TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE CÜMLEDE TÜMLEÇLER ÜZERİNE/ On the Sentence Complements in Turkey Turkish
Abstract
Çalışmamızda, Türkiye Türkçesinde cümlede tümleç türlerini “nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümleci” olarak dört ana başlık altında inceledik. “Nesne”yi, fiilin tesir ettiği şeyi gösteren cümle öğesi; “dolaylı tümlcç”i, -e, -de, - den eklerini alarak, yönelme, bulunma ve ayrılma ifade eden cümle öğesi; “zarf tümleç”lerini yüklemin gösterdiği işi, hareketi veya oluşu, zaman, nitelik (durum), yer-yön, azlık-çokluk, sebep, şart (koşul), vasıta, karşıtlık ve soru anlamları katarak tamamlayan cümle öğesi; “edat tümleç”lerini de, cümleye çeşitli anlam ilgisi getiren veya ile (-le), için ilgeçleriylc birlcşerek yüklemi tümleyen cümle öğesi olarak değerlendirebiliriz. Ancak, bu genel ifadelerin dışında, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve özellikle edat tümleci ile ilgili olarak dilcilerimizin farklı görüşlerine de değinip karşılaştırmalarda bulunduk.
In this study, we analyze coıuplement types in sentence under four main topics “object, indirect object, adverbial complement, partial complement” in Turkey Turkish. We can considcr “object” as a part of sentence vvhich show the thing effected by the verb; “indirect object” is also a part of sentence which express direetion, existence and leaving by taking the suffıxes of position, -e, -de, -den, “adverbial” complement is a part of sentence vvhich complete the vvork, aetion, attitude indicated by the verb as adding time, position place, direetion, scarcity-abundance, reason, condition, device, opposition and question meaning, “partide complement” is a part of sentence vvhich add different meanings to the sentence or implies time or completes the verb by compounding the particles like ile (-le), için... but, apart from these general expressions, vve have made a comparison by telling the different vievvs about object, indirect object, adverbial complement and especially partide complement.
Keywords
References
- ACARLAR, Kevser. (1971), Çıkma Durumunda (“den” hâlinde) Sözcüklerin Tümcede Türlü Kullanışları, Türk Dili Dergisi, S. 235, s.34-37.
- AKASLAN, Talât. (1998), Türk Dili İncelemelerinde Sözcelemsel Bir Yaklaşıma Doğru, Dil Dergisi, S. 64, s.46-48.
- AKÇATAŞ, Ahmet. (2001), Nesnenin Etki Alanı, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, C.III, S.2, s. 137-143.
- AKGÜL, Bâki. (1967a), Edat Tümleçleri, Türk Dili Dergisi, S. 190, s.248-249.
- AKGÜL, Bâki. (1967b), Gene Edat Tümleçleri, Türk Dili Dergisi, S. 195, s.800-803. ATABAY, Neşe; Özel, Sevgi; Çam, Ayfer. (1983), Sözcük Türleri, TDK Yayınları, Ankara.
- AVCI, Ramazan. (2001), Cümle Bilgisi Konusundaki Çelişkiler, Türk Dili Dergisi, S.30, s.597.
- AY, Özgür, (2001), “+(y)LA(< ile)” Ekinin Cümle öğeleri Oluşturmadaki Yeri. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, C.III, S.2, s. 253-260.
- AY, Özgür, (1998), Cümlenin Temel öğeleri Dışındaki Unsurları Üzerine Yapılan Çalışmalar ve Değerlendirme, (Yayımlanmamış Lisans Bitirme Tezi), Afyon Kocatepe Üniversitesi, Uşak Eğitim Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bölümü, Uşak.
- AYDIN, Özgür, (1993), Türkçenin Söz Dizimine İlişkin Olumsuz Aktarım Yanlışları, Dil Dergisi, s.5-17.
- BABA, Okan. (2000), Türkiye Türkçesinde Nesne Tümlecinin Gösterilmesi Üzerine Bir Deneme, Türk Dili Dergisi, S. 20, s. 14,81.
