Altın-İtibari Para Mübadelesinde Vade Faizi Sorunu: Hanefi Mezhebi Ekseninde Eleştirel Bir Analiz ve Çözüm Önerisi

Year 2025, Issue: 27, 35 - 68, 30.12.2025

Bahaddin Karakuş

https://doi.org/10.18498/amailad.1739792

Abstract

Paranın mahiyetinde modern dönemde yaşanan köklü değişiklikler, altının madeni para olarak kullanıldığı dönemlerde altın hakkında vârid olan naslara bağlı olarak verilen fıkhî hükümlerin yeniden değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Günümüzde kâğıt ve dijital paraların daha soyut bir nitelik kazanması ve paraların değerli madenlerle ilişkilerinin kesilmiş olması onların, klasik dönemde her durumda hakiki bir değere sahip olan altın ve gümüş paralarla aynı hükümleri taşıyıp taşımayacağı konusunda bazı tereddütler oluşturmuştur. Bu bağlamda itibari paraların altın veya fels hükmünde olduğu yahut yeni bir statüye sahip olduğu yönünde görüşler gündeme getirilmiştir. Çoğunluğu teşkil eden İslam Hukukçuları, altının halen para vasfını sürdürdüğü ve günümüzdeki paraların da altın hükmünde kabul edileceği varsayımıyla altın-itibari para mübadelesini sarf akdi kapsamında değerlendirilerek vade yasağının uygulanması gerektiğini savunmaktadır. Bu görüş, İslam Fıkıh Akademisi (Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî) gibi önemli otoriteler tarafından benimsenmiş ve birçok ülkede kabul edilen standart bir fetva olarak uygulanagelmiştir. Ancak Hanefî mezhebine göre, felsler, altın ve gümüşlerden oluşan paralara bağlı olarak değerlendiği ve piyasada en rayiç para olarak tedavülde bulundukları dönemde dahi altınla değişimleri sarf akdine dâhil edilmemiş, altınla felslerin vadeli satışı caiz görülmüştür. Çünkü felsler, hem altınla farklı cinstir hem de ondan farklı ölçü birimi ile işlem görmektedir. Bu yaklaşımı dikkate alan Hint İslam Fıkıh Konseyi’ndeki (Mecmeu’l-fıkhi’l-İslâmî’l-Hindiyye) İslam Hukukçuları 2017 yılında yayınladığı kararda günümüz itibari paralarının, klasik dönemdeki altın paralardan daha çok felslere benzediği gerekçesiyle altın-itibari para mübadelesinin sarf akdine değil, genel alışveriş akdinin hükümlerine tabi olması gerektiğini ve bu yüzden vadeli altın satışının caiz olacağını savunmuşlardır. Aynı zamanda, bu görüşten yola çıkarak faizli işlemlere yol açabilecek muamelelerin önünü kapatacak fetvalar vermeyi de ihmal etmemişlerdir. Bu çalışma, altın ile itibari paraların vadeli mübadelesinde vade faizi (ribe’n-nesîe) sorunu hakkında gündeme getirilen görüşleri Hanefî mezhebi ekseninde eleştirel bir şekilde analiz etmekte ve alternatif bir çözüm önerisi sunmaya çalışmaktadır. Bu minvalde, her iki tarafın görüşleri, geleneksel fıkıh birikimi ve İktisat biliminin güncel verileri dikkate alınarak değerlendirmeye tabi tutulmuş, klasik yaklaşımla daha uyumlu olması ve piyasa şartlarındaki mevcut muamelelerde kolaylık sağlayacağı düşünülmesi sebebiyle vadeli altın satışlarının cevazı görüşü ön plana çıkarılmıştır.

Keywords

İslâm Hukuku , Para , Altın , Sarf , Vade Faizi

The Problem of Maturity Interest in Gold-Fiat Money Exchange: A Critical Analysis and Solution Proposal Based on Hanafi Madhhab

Abstract

The significant transformations in the nature of money in the modern era have necessitated a re-evaluation of Islamic legal rulings that were originally formulated in light of scriptural texts concerning gold during the periods when it functioned as a metallic currency. Today, with the emergence of paper and digital currencies as more abstract monetary instruments and their disconnection from precious metals, questions have arisen as to whether these fiat currencies are subject to the same rulings as gold and silver, which traditionally held intrinsic value. Within this context, diverse opinions have emerged—some considering fiat money as analogous to gold or fels (copper coins), while others argue it occupies an entirely new legal status. Most contemporary Islamic jurists maintain that gold retains its monetary character and that modern currencies, by extension, should be treated as equivalent to gold. Based on this assumption, they classify the exchange between fiat currency and gold under the contract of ṣarf, thereby asserting that the prohibition of delay (riba al-nasīʾa) applies. This view has been endorsed by influential authorities such as the International Islamic Fiqh Academy (Majmaʿ al-Fiqh al-Islāmī) and has become a widely accepted legal standard across various countries. However, according to the Ḥanafī school, fels were not considered subject to the rules of ṣarf even when they were the most prevalent currency in circulation and derived their value in relation to gold and silver. The exchange of gold for fels was deemed permissible on a deferred basis because fels differ from gold not only in kind but also in unit of measure. Reflecting this jurisprudential stance, the Islamic Fiqh Council of India (Majmaʿ al-Fiqh al-Islāmī al-Hindiyya) issued a resolution in 2017 stating that today’s fiat currencies bear greater resemblance to classical fels than to gold coins. Consequently, they argued that the exchange between fiat money and gold should not fall under the rules of ṣarf, but rather under general sales contracts, thereby permitting deferred transactions involving gold. Moreover, building upon this framework, the Council also issued precautionary legal opinions to prevent financial dealings that could potentially lead to usury (ribā). This study critically examines the prevailing views on the issue of ribā al-nasīʾa in deferred gold-fiat exchanges, focusing particularly on the Ḥanafī school’s perspective. By evaluating both sides in light of traditional jurisprudence and contemporary economic insights, the study highlights the permissibility of deferred gold sales as a more consistent approach with classical doctrine and one that facilitates practical transactions in current market conditions.

Keywords

Islamic Law , Money , Gold , Sarf , Maturity Interest.

References

• AAOIFI. Faizsiz Finans Standartları. İstanbul: TKBB Yayınları, 2015.
• Abdullah, Adam. “Modern Bir Ekonomide Parasal ve Finanasal İstikrarın Yeniden Değerlendirilmesi”. İslam İktisadında Para. 125-170. Ankara: İktisat Yayınları, 2020.
• Adevî, Ali b. Ahmed. Hâşiyetü’l-Adevî ale Şerhi’l-Hiraşî. 8 Cilt. Bulak: et-Tabatü’l-Kübrâ, 2. Basım, 1317.
• Ahmed b. Hanbel. Müsned. 45 Cilt. Beyrut: Müeessesetü’r-Risale, 2001.
• Akyıldız, Ali. “Kāime”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24/212-215. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
• Akyıldız, Ali. “Para”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 34/163-166. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
• Altan, Mikail - Çürük, Suna Akten. “Modern İktisat Bilimi Açısından Para ve Faiz”. Fıkhi Açıdan Finans ve Altın İşlemleri (Tartışmalı İlmî Toplantı), 29-45.
• Artuk, İbrahim. “Fels”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/309-311. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
• Attâbî, Ahmed b. Muhammed. Şerhu Câmii’l-kebîr. 4 Cilt. Daru’n-Nâşir el-Mütemeyyiz, 2022.
• Aybakan, Bilal. “Sarf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/137-140. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
• Bâbertî, Ekmelüddîn Muhammed b. Mahmûd. el-ʿİnâye. 10 Cilt. Daru’l-fikr, ts.
• Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-ı İslâmiyye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kâmûsu. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, ts.
• Brelvî, Ahmed Rıza Han. Ceddü’l-mumtâr alâ Reddü’l-muhtâr. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2022.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. 9 Cilt. Daru’t-Tavki’n-Necat, 1422.
• Burhâneddin el-Buhârî, Mahmûd b. Ahmed el-Merginânî. el-Muhîtü’l-Burhânî. 9 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübü’l- İlmiyye, 2004.
• Debûsî, Ebû Zeyd Abdullah (Ubeydullah) b. Muhammed. el-Esrâr fî mesâili’l-hilâf. 10 Cilt. Kuveyt: Esfâr, 2023.
• Döndüren, Hamdi. “İslâm’da Para - Kredi, Faiz ve Enflasyon İlişkileri”. Para Faiz ve İslâm. İstanbul: İslâmî İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 1987.
• Durmuş, Abdullah. “İslâm Hukuku Açısından Kaldıraçsız Spot, Kaldıraçlı Forex ve Türev Döviz (Para) İşlemleri”. İslâm İktisadında Para Bakırdan Dijitale. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2021.
• Ebû Nuaym el-İsfahânî, Ahmed b. Abdillâh. Hilyetü’l-evliyâ. 10 Cilt. Mısır: es-Seâde, 1974.
• Ebü’l-Leys Semerkandî, Nasr b. Muhammed. Muhtelefü’r-rivâye. 4 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2005.
• Esedullah. “Mevkifu ilhâku’l-varaku’n-nakdî bi’l-fulûs: Dirâsetün fıkhüyyetün nakdiyyetün”. Bannu University Research Journal in Islamic Studies 5/1 (2019), 91-117.
• Gezgin, Yusuf Erdem. Altın Mübadele İşlemleri. İstanbul: İktisat Yayınları, 2020.
• Gezgin, Yusuf Erdem. “Altın Sektöründe Elektronik Ticaret İşlemleri ve Fıkhî Değerlendirmesi”. Hitit İlahiyat Dergisi 21/1 (30 Haziran 2022), 259-280. https://doi.org/10.14395/hid.1063249
• Graeber, David. Borç: İlk 5000 Yıl. çev. Muammer Pehlivan. İstanbul: Everest Yayınları, 1. Basım, 2015.
• Growther, Geoffrey. An Outline of Money. Thomas Nelso & Sons, 2. Basım, 1941.
• Güney, Necmeddin. “İslâm Hukukunda Para Kavramı ve Paranın Yeri”. İslâm İkisadında Para Bakırdan Dijitale. 27- 58. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2021.
• Hacı Reşid Paşa, Şerif Ahmed. Rûhu’l-Mecelle Kitabü’l-Büyû Şerhi. ed. Ahmet Akman - Bahaddin Karakuş. Ankara: Adalet Yayınevi, 2024.
• Hâkim eş-Şehîd, Muhammed b. Muhammed. el-Muhtasarü’l-kâfî. 6 Cilt. Kuveyt: Esfâr, 2024.
• Halvânî, Ebû Muhammed Şemsüleimme Abdülazîz b. Ahmed. Şerhu’l-Mebsût. Ayasofya Kataloğu, 1381.
• Hüseyni, Muhammed Bâkır. Tetavvuru’l-nukûdu’l-Arabiyyeti’l-İslâmiyye. Bağdat: Daru’l-Câhız, 1. Basım, 1969.
• İbn Âbidîn, Muhammed Emin. Mecmû’u Resâil. 2 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye, 1. Basım, 2012.
• İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-muhtar. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Fikr, 1992.
• İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Muhammed. Musannef. 21 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kıble, 2006.
• İbn Kudâme, Muvaffakuddin Abdullah b. Ahmed. el-Muğnî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Kahire, 1968.
• İbn Kutluboğa, Zeynüddîn (Şerefüddîn) Kâsım. et-Tashîh ve’t-tercîh. Beyrut: Daru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2014.
• İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm. el-Bahrü’r-râ’ik. 8 Cilt. Daru’l-kütübü’l-islami, ts.
• İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid. 4 Cilt. Kahire: Daru’l-Hadis, 2004.
• İbn Sa’d, Muhammed. et-Tabakâtü’l-kübrâ. 8 Cilt. Beyrut: Daru Sadır, 1968.
• İbnü’l Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid. Fethü’l-kadîr. 10 Cilt. Daru’l-Fikr, ts.
• İsbîcâbî, Bahauddin Ali b. Muhammed. Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî. 4 Cilt. Beyrut: Daru’r-Reyyâhîn, 2021.
• İzmîrî, Mevlânâ Mehmed. Kemâlü’d-dirâye fî cemîʿi’r-rivâye min şürûhi’l-Mülteka. 11 Cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l- ilmiyye, 2017.
• Kâdîhan, Fahrüddîn Hasen b. Mansûr. Şerhu’l-Câmii’s-sağîr. 3 Cilt. Britanya: Mektebetü İsmail, 2022.
• Kahveci, Nuri - Bilginer, Yahya. “Çağdaş İslâm Hukukçularının Kripto Paraların Meşruiyetine Dair Görüşlerinin Analizi”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26 (15 Haziran 2021), 257-285. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.894874
• Kalkan, Cemal. Finanasal Bankacılıkta Mudârabe ve Kâr. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2022.
• Kallek, Cengiz. “‘Döviz Vadeli ve Emtia Vadeli İşlem Sözleşmeleri’ Başlıklı Tebliğin Müzakeresi”. II. Uluslararası İslam Ticaret Hukuku Kongresi: Günümüzdeki Meseleleri. Konya: KTO Karatay Üniversitesi Yayınları, 2016.
• Kallek, Cengiz. Sosyal Servet İslâm’da Yönetim-Piyasa İlişkisi. Istanbul: Klasik Yayınları, 2. Basım, 2018.
• Karakuş, Bahaddin. “İstihsan Tanımına Yeni Bir Bakış: El-Amel bi’ş-Şebeheyn Uygulaması ve İstihsanla İlişkisi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 35 (2020), 103-127.
• Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd. Bedâiʿu’s-sanâiʿ. 7 Cilt. Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1986.
• Kayapınar, Hasan. “Hanefî Mezhebinde Felslerin Parasal Niteliği ve Akitlere Etkisi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 25/1 (15 Haziran 2021), 259-274. https://doi.org/10.18505/cuid.869066
• Keşşî, Ahmed b. Musa. Mecmûu’l-havâdis ve’n-nevâzil ve’l-vâkıât. 3 Cilt. Kerkük: Mektebetü emîr-Daru İbn Hazm, 2023.
• Komisyon. el-Fetâva’l-Hindiyye. 6 Cilt. Bulak: Daru’l-Fikr, 1310.
• Komisyon. Karârâtu ve Tavsiyyâtu Mecmau’l-Fıkhi’l-İslâmî bi’l-Hind. Yeni Delhi: Mecmau’l-Fıkhi’l-İslâmî el-Hind, 2023.
• Komisyon. Karârâtu’l-Mecmau’l-fıkhi’l-İslâmî. Mekke: Râbitatü’l-Âlemi’l-İslâmî, 1977.
• Komisyon. Mecelletü Mecmaü’l-fıkhi’l-İslâmî. 13 Cilt, ts.
• Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr. Şerhu Muhtasari’l-Kerhî. 9 Cilt. Kuveyt: Darü’l-esfâr, 2022.
• Kundak, Oğuzhan. “İslâm Hukukuna Göre Kâğıt Paranın Temellendirilmesi”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66/66 (30 Haziran 2024), 63-87. https://doi.org/10.15370/maruifd.1456886
• Kuşeyri, Müslim b. Haccac. el-Câmiu’s-sahîh. 5 Cilt. Beyrut: Daru İhyau’t-Turasi’l-Arabi, ts.
• Makrîzî, Ahmed b. Ali. İğâsetü’l-ümme bi keşfi’l-ğumme. el-Haram: Ein For Human and Social Studies, 1. Basım, 2007.
• Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed. Kitâbu’t-Tevhîd. İstanbul: İSAM Yayınları, 2. Basım, 2017.
• Merginânî, Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr. el-Hidâye. 4 Cilt. Beyrut: Daru ihyai’t-turâsi’l-arabî, ts.
• Molla Cîven, Ahmed b. Ebî Saîd. Nûrü’l-envâr fî şerhi’l-Menâr. 2 Cilt. Karaçi: Mektebetü Büşra, 2015.
• Necmeddin el-Hâsî, Yusuf b. Ahmed. el-Fetâvâ’s-suğrâ. 2 Cilt. Ankara: İSAM Yayınları, 2022.
• Nevevî, Ebû Zekeriya Muhyiddin. el-Mecmû’ Şerhu’l-mühezzeb. 9 Cilt. Kahire: İdâratü’t-Tibâatü’l-Münîriyye, 1344.
• Orhan, Zeybeb Hafsa. “İslamiyet, İslam Tarihi ve İslam İktisadı Nokta-i Nazarından Para”. İslam İktisadında Para. 1- 23. Ankara: İktisat Yayınları, 2020.
• Osmânî, Muhammed Taki. Buhûs fî kazâyâ fıkhiyye muâsıra. 2 Cilt. Dimeşk: Daru’l-Kalem, 2020.
• Osmânî, Muhammed Takî. et-Ticâratü ve’l-İktisâd fî Dav’i’l-İslâm. Karaçi: İdaratü’l-Kurân ve’l-Ulûmu’l-İslâmiyye, 2. Basım, 1437.
• Osmânî, Muhammed Takî. Fıkhu’l-Buyû’. 2 Cilt. Dimeşk: Daru’l-Kalem, 3. Basım, 2020.
• Özsoy, İsmail. “Faiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/110-126. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
• Paçacı, İbrahim. “Altın-Para-Faiz İlişkileri ve Altının Vadeli Satışı”. Fıkhi Açıdan Finans ve Altın İşlemleri (Tartışmalı İlmî Toplantı), 411-435.
• Peşe, Ahmet Muhammet. “Hanefi Faiz Teorisi Bakımından Vadeli Altın Satışı”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (30 Aralık 2020), 1417-1434. https://doi.org/10.17859/pauifd.807335
• Peşe, Ahmet Muhammet. “Hanefî Hukuk Düşüncesinde Enflasyonun Borca Etkisi”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 4/2 (30 Aralık 2021), 329-345. https://doi.org/10.52637/kiid.987891
• Peşe, Ahmet Muhammet. “Klasik Hanefî Faiz Teorisinin Günümüzde Geçerliliği Sorunu: Kağıt Paraların ve Sanayi Ürünlerinin Kendi Cinsleriyle Mübadelesinde Fazlalık Faizi”. Amasya İlahiyat Dergisi 13 (30 Aralık 2019), 475-494. https://doi.org/10.18498/amailad.613476
• Pezdevî, Ebü’l-Üsr Fahrü’l-İslâm. Şerhu’l-Camii’s-sağîr. 3 Cilt. Umman: Daru’r-Reyyâhîn, 2024.
• Sahnûn, Abdüsselâm b. Saîd. el-Müdevvene. 4 Cilt. Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
• Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl. Şerhu’l-Câmii’s-sağîr. 2 Cilt. Ankara: İSAM Yayınları, 2021.
• Serahsî, Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Daru’l-Marife, 1993.
• Sıddîkî, Yusuf Azim. el-Fetâvâ’l-Hindiyye’l-muâsıra fî nevâzili’l-muâmelâti’l-mâliyye. Beyrut: Kenz Nâşirûn, 2021.
• Siğnâkî, Hüsâmüddîn Hüseyn b. Alî. en-Nihâye fî şerhi’l-Hidâye. 11 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2023.
• Simâvî, Şeyh Bedreddin. et-Teshîl şerhu Letâifî’l-işârât. thk. Mustafa Bülent Dadaş. 3 Cilt. İstanbul: İSAM Yayınları, 2019.
• Şâfiî, Muhammed b. İdris. el-Ümm. 11 Cilt. el-Mansure: Darü’l-vefa, 1. Basım, 2001.
• Şeybânî, Muhammed b. el-Hasen. el-Asl. ed. Mehmet Boynukalın. 12 Cilt. Beyrut: Daru İbn Hazm, 2012.
• Tabakoğlu, Ahmet. İslam ve Ekonomik Hayat. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 5. Basım, 2020.
• Takiyyüddîn es-Sübkî, Alî b. Abdilkâfî. el-İbhâc fî şerhi’l-Minhâc. 3 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.
• Tehânevî, Zafer Ahmed. İʿlâʾü’s-sünen. 21 Cilt. Beyrut: Daru’l-fikr, ts.
• Tekdoğan, Ömer Faruk. “Kısmi Rezerv Bankacılığı Sistemi ve İslâmî Bir İktisadi Düzen İçin Uygunluğu”. İslâm İktisadında Para Bakırdan Dijitale. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2021.
• Tekin, Oğuz. “Mangır”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/568. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• Türkeri, Abdülhamit. Hanefî Mezhebinde Altın ve Gümüş Dışındaki Paraların Hükümleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2021.
• Yaman, Ahmet. “Altın Para Mıdır? Ya Da Hangi Altın Paradır?” Fıkıh Araştırmaları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2021.
• Yuvalı, Abdülkadir. “Geyhatu Han”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 14/44-45. İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
• Zâhidî, ecmüddîn Muhtâr b. Mahmûd. el-Müctebâ. 5 Cilt. Umman: Daru’r-Reyyâhîn, 2023.
• Zerkâ, Ahmed Muhammed. Şerhu’l-Kavâidi’l-fıkhiyye. Dimeşk: Daru’l-Kalem, 10. Basım, 2012.
• Zerkâ, Mustafa Ahmed. Akdü’l-bey’. Dimeşk: Daru’l-Kalem, 2. Basım., 2012.
• Zeylaî, Fahruddîn Osmân b. Alî. Tebyînü’l-hakâik. 6 Cilt. Bulak: el-Matbaatü’l-kübra el-Emiriyye, 1314.
• Ekonomim Sözlük. “Altın Kambiyo Sistemi Nedir? Altın Kambiyo Sistemi Hakkında Detaylı Bilgi”. Erişim 02 Ocak 2025. https://ekonomim.com/sozluk/altin-kambiyo-sistemi
• “Darphane Altın Sertifikalarının Katılım Fonları ve Katılım Emeklilik Fonları Tarafından Alınıp-Satılabilmesi”. Erişim 13 Ocak 2025. https://tkbb.org.tr/danisma- kurulu/kararlar/Darphane_Altin_Sertifikalarinin_Katilim_Fonlari_ve_Katilim_Emeklilik_Fonlari_Tarafindan_Alinip -Satilabilmesi
• “Paranın değerinde artma veya azalma olması halinde karz (ödünç) veya alışveriş sonucu oluşan borçlar nasıl ödenir? : Din İşleri Yüksek Kurulu : Dini Bilgilendirme Platformu”. Erişim 11 Ocak 2025. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/959/paranin-degerinde-artma-veya-azalma-olmasi-halinde-karz- odunc-veya-alisveris-sonucu-olusan-borclar-nasil-odenir
• “Veresiye veya taksitli altın, gümüş yahut dövizin alınıp satılması caiz midir? : Din İşleri Yüksek Kurulu : Dini Bilgilendirme Platformu”. Erişim 11 Ocak 2025. https://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1168/veresiye-veya-taksitli- altin-gumus-yahut-dovizin-alinip-satilmasi-caiz-midir