TEK PARTİ DÖNEMİNDE CHP-TAŞRA İLİŞKİLERİNE DAİR BİR ÖRNEK: TİRE’DEKİ NAKŞİBENDİ DAVASI ÜZERİNE YAZIŞMALAR (1935)

Bu makalede tek parti döneminde Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) taşra ve taşradaki mülki idare ile olan ilişkileri İzmir’in Tire ilçesi özelinde incelenmektedir. Bu inceleme 1935 yılında Tire’de Nakşibendi tarikatı mensubu olduğu değerlendirilen bazı kimselerin yargılanmasına dair yazışmalara dayanmaktadır. Yazışmalar, tek parti dönemi taşrasında, özellikle de ilçe bazında parti idaresini elinde bulunduran yerel unsurun merkez karşısında belirgin bir inisiyatif alanına sahip olduğuna işaret etmektedir. Bu inisiyatif alanına dayanan yerel unsur, mensubu olduğu partinin kendisine çizdiği ilkelerin dışına çıkabilmekte ve bunu kendi yerelinin bir tür sözcüsü ve savunucu olarak yaptığını öne sürebilmektedir. Üstelik söz konusu yerel unsur, bu tutumu nedeniyle herhangi bir yaptırıma da maruz kalmamaktadır. Yazışmaların diğer bir yönü, yerelde partiyi idare eden unsurların mülki idare ile olan herhangi bir husumet, düşmanlık yahut buna benzer bir sıkıntıda parti merkezini kendi çizgisinde yönlendirerek mülki idareye karşı üstün gelebildiğine işaret etmektedir. Bu durum, özellikle ilçeler bazında parti eliyle kaleme alınan ve mülki idareyi işaret eden raporlardan kısa bir süre sonra mülki idarede yapılan değişiklikleri dikkate değer kılmaktadır. Dolayısıyla, taşrada merkezin tam olarak denetim sağlayamadığı parti idarelerinin mülki idareye üstünlük kurabildiği söylenebilir. Netice olarak, en azından 1936 yılına kadar taşrada parti ile mülki idare arasındaki uyumun arzulanan ölçüde sağlanamadığı görülebilir.