İbn Haldûn’da Varlık ve İnsanın Evrimi
Abstract
İbn Haldûn’un hiyerarşik varlık evreni, cansız varlıklardan melekler
âlemine dek uzanan bir yapıdadır. Her varlık kuşağının en üst üyesi,
kendisinden sonra gelen kuşağın en alt üyesine komşudur. Bu komşu varlıklar
birbirlerinin evrimleşmiş halleridir. İnsan, hayvanlar âleminin en gelişmiş
türüdür ve kendisinden önce gelen maymunun gelişmiş biçimidir. İnsanın en
gelişmiş örnekleri olan veliler ve peygamberler, kendilerinden sonra gelen
melekler âleminin en alt türlerine komşudurlar ve bu âleme yükselmek suretiyle
ilham ve vahiy alırlar. Ancak insanın melekliğe evrimi fiziksel değil ruhsal ve
akılsaldır. Ona göre insanın fiziksel olarak evrimleşmediğinin kanıtı, geçmiş
toplumlardan kalan eserlerin bugünkülerle aynı temel prensiplere sahip
olmasıdır. Böylece maymunun fiziksel ve aklî gelişimin sonucu olan insan,
melekler âlemine yükselmek için yalnızca ruhsal yetilerini geliştirir. Evrim
düşüncesinde İbn Haldûn, tümel bir yaklaşımla tüm varlıkları birbirine bağlar
ve sürece maddî olmayan evreni de dâhil eder. Ancak insanın evrimini, tasavvufta
ve On Akıl Teorisinde yer aldığı biçimiyle Allah’la ittisale dek yükseltmez ve
vahiy alma ile keser. İbn Haldûn evrimin imkânını kimya, yöntemini tasavvufla
belirler.
Keywords
References
- Akarsu, B. (1975). Felsefe Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Arslan, A. (2002). İbn Haldûn’un İlim ve Fikir Dünyası, Ankara: Vadi Yayınları.
- Arslan, A. (2006). İlkçağ Felsefe Tarihi 1 Sokrates Öncesi Yunan Felsefes,. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
- Bayrakdar, M. (2001). İslâm’da Evrimci Yaratılış Teorisi, Ankara: Kitâbiyât Yayınları.
- Bayrakdar, M. (2012). Câhız ve Biyolojik Evrimciliğin Doğuşu, (Çev. M. Vural). Kelam Araştırmaları Dergisi; 5(1):117-126.
- Dale, S. F. (2018). İbn Haldun ve İnsan Bilimi, (Çev. C. Coşkan, A. Ay). İstanbul: Say Yayınları.
- Darwin, Ch. (1994). The Origin of The Moral Sense, Ethics. (ed.Peter Singer). New York: Oxford University Press.
- Darwin, Ch. (2009). Descent of Man, Lawrence: Digireads.com Publishing.
- Darwin, Ch. (2012). Türlerin Kökeni, (Çev. Ö. Ünalan). İstanbul: Evrensel Basın Yayım.
- Demirli, E., (2012). Vahdet-i Vücûd, TDV İslâm Ansiklopedisi, 42, 431-435. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
