KAPUÇİNLERİN MARDİN’DEKİ MİSYONERLİK FAALİYETLERİ VE YAPILARI: KİLİSE, MANASTIR, HASTANE VE OKUL
Öz
Osmanlı İmparatorluğu’ndaki ilk Katolik misyonerlik faaliyetleri, başta Fransa olmak üzere İspanya ve İtalya’nın desteğiyle 17. yüzyılın başlarında Fransiskenler ve Kapuçinler tarafından başlatılmıştır. Bu doğrultuda Kapuçin misyoner rahipleri, 17. yüzyıl ortalarından itibaren Mardin’e gelerek Süryani, Keldani ve Ermeni Hristiyan topluluklarını Katolikliğe yönlendirme amacıyla faaliyet göstermiş; cemaatlerini Roma (Vatikan) Kilisesi’ne bağlamayı hedeflemişlerdir. Kapuçinler, Mardin, Diyarbakır ve Urfa olmak üzere üç merkezde etkinlik göstermiştir. Mardin’de ise günümüzde I. Derece Kentsel Sit Alanı içinde yer alan Latifiye Mahallesi’nde kilise, manastır, okul ve hastane gibi yapılar inşa edilmiş; rahip ve rahibelere ait yapılarla bölgenin dini ve sosyal yapısında etkili olmuşlardır. 1915 yılına kadar süren bu faaliyetlerin ardından yapıların büyük bir kısmı yol yapım çalışmaları sırasında yıkılmış; günümüze yalnızca zemin ve birinci kattan oluşan bir okul binası ulaşabilmiştir. Bu yapının teras katına açılan güney cephesindeki giriş kapısında Latince ve Arapça kitabeler ile Katolik sembolleri yer almaktadır. Söz konusu yapı, Kapuçin varlığının günümüze ulaşan tek somut örneği olarak kabul edilmekle birlikte, ileride yapılacak araştırmalarda başka yapılara da ulaşılması mümkündür.
Bu çalışma, Kapuçinlerin Mardin’de yürüttüğü misyonerlik faaliyetlerini kronolojik olarak ele almakta; bu kapsamda inşa ettikleri dini ve eğitim yapılarının tarihsel ve mimari süreçlerini incelemektedir. Tespit edilen okul binasının mimari tarihçesi, plan ve cephe özellikleri ile süslemeleri değerlendirilmekte, bölgedeki benzer yapılarla karşılaştırmalar yapılmaktadır. 1853 ile 1918 yılları arasında çekilen fotoğraflar ve arşiv belgeleri, günümüze ulaşamayan yapıların varlığına ışık tutarak misyonerlik faaliyetlerinin mekânsal boyutunu ortaya koymaktadır. Konuya dair akademik alanda bugüne dek detaylı bir inceleme yapılmamış olup, bu çalışma Kapuçin misyonuna ait yapılar ve faaliyetleri kapsamlı biçimde ele alan ilk araştırma olma niteliğindedir.
Anahtar Kelimeler
CAPUCHIN MISSIONARY ACTIVITIES AND BUILDINGS IN MARDIN: CHURCH, MONASTERY, HOSPITAL AND SCHOOL
Abstract
The first Catholic missionary activities in the Ottoman Empire were initiated in the early 17th century by the Franciscans and Capuchins, with support mainly from France, but also from Spain and Italy. In this context, Capuchin missionary priests arrived in Mardin from the mid-17th century with the aim of converting the local Syriac, Chaldean and Armenian Christian communities to Catholicism and bringing them into the Roman (Vatican) Church. The Capuchins were active in three main centres: Mardin, Diyarbakır and Urfa. In Mardin, they built churches, monasteries, schools and hospitals, particularly in the Latifiye district, which is now a first-class urban conservation area. These buildings, along with those used by priests and nuns, had a significant impact on the religious and social fabric of the region. After the end of their activities in 1915, most of these buildings were demolished to make way for roads, and only a school building, consisting of a ground floor and a first floor, has survived to the present day. On the southern façade of this building, which opens onto a terrace, Latin and Arabic inscriptions and Catholic symbols can be seen above the entrance. Although this structure is considered to be the only tangible remnant of the Capuchin presence in the region, future research may reveal other buildings.
This study examines the Capuchin missionary activities in Mardin chronologically and analyses the historical and architectural development of their religious and educational structures. It evaluates the architectural history, plan, facades and decorative features of the identified school building and compares it with similar structures. Photographs taken between 1853 and 1918, together with archival documents, shed light on buildings that no longer exist and reveal the spatial dimension of missionary work. As there has been no comprehensive academic research on the subject to date, this study represents the first in-depth investigation into the architectural and historical legacy of the Capuchin mission.
Keywords
