli Kültür Yayınları.
15. Küçük, Abanoz (2014). Giresun Çepnileri: Tarih- Halk Edebiyatı- Halkbilimi. Ankara: Gece Kitaplığı.
16. Menteşoğlu, Erden ve Yüksel, Ayhan (1998, 30-31 Mayıs). Giresun Halk Musikisi. Giresun Kültür Sempozyumu, İstanbul.
17. Oğuz, M. Öcal (2001). Halk Şiirinde Tür, Şekil ve Makam. Ankara: Akçağ Yay.
18. Özbek, Mehmet (1975) Folklor ve Türkülerimiz. İstanbul: Ötüken Yayınevi.
19. Özbek, Mehmet (2009). Türkülerin Dili. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
20. Öztelli, Cahit (1969). Halk Türküleri. İstanbul: Varlık Yayınları.
21. Öztürk, A. Osman (1995.) Türkü Yazıları. Ankara: Milli Folklor Yayınları.
22. Toprak Mahsulleri Ofisi (2018). 2018 Yılı Fındık Sektör Raporu. https://www.tmo.gov.tr/Upload/Document/findiksektorraporu2018.pdf.
23. Uğurlu, Nurer (2009). Folklor ve Etnografya Halk Türkülerimiz. İstanbul: Örgün Yayınevi.
24. Vural Göher, F. (2011), Türk Kültürünün Aynası: Türküler. Uluslararası Newwsa Dergisi, Cilt:6, Sayı:3, s. 397-411.
25. Yakıcı, Ali (2007). Halk Şiirinde Türkü (Tanım-Tasnif-İnceleme-Metin). Ankara: Akçağ Yayınları.
26. Yüksel A.-Yeşilot, O. (2016). Giresun fındık ve fındık borsasının tarihçesi. Giresun: Öncü Matbaası.