16-18. Yüzyılda Osmanlı Doğu Vilayetlerinde Safevi/Acem Hacılarıyla İlgili Değerlendirmeler
Abstract
Safevî hacıları Osmanlı Devleti’nin kendilerine belirlediği Şam-Mekke güzergâhına ulaşmak için Erzurum-Urfa-Halep ya da Van-Urfa-Halep bağlantı yollarını kullanmışlardır. İki ülkenin rekabet alanından geçen bu yollar Safevî hacılarını bazen zor durumda bırakmış, tüm İslam coğrafyalarında dokunulmazlığı olan hacı olma durumu Acem hacılarını saldırılardan koruyamamıştır. Hacıları korumak için Osmanlı devleti tarafından tayin edilen Acem Ağası çözümün bir parçası olmak yerine Kürdistan hâkimleri ve yerel halkla işbirliği yaparak sorunun bir parçası haline gelmiş, bu durum çoğu kez Osmanlı sultanları ile Safevî şahları arasında hoşnutsuzluğa sebep olmuştur. Buna rağmen Şii hacıların yolculukları hiçbir dönem kesintiye uğramamıştır. Acem hacılarının iki ülke siyasetinden kaynaklanan bu sıkıntıları Osmanlı resmi belgeleri, Safevî vakayinameleri ve döneme ait seyahatnamelerde açıkça görülmektedir.
Keywords
Safevî Tarihi,Hac Tarihi,Acem Hacıları,Anadolu Hac Güzergâhları,seyahatname
References
- Amuli, C.M. (1368). Zendegan-i Siyay-i İmam Rıza, Tehran: Be Münasebet-i Kongrey-i Cihan-i Hazreti İmam Rıza Aleyhisselam.
- Amuli, M.(1380). Vesail-i Şie ila Tahsil-i Mesail-i Şie, Kum, Mektebetül İslamiyye.
- Atalar, M. (1992). Surre-yi Humayun, Ankara: Diyanet yayınları.
- Beşe, A. ve Tozlu, S. (2011). ‘’İngiliz Kayıtlarında Aleviler Ve Bektaşiler’’, Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi, 59: 195-220.
- Beygleri, S. H. H. (1340). Ahkâm-i Hac ve Esrar-i An, Tahran
- Burkay, K. (1992). Geçmişten Bugüne Kürtler ve Kürdistan Coğrafya-Tarih Edebiyat, İstanbul: Deng Yayınları.
- Caferiyan, R. (1371). ‘’Huccac-i İraniyan der Dovrey-i Safevî’’, Mecelle-i Mikat, 14: 87-109 .
- Caferiyan, R. (1373). ‘’Dastan-i Koşte Şodeni Şehid Sani der Sal-i 965 hicri der Mekke’’. Miras-i İslam-i İran, Defter-i Evvel: 392.
- Caferiyan, R. (1383). Munasbat-i İsfahan ve Hicaz Der Ruzigar-i Safevî, Kaveşhay-i Taze der Bab-ı Ruzigar-i Safevî, Kum: Merkez-i Mutalaat ve Tahkikat-i Edyan ve Mezahip
- Cantay, G, (2001). ‘’Güney-Doğu Anadolu Ticaret Yolları ve Menzil Kuruluşları’’, Ortadoğu’da Osmanlı dönemi kültür izleri uluslararası bilgi şöleni bildirileri.1(7):415-430.
