İslâm Kaynaklarına Göre X. Asırda Karabağ’ın Tarihi Coğrafyası.

Karabağ, Güney Kafkasya’yı kontrol edebilecek hâkim bir noktada bulunmaktadır. Tarih boyunca dikkatleri cezbeden, Azerbaycan coğrafyasının ayrılmaz bir parçası ve kadim bir Türk vatanı olan Karabağ’ın ismine dair farklı rivayetler mevcuttur. Sasani hakimiyeti döneminde “Albanya” diye zikredilirken Arap fütuhatıyla beraber İslâm kaynaklarında “Arrân” olarak anılmaya başlamış ve akabinde Müslüman Türk hakimiyeti devriyle beraber “Karabağ” adını almıştır. Kalankatlı’nın kabaca Aras Nehri’den Hunan Kalesi’ne kadar uzanan sınırları yanı sıra zengin doğal kaynakları, güzel ve büyüleyici bir ülke olarak tarif ettiği Karabağ hakkında X. asır İslâm kaynaklarında geniş bilgiler bulmak mümkündür. Bu dönem müelliflerine göre Karabağ coğrafyası, Azerbaycan ve Ermeniye ile birlikte bir iklim/memleket olarak zikredilmiştir. İklimin elverişli, suların bol (Kür ve Aras) ve toprağın verimli olması dolayısıyla Karabağ, X. asırda yaşama elverişli bir coğrafya olarak tasvir edilmiştir. Berde’a, Bâb’ül-Ebvâb, Tiflis ve Beylekan’dan başka da tarihi kentlerin bulunduğu Karabağ’da, o dönem ekonomik ve sosyal hayattın zirve devri olmuştur. Nitekim müelliflerin kaydına göre insanları hoşgörülü, şehirleri mamur, ziraati bol, ticareti pek ziyade gelişmiş olan Karabağ’da sanatsal, sosyo-kültürel ve ekonomik alanda önemli ilerlemeler katedilmişti. Çalışmamız, ata yurdu Karabağ’ın İslâm kaynaklarına göre X. asır tarihî coğrafyasının siyasi, sosyal ve ekonomi yapısı Türk tarihi açısından incelenmiştir.

Karabakh is located at a dominant point that can control the South Caucasus. There are different narrations about the name of Karabakh, which has attracted attention throughout history, is an integral part of Azerbaijan's geography and an ancient Turkish homeland. While it was referred to as "Albania" during the Sassanid rule, it started to be referred to as "Arrân" in Islamic sources with the Arab conquest and then took the name "Karabakh" with the era of Muslim Turkish rule. It is possible to find extensive information about Karabakh, which Kalankatli describes as a beautiful and fascinating country with rich natural resources and borders extending roughly from the Aras River to the Hunan Fortress, in the Islamic sources of the Xth century. According to the authors of this period, the geography of Karabakh was mentioned as a climate/country together with Azerbaijan and Armenia. Due to the favorable climate, abundant waters (Kura and Aras) and fertile soil, Karabakh was described as a geography favorable for life in the Xth century. In Karabakh, where there were other historical cities besides Berde'a, Bab al-Abwab, Tbilisi and Beylekan, that period was the peak period of economic and social life. As a matter of fact, according to the authors, Karabakh, whose people were tolerant, cities were prosperous, agriculture was abundant and trade was highly developed, made significant progress in the artistic, socio-cultural and economic fields. In our study, the political, social and economic structure of the historical geography of the ancestral homeland Karabakh in the Xth century according to Islamic sources is analyzed in terms of Turkish history