Research Article

TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)

Number: 76 May 31, 2025

TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)

Abstract

Bu makalede tek parti döneminde Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) taşra ve taşradaki mülki idare ile olan ilişkileri İzmir’in Tire ilçesi özelinde incelenmektedir. Bu inceleme 1935 yılında Tire’de Nakşibendi tarikatı mensubu olduğu değerlendirilen bazı kimselerin yargılanmasına dair yazışmalara dayanmaktadır. Yazışmalar, tek parti dönemi taşrasında, özellikle de ilçe bazında parti idaresini elinde bulunduran yerel unsurun merkez karşısında belirgin bir inisiyatif alanına sahip olduğuna işaret etmektedir. Bu inisiyatif alanına dayanan yerel unsur, mensubu olduğu partinin kendisine çizdiği ilkelerin dışına çıkabilmekte ve bunu kendi yerelinin bir tür sözcüsü ve savunucu olarak yaptığını öne sürebilmektedir. Üstelik söz konusu yerel unsur, bu tutumu nedeniyle herhangi bir yaptırıma da maruz kalmamaktadır. Yazışmaların diğer bir yönü, yerelde partiyi idare eden unsurların mülki idare ile olan herhangi bir husumet, düşmanlık yahut buna benzer bir sıkıntıda parti merkezini kendi çizgisinde yönlendirerek mülki idareye karşı üstün gelebildiğine işaret etmektedir. Bu durum, özellikle ilçeler bazında parti eliyle kaleme alınan ve mülki idareyi işaret eden raporlardan kısa bir süre sonra mülki idarede yapılan değişiklikleri dikkate değer kılmaktadır. Dolayısıyla, taşrada merkezin tam olarak denetim sağlayamadığı parti idarelerinin mülki idareye üstünlük kurabildiği söylenebilir. Netice olarak, en azından 1936 yılına kadar taşrada parti ile mülki idare arasındaki uyumun arzulanan ölçüde sağlanamadığı görülebilir.

Keywords

References

  1. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Bakanlıklararası Tayin Daire Başkanlığı Kataloğu.
  2. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, CHP Kataloğu.
  3. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Kararlar Daire Başkanlığı Kataloğu.
  4. C.H.P. Dördüncü Büyük Kurultayı Görüşmeleri Tutulgası (9-16 Mayıs 1935), Ankara: Ulus Basımevi, 1935.
  5. C.H.P. Tüzüğü: Partinin Dördüncü Büyük Kurutultayınca Onaylanmıştır (Mayıs 1935), Ankara: Ulus Basımevi, 1935.
  6. Tarih IV: Türkiye Cümhuriyeti, İstanbul: Devlet Matbaası, 1931.
  7. Tire’den Yansımalar, Cumhuriyet’in 100. Yılı Özel Sayısı, 24 (Aralık 2023).
  8. Ali, Kılıç, Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Anıları, der. Hulûsi Turgut, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 9. baskı, 2007.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of The Republic of Turkiye

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

May 29, 2025

Publication Date

May 31, 2025

Submission Date

February 3, 2025

Acceptance Date

May 21, 2025

Published in Issue

Year 2025 Number: 76

APA
Selçuk, F. (2025). TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935). Atatürk Yolu Dergisi, 76, 1-26. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1709336
AMA
1.Selçuk F. TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935). JOAY. 2025;(76):1-26. doi:10.46955/ankuayd.1709336
Chicago
Selçuk, Fatih. 2025. “TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)”. Atatürk Yolu Dergisi, nos. 76: 1-26. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1709336.
EndNote
Selçuk F (May 1, 2025) TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935). Atatürk Yolu Dergisi 76 1–26.
IEEE
[1]F. Selçuk, “TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)”, JOAY, no. 76, pp. 1–26, May 2025, doi: 10.46955/ankuayd.1709336.
ISNAD
Selçuk, Fatih. “TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)”. Atatürk Yolu Dergisi. 76 (May 1, 2025): 1-26. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1709336.
JAMA
1.Selçuk F. TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935). JOAY. 2025;:1–26.
MLA
Selçuk, Fatih. “TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)”. Atatürk Yolu Dergisi, no. 76, May 2025, pp. 1-26, doi:10.46955/ankuayd.1709336.
Vancouver
1.Fatih Selçuk. TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935). JOAY. 2025 May 1;(76):1-26. doi:10.46955/ankuayd.1709336