Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Harcının Hak Arama Hürriyeti Bağlamında Değerlendirilmesi

Bu çalışmada, bireysel başvuru yolunun şekli şartlarından biri olan bireysel başvuru harcı, hak arama hürriyeti bağlamında incelenmiş ve bireysel başvuru yolunun harca tabi kılınmasının hak arama hürriyetine ihlal teşkil edip etmeyeceği hususu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bireysel başvuru yolunun 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin 2. fıkrası ile başvuru harcına tabi kılınması, Anayasa Mahkemesinin dayanaksız veya kötü niyetli başvurular ile meşgul edilmemesi, yoğun iş yükünün Anayasa Mahkemesinin etkinliğini zedelememesi ve gerçekten hakkı ihlal edilen bireylerin hukuki süreçlerinin zamanında ve nitelikli kararlarla sonuçlanmasına araç olacağından bahisle gerekli görülmektedir. Diğer yandan ise bireysel başvuru harcı, bireysel başvuru yolunun temel hak ve özgürlükleri koruma amacıyla çelişme ve hak arama hürriyetini sınırlama yönleriyle eleştirilmektedir. Bireysel başvuru yolunun ve Türk hukukunda düzenlenen yargı harçlarının anlam ve kapsamına yönelik kısa bir inceleme sonrasında ele alınan hak arama hürriyeti ve bireysel başvuru harcı ilişkisi değerlendirmesi; bu ilişkinin hassas bir dengeye muhtaç olması tespitini beraberinde getirmektedir. Bu dengenin tesisinde devletin bir kamu geliri olarak bireysel başvuru harcını elde etmedeki menfaatine karşılık, bireyin temel hak ve özgürlüğüne ulaşmadaki menfaati dikkate alınmalıdır. Çalışmada, Anayasa’nın benimsediği sosyal hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri gereği bireyin temel hak ve özgürlüğüne ulaşmadaki menfaatinin öncelenmesi ya da temel hak ve özgürlüğüne ulaşmadaki menfaat için kamu geliri alınmasının geciktirilmesi önerilmektedir. Bu çözümün mümkün olmaması halinde ise etkisi kuvvetlendirilmiş adli yardım kurumu ile her iki tarafın menfaatleri arasında denge kurulmalıdır.

In this study, the individual application fee, which is one of the formal requirements of the individual application procedure, has been analyzed in the context of the freedom to claim rights with an attempt to clarify whether subjecting the individual application procedure to a fee would constitute a violation of the freedom to claim rights. Subjecting the individual application procedure to an application fee under paragraph 2 of Article 47 of the Law No. 6216 on the Establishment and Trial Procedures of the Constitutional Court is deemed necessary in order to prevent the Constitutional Court from being occupied with baseless or malicious applications, to prevent the heavy workload from harming the effectiveness of the Constitutional Court and to ensure that the legal processes of individuals whose rights have been violated are concluded with timely and qualified decisions. On the other hand, the individual application fee is criticized for contradicting the purpose of the individual application procedure to protect fundamental rights and freedoms and restricting the freedom to claim rights. After a brief examination of the meaning and scope of the individual application procedure and the judicial fees regulated under Turkish law, the evaluation of the relationship between the freedom to claim rights and the individual application fee leads to the conclusion that this relationship needs a delicate balance. In establishing this balance, the state’s interest in obtaining the individual application fee as a public revenue as well as the individual’s interest in achieving his or her fundamental rights and freedoms must be taken into account. In accordance with the principles of social rule of law and equality adopted by the Constitution, it is suggested in the study that the interest of the individual in achieving fundamental rights and freedoms should be prioritised or the collection of public revenue should be delayed for the benefit of the individual in achieving fundamental rights and freedoms. If this suggestion is not possible, it is suggested that a balance should be struck between the interests of both parties through a strengthened legal aid institution.