Examining Personality Traits of Entrepreneurs in Terms of Various Sociocultural Variables and Interpreting from a Psychoanalytic Perspective

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 160 - 186, 30.12.2025

Elif Han , Zekeriya Kökrek

https://doi.org/10.55150/apjec.1608656

Öz

In this study, the personality traits determined by the Adjective Check List (ACL) of entrepreneurs were analyzed through various sociodemographic variables and the data obtained were interpreted from a psychoanalytic perspective. The first five traits with the lowest scores were "Affection," "Compliance," "Personal Adaptability," "Feminine Characteristics," and "Closeness," while the five traits with the highest scores were "Order," "Achievement," "Dominance," "Independence," and "Aggression." While the variables of marital status and having children did not cause a change in the entrepreneurial personality traits, there were significant results between the variables of age, sibling order, growing up with the family, 0-6 year old caregiver, educational status, job position, working hours, and purchasing preferences and entrepreneurial personality. These results show that personality is linked to subconscious motivations and developmental processes, and that entrepreneurship is a multidimensional structure shaped by subconscious processes in the inner world of the individual rather than an economic process, and emphasize the importance of the psychoanalytic perspective as an alternative perspective in research on entrepreneurship. In this context, it is expected that the study will create awareness about the subconscious of the entrepreneurial personality, rather than its visible form, in the business world, the field of human resources and the education system, and it is recommended that entrepreneurship incentive and support programs be designed in this direction.

Anahtar Kelimeler

Entrepreneurship , achievement , aggression , creative destruction

Girişimcilerin Kişilik Özelliklerinin Çeşitli Sosyodemografik Değişkenler Açısından İncelenmesi ve Psikanalitik Perspektiften Yorumlanması

Öz

Bu çalışmada, girişimcilerin ACL (Adjective Check List) Sıfat Listesi ile belirlenen kişilik özellikleri çeşitli sosyodemografik değişkenler üzerinden analiz edilmiş ve elde edilen veriler, psikanalitik perspektiften yorumlanmıştır. En düşük puanları alan ilk beş özellik "şefkat gösterme," "uyarlık," "kişisel uyum," "kadınsı özellikler" ve "yakınlık", en yüksek puanları alan beş özellik ise "düzen," "başarma", "başatlık", "bağımsızlık" ve "saldırganlık" olarak sıralanmıştır. Medeni durum ve çocuk sahibi olma değişkenlerinin girişimci kişilik özellikleri üzerinde anlamlı olmadığı, yaş, kardeş sırası, aileyle birlikte büyüme, 0-6 yaş bakım veren, eğitim durumu, iş pozisyonu, çalışma süresi ve satın alma tercihleri değişkenlerinde ise anlamlı olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar kişiliğin bilinçaltı motivasyonlar ve gelişimsel süreçlerle bağlantılı olduğunu göstererek, girişimciliğin ekonomik bir süreç olmaktan ziyade bireyin içsel dünyasında yer alan bilinçaltı süreçlerle şekillenen çok boyutlu ve belirgin bir yapı olduğunu ve girişimcilik ile ilgili araştırmalarda alternatif bir bakış açısı olarak, psikanalitik perspektifin önemini vurgulamaktadır. Bu kapsamda çalışmanın iş dünyasında, insan kaynakları alanında ve eğitim sisteminde, girişimci kişiliğin görünür şeklinden öte, onun bilinçaltı ile ilgili farkındalık oluşturulması beklenmekte ve girişimcilik teşvik ve destek programlarının bu doğrultuda tasarlanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Girişimcilik , başarma , saldırganlık , yaratıcı yıkım

Etik Beyan

Araştırma süreci boyunca tüm modeller, modeller ve yöntemler hakkında tam olarak bilgilendirilmiş ve yazılı onaylar alınmıştır. Araştırmada yer alan gizliliği, kişisel verilerin korunması ve etik olarak ayrılması tüm süreç boyunca sistematik olarak gözetilmiştir.

Kaynakça

• Adler, A. (1949). Understanding human nature (W. B. Wolfe, Trans.). New York, NY: Permabooks.
• Adler, A. (2000). Yaşama sanatı. (K. Şipal, çev.). İstanbul: Say Yayınları.
• Akkuş, Y., Akdoğan, Ç. ve Akyol, A. (2018). Kişilik özellikleri ve girişimci kişilik boyutlarının girişimcilik niyeti üzerindeki etkileri: Trakya örneği. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 8(2), 171-174.
• Altıntaş, E. (1992). Alfred Adler ve bireysel psikolojisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 49-57.
• Ansbacher, H. L. & Ansbacher, R. R. (Eds.). (1956). The individual psychology of Alfred Adler: A systematic presentation in selections from his writings. New York, NY: Harper & Row.
• Arnaud, G. & Vanheule, S. (2013). Lacanian psychoanalysis and management research: On the possibilities and limits of convergence. Management decision, 51(8), 1664-1677. https://www.researchgate.net/publication/262873305
• Aydıntuğ Myrvang, N. (2021). Kişilik Özelliklerinin girişimcilik eğilimine etkisi: Akademisyenler örneği. Bilim-Teknoloji-Yenilik Ekosistemi Dergisi, 2(1), 57-67.
• Aytaç, Ö. (2015). Girişimcilik: Sosyo-kültürel bir perspektif. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (15).
• Aytaç, Ö. ve İlhan, A. (2007). Kadın girişimcilerin karşılaştıkları sorunlar ve girişimcilik eğilimleri: Erzurum örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 21(2), 77–94.
• Babin, B. J., Darden, W. R. & Griffin, M. (1994). Work and/or fun: Measuring hedonic and utilitarian shopping value. Journal of Consumer Research, 20(4), 644–656. https://doi.org/10.1086/209376
• Bandura, A. (1977) Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215.
• Barrick, M. R. & Mount, M. K. (1991). The Big Five personality dimensions and job performance: A meta-analysis. Personnel Psychology, 44(1), 1–26. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1991.tb00688.x
• Bem, S. L. (1974). The measurement of psychological androgyny. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 42(2), 155–162. https://doi.org/10.1037/h0036215
• Bowlby, J. (2014). Ayrılma (M. Günay, çev.). İstanbul: Pinhan Yayınları.
• Boz, M., Buluk, B. ve Aysu, S., (2017). Girişimciler ile maaşlı çalışanların kişilik özelliklerinin karşılaştırılması: Çanakkale örneği. 8th International Congress on Entrepreneurship (pp.7). Balıkesir, Turkey
• Bozkurt, Ö. (2006). Girişimcilik eğiliminde kişilik özelliklerinin önemi. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 1(2), 93-111.
• Bretherton, I., Biringen, Z., Ridgeway, D., Maslin, C. & Sherman, M. (1989). Attachment: the parental perspective. Infant Ment Health J, 10:203-221.
• Bridge, S. vd. (l998). Understanding enterprise. Entrepreneurship And Small Business, London: Macmillan Business.
• Corey, G. (2008). Psikolojik Danışma, Psikoterapi Kuram ve Uygulamaları. (T. Ergene, çev.). Ankara: Mentis Yayıncılık.
• Costa, P. T. ve McCrae, R. R. (1992). Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI): Professional manual. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.
• Cramer, P. (2000). Defense mechanisms in psychology today: Further processes for adaptation. American Psychologist, 55(6), 637–646. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.6.637
• Çınarbaş, D. C. ve Nilüfer, G. (2019). Adler ve Sulloway’in doğum sırası kuramları ve görgül bulgular ile ilgili bir derleme. Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 59(1), 125-151.
• Çiçek, B. (2018). Social media entrepreneurship. İçtimaiyat Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (1), 11-17.
• Çiftçi, M., Tozlu, E. ve Akçay, A. (2016). İnovasyonun işletmelerin gelişimi üzerine etkisine yönelik Drucker’in bakış açısı: Girişimci işletme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 5(10), 76-85.
• Demir, M. (2018). Hegelci arzu kavramının Lacan felsefesine etkileri. (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Antalya
• Drucker, P. (2017). İnovasyon ve girişimcilik. (İ. Gülfidan, çev.) İstanbul: Optimist Kitap.
• Duran, E. (2015). Toplumsal cinsiyet bağlamında kadın girişimciliği: Teorik bir değerlendirme. Sosyoekonomi, 23(24), 157–172. https://doi.org/10.17233/se.34744
• Dźwigoł-Barosz, M. (2017). Entrepreneurial leadership. Journal of Positive Management, 8(3), 56–69. https://doi.org/10.12775/JPM.2017.020
• Eker, S. (2012). Alfred Adler’in kişilik kuramının demokrasi düşüncesi açısından önemi. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(22), 157-180.
• Elkınd, D. ve Dönmez, A. (2019). Erik Erikson: İnsanda gelişimin sekiz evresi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 12(1), 27-38. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000613
• Er, P.H. (2013). Girişimcilik ve yenilikçilik kavramlarının iktisadi düşüncedeki yeri: Joseph A. Schumpeter. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 75-85.
• Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York, NY: W. W. Norton.
• Erikson, E. H. (1994). Kimlik: Gençliğin Bunalımı (Çev. A. Kocaman). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Fonagy, P. (2006). The mentalization-focused approach to social development. In J. G. Allen & P. Fonagy (Eds.), Handbook of mentalization-based treatment (pp. 53–99). Chichester, UK: John Wiley & Sons
• Freud, A. (1936). The ego and the mechanisms of defense. Londra: Hogarth Press. Retrieved from http://www.psptraining.com/ego-and-mechanisms-of-defense.pdf
• Freud, S. (1914). On narcissism: An introduction. Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 67–102). London, UK: Hogarth Press. Freud, S. (1923). The ego and the id.
• Freud, S. (1989). Ego ve İd (1923). TACD, 17 (1), 5–22. https://doi.org/10.1080/1046171X.1989.12034344
• Freud, S. (2015). Narsizm Üzerine Bir Giriş, içinde Narsizm Üzerine ve Schreber Vakası, (B. Büyükkal; S.M. Tura, çev.) (5. Basım). İstanbul: Metis Yayıncılık.
• Freud, S. (2021). Cinsellik Üzerine. (Ö.Altun, çev.). (2. Baskı). İstanbul: Olimpos Yayınları.
• Gartner, W. B. (1989). “Who is an entrepreneur? İs the wrong question. American Journal of Small Business. https://www.researchgate.net/publication/237360637 Gough, H.G. & Heilbrun, Jr., A.B. (2007). Adjective check list handbook. (1983). Palo Alto, CA: CPP, Inc.
• Griskevicius, V., Tybur, J. M. ve Van den Bergh, B. (2010). Going green to be seen: Status, reputation, and conspicuous conservation. Journal of Personality and Social Psychology, 98(3), 392–404. https://doi.org/10.1037/a0017346
• Göktaş, P. ve Kazaferoğlu, E. (2018). Kişilik özellikleri ile girişimcilik eğilimi arasındaki ilişki: Süleyman Demirel Üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 5(1), 39-63. https://doi.org/10.30798/makuiibf.349660
• İlhan, N. (2023). Melanie Klein’in nesne ilişkileri kuramına göre John Steinbeck’in Cennetin Doğusu isimli romanını inceleme. Edebi Eleştiri Dergisi, 7(2), 501-521. https://doi.org/10.31465/eeder.1334330
• Jones, C. & Spicer, A. (2005). The public production of entrepreneurship: A study of the entrepreneurial discourses of the Sunday Times. Journal of Management Studies, 42(7), 1035–1061. https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2005.00534.x
• Kalaycı, Ş. (2005). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatiksel Teknikler (6. Baskı). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. basım). Nobel Yayın Dağıtım.
• Karasar, N. (2011). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (22. basım). Nobel Yayın Dağıtım.
• Kaya, A. ve Bozkur, B. (2017). Kadercilik eğilimi ile özyeterlik inancı ve savunma mekanizmaları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 124-145. https://doi.org/10.12984/egeefd.328379
• Keçicioğlu, S. ve Akın, B. A. (2023). Lacan’ın kavramlarıyla Genet’nin Hizmetçiler ve Balkon’unu okumak. Yedi, (29), 159-168. https://doi.org/10.17484/yedi.1155626
• Kerr, S. P., Kerr, W. R. & Xu, T. (2018). Personality traits of entrepreneurs: A review of recent literature. Annual Review of Economics,. Foundations and Trends in Entrepreneurship, 14(3),279-356. http://dx.doi.org/10.1561/0300000080
• Keskin, S. (2018). Yeni girişimcilerin başarısızlık nedenlerinin analizi: Ampirik bir çalışma. Ahi Evran Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(1), 147-158.
• Keskin, U. (2021). Doğal eğitim sürecinde birey tarafından geliştirilen psikolojik savunma mekanizmaları. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 253-266.
• Kets de Vries, M. F. & Miller, D. (1985). Narcissism and leadership: An object relations perspective. Human Relations, 38(6), 583–601. https://www.researchgate.net/publication/285075329
• Kim, E., Zeppenfeld, V. & Cohen, D. (2013). Sublimation, culture, and creativity. Journal of Personality and Social Psychology, 105(4), 639–666.
• Kitapcı, İ. (2019). Joseph Schumpeter’in girişimcilik ve inovasyon anlayışı: Yaratıcı yıkım kavramı ve geçmişten günümüze yansımaları. Journal of Empirical Economics and Social Sciences, 1(2), 54-74.
• Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psychoanalysis, 27: 99-110.
• Klein, M. (1957). Envy and gratitude. International Journal of Psychoanalysis, 38, 176–180.
• Köybaşı, E. (2020). Freud’un zihin kuramı bize ne anlatır? Madde, Diyalektik ve Toplum, 3(3), 185-193.
• Kuzgun, Y. (2012). Gelişim ve Öğrenme Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
• Lacan, J. (1966/2013). Yazılar: Seçme metinler (A. Soysal, çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103–111.
• McClelland, D. C. (1961). The achieving society. New York: Van Nostrand Reinhold.
• McClelland, D. C. (1985). Human motivation. Glenview, IL: Scott Foresman.
• McCrae, R.R. & Costa, P.T. (1987). Validation of the five-factor model of personality across instruments and observers (Beş Faktör Modelinin farklı ölçme araçları ve gözlemciler arasında geçerlenmesi). Journal of Personality and Social Psychology, 52 (1), 81–90. https://doi.org/10.1037/0022-3514.52.1.81
• Morf, C. C., & Rhodewalt, F. (2001). Unraveling the paradoxes of narcissism: A dynamic self‐regulatory processing model. Psychological Inquiry, 12(4), 177–196. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1204_1
• Myers, D.G. & DeWall, C.N. (2016). Exploring Psychology. Macmillan Learning
• Nasio, J. D. (2007). Jacques Lacan’ın kuramı üzerine beş ders. Ankara: İmge Kitabevi.
• O’Cass, A. & Frost, H. (2002). Status brands: Examining the effects of non‐product‐related brand associations on status and conspicuous consumption. Journal of Product & Brand Management, 11(2), 67–88. https://doi.org/10.1108/10610420210425393
• Obschonka, M. & Stuetzer, M. (2017). İntegrating psychological approaches to entrepreneurship: The Entrepreneurial Personality System (EPS). Small Bus Econ , 49 , 203–231 https://doi.org/10.1007/s11187-016-9821-y
• Onur, B. (2011). Gelişim Psikolojisi: Çocukluk, Ergenlik, Yetişkinlik (27. baskı.). Ankara: İmge Kitabevi. Öz, F. (2002). Yaşamın son evresi: Yaşlılık psikososyal açıdan gözden geçirme. Kriz Dergisi, 10(2), 17-28. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000185
• Rauch, A. & Frese, M. (2007). Let's put the person back into entrepreneurship research: A meta‐analysis on the relationship between business owners’ personality traits, business creation, and success. European Journal of Work and Organizational Psychology, 16(4), 353–385. https://doi.org/10.1080/13594320701595438
• Roberts, B. W., Walton, K. E. & Viechtbauer, W. (2006). Patterns of mean-level change in personality traits. Psychological Bulletin, 132(1), 1–25.
• Sadykova, G. ve Eleren, A. (2016). Girişimcilik eğilimi ile mutluluk algısı arasındaki ilişki: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(5), 189-209.
• Salik Ata, N. (2023). Stratejik girişimcilik araştırmaları üzerine sistematik bir inceleme. The Journal of Social Science, 7(14), 227-235. https://doi.org/10.30520/tjsosci.1346410
• Salmony, F.U. & Kanbach, D.K. (2022). Personality trait differences across types of entrepreneurs: A systematic review. Rev Manag Sci, 16 , 713–749. https://doi.org/10.1007/s11846-021-00466-9
• Savran, C. (1993). Sıfat listesi'nin (Adjective Check List) Türkiye koşullarına uygun dilsel eşdeğerlilik, geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması ve örnek bir uygulama (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Schumpeter, J.A. (1942). Capitalism, socialism and democracy, 3rd edition, London: George Allen and Unwin, 1976.
• Sevinç, K. (2019). Freudyen psikolojide bilinçaltı ve bilinçdışı kavramları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar. Kilitbahir, 15(9), 125-158. https://doi.org/10.5281/zenodo.3445501.
• Shane, S. & Venkataraman, S. (2000). The promise of entrepreneurship as a field of research. The Academy of Management Review, 25(1), 217–226. https://doi.org/10.2307/259271
• Shaver, K. G. & Scott, L. R. (1992). Person, process, choice: The psychology of new venture creation. Entrepreneurship theory and practice, 16(2), 23-46.
• Smith, M. B. (1964). Review of the achieving society, by D. C. McClelland. History and Theory, 3(3), 371–381. https://doi.org/10.2307/2504238
• Stewart, W. H. & Roth, P. L. (2001). Risk propensity differences between entrepreneurs and managers. Journal of Applied Psychology. 86 (1), 145–153. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.1.145
• Sulloway, F. J. (1996). Born to rebel: Birth order, family dynamics, and creative lives. New York, NY: Pantheon Books.
• Taştan, S. (2019). Liderlikte işlev dışı davranış örüntüleri ve patolojik narsisizm: Psikanalitik kuram temelli bir değerlendirme. İstanbul Management Journal, (87), 49-91. https://doi.org/10.26650/imj.2019.87.0003
• Thornton, P. H. (1999). The sociology of entrepreneurship. Annual review of sociology, 25(1), 19-46. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.25.1.19
• Wang, T., Wang, Y. & Mu, W. (2022). The impact of birth order on entrepreneurship: Evidence from China. Entrepreneurship and Regional Development, 34 (1–2), 179–208. https://doi.org/10.1080/08985626.2022.2047796
• Winnicott, D. W. (1951). Transitional objects and transitional phenomena. International Journal of Psycho-Analysis, 34, 89–97.
• Veblen, T. (2005). Aylak sınıfın teorisi (Çev. A. Buğdaycı). İstanbul: Babil Yayıncılık.
• Yayla, Y. (2022). Joseph Alois Schumpeter’in ekonomik gelişme ve sosyal değişim teorisi. Politik Ekonomik Kuram, 6(1), 9-34. https://doi.org/10.30586/pek.1107108
• Zapcı, N. (2011). Latans (okul çağı) döneminde çocukların dürtüsel işleyiş özellikleri ve projektif testlerin katkısı. (Doktora tezi) İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Zhao, H., Seibert, S. E. & Lumpkin, G. T. (2010). The relationship of personality to entrepreneurial intentions and performance: A meta‐analytic review. Journal of Management, 36(2), 381–404. https://doi.org/10.1177/0149206309335187
• Zizek, S. (2023). İdeolojinin yüce nesnesi. (T., Birkan, çev.) (7. Basım). İstanbul: Metis Yayıncılık.