Dede Korkut’taki Aladağ

Türk destanları içerisinde önemli bir yere sahip olan Dede Korkut Destanları eski Türk yaşamının bir yansıması olup Türk tarihi, coğrafyası, dili, edebiyatı, kültürü, sanatı gibi birçok konu hakkında önemli bilgiler içermektedir. Dede Korkut’ta birçok yer adı geçmektedir. Bunlardan biri de Aladağ/Ala Dağ’dır. Aladağ’ın adı Dede Korkut Kitabı’nda yedi boyda geçmektedir. Dede Korkut’taki Aladağ, destanın alt coğrafyasında Türklerin anayurdu Orta Asya’dadır. Dede Korkut’ta adı geçen Aladağ, günümüzde de aynı adı taşıyan Aladağlar (Alatau/Alatav)’dır. Aladağlar, Orta Asya’da Tanrı Dağları’nın büyük bir kolunu oluşturan dağlardır; Tanrı Dağları’nın kuzey ve batı kolunda yer alırlar. Aladağların etekleri binlerce yıldır çeşitli Türk boyları tarafından yurt tutulmuştur. Dede Korkut Destanları’nın merkez bölgesini oluşturan Aladağlar ve Karadağlar, Milattan önceki dönemlerde İskit/Sakaların, Kanglıların, Usunların, Batı Hunlarının ve sonrasında Batı Göktürkleri-Türgişlerin merkez ve/veya önemli bir bölgesi olmuştur. Aladağlar aynı zamanda diğer Türk sözlü kültür ürünlerinde, destanlarında da önemli bir yere sahiptir. Dede Korkut’ta Arku Beli Ala Dağ ifadesinde adı Ala Dağ ile birlikte geçen Arku/Argu, Orta Asya’da önemli bir tarihi bölgedir. Dede Korkut’taki Aladağ, Karadağ, Karaçuk, Kazılık Dağı, Türkistan, Amıt Suyu/Amu Derya, Demirkapı vb. birçok yer adı destanın tarihi coğrafyasını yansıtmaktadır. Türklerin yaşadığı geniş coğrafyada çok sayıda Aladağ vardır. Bu makalede, Dede Korkut’taki Aladağ; destanın alt coğrafyası ve üst coğrafyasındaki yeri incelenmiştir.

Dede Korkut epics, which have an important place among Turkic epics, are a reflection of old Turkic life and contain important information about many subjects such as Turkic history, geography, language, literature, culture, art. Many place names are mentioned in Dede Korkut. One of them is Aladag/Ala Dag. The name of Aladag is mentioned in seven epics in The Book of Dede Korkut. Aladag in Dede Korkut is in Central Asia, the homeland of the Turks, in the sub-geography of the epic. Aladag, which is mentioned in Dede Korkut, is Aladaglar (Alatau/Alatav) which still bears the same name today. Aladaglar are mountains that form a major branch of the Tian Shan in Central Asia; they are located in the northern and western branches of the Tian Shan. The foothills of the Aladaglar have been inhabited by various Turkic tribes for thousands of years. Aladaglar and Karadaglar, which form the central region of Dede Korkut Epics, have been a central and/or important region of Scythians/Sakas, Kanglis, Usuns, Western Huns in B.C. periods and later Western Gokturks-Turgishs. Aladaglar alsa has an important place in other Turkish oral culture products and epics. Arku/Argu, which is mentioned together with Ala Dag in the expression Arku Beli Ala Dag in Dede Korkut, is an important historical region in Central Asia. Many place names in Dede Korkut, such as Aladag, Karadag, Karacuk, Kazılık Dagi, Turkistan, Amit Suyu/Amu Derya, Demirkapi etc. reflect the historical geography of the epic. There are many Aladag in the wide geography where Turks live. In this article, Aladag in Dede Korkut; its place in the lower geography and upper geography of the epic were examined.