The Value of ‘Justice’ in the Curriculum of the Religious Culture and Moral Knowledge Lesson in 2018 and the Türkiye Century Education Model

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 133 - 159, 30.12.2025

Cavit Erdem

https://doi.org/10.55150/apjec.1826397

Öz

Modern living conditions have led to shifts in some individuals’ orientation toward religious and moral values. This trend has encouraged a pleasure-centered lifestyle, resulting in social issues such as injustice, violence, addiction, bullying, and moral degradation. Drawing attention to these problems, UNESCO supported the “Living Values Education Program,” developed in 1995 with the contribution of Brahma Kumaris and an international group of educators. The program aims to strengthen children’s character development and instill socially beneficial values. It is implemented through cooperation between families and schools, enabling core values as well as nationally significant concepts to be integrated into educational activities. The central problem of this study concerns how changes in religious and moral orientations, driven by modernisation, manifest as social issues and how the education system responds through specific values. The effects of global value erosion have also been observed in Türkiye; curriculum reforms in 2005 and 2006 positioned values education as a fundamental component of the system, and the 2010/53 circular mandated its systematic implementation from preschool to high school was mandated The study aims to compare the 2018 revised Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB) curriculum with the “Türkiye Century Education Model” (TYMM) to determine how the concept of “justice” is addressed within these programs. The TYMM identifies respect, responsibility, and justice as its core values; therefore, selecting “justice” carries particular significance. By examining how the 2018 DKAB curriculum and the TYMM approach the value of justice, this study offers an original contribution to the literature. Document collection of the curricular texts and content analysis and content analysis reveal that both programs address justice comprehensively and systematically, and that the related learning outcomes meaningfully support the development of students’ sense of justice.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Education , Religion , Justice , The Education Model of the Türkiye Century

2018 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde Adalet Değeri

Öz

Modern yaşam koşullarının etkisiyle bazı bireylerin dinî ve manevi değerlere yönelimlerinde farklılaşmalar tespit edilmiş; bu süreç, haz odaklı yaşam pratiklerinin yaygınlaşmasıyla adaletsizlik, şiddet, bağımlılık, akran zorbalığı ve cinsel yozlaşma gibi çeşitli toplumsal sorunların ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bu sorunlara dikkat çeken UNESCO, 1995 yılındaki etkinlikler çerçevesinde Brahma Kumaris ve uluslararası bir eğitmen grubunun katkısıyla geliştirilen ‘Yaşayan Değerler Eğitim Programı’nı desteklemiştir. Program, çocukların karakter gelişimini destekleyerek topluma yararlı değerler kazandırmayı amaçlamakta ve ulusal düzeyde önem taşıyan değerlerin eğitim etkinliklerine yansıtılmasına imkân tanımaktadır. Küresel ölçekteki değer erozyonunun etkileri Türkiye’de de hissedilmiş; 2005 ve 2006’daki müfredat değişiklikleriyle değerler eğitimi sistemin temel bileşenlerinden biri hâline getirilmiştir. 2010/53 sayılı genelgeyle bu eğitim okul öncesinden liseye kadar sistematik biçimde uygulanmaya başlanmıştır. Bu çalışmanın amacı, 2018 yılında güncellenen Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretim programı ile “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” programını karşılaştırmalı olarak inceleyerek, bu programlarda “Adalet” kavramına ne düzeyde yer verildiğini anlamaya çalışmaktır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, saygı, sorumluluk ve Adaleti çatı değerler olarak belirlemektedir. Bu nedenle araştırmada ‘Adalet’ değerinin seçimi, modelde çatı değerlerden biri olması açısından önemlidir. Bu çalışma, DKAB’ın 2018 Öğretim Programı ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ndeki DKAB yaklaşımını ‘Adalet’ değeri ekseninde karşılaştırarak literatüre özgün katkı sunmaktadır. Nitel araştırma kapsamında yapılan doküman incelemesi ve içerik analizi, her iki yaklaşımın da ‘adâlet’ değerini kapsamlı ve sistematik biçimde ele aldığını ortaya koymuştur. Bulgular, ilgili kazanımların öğrencilerde adâlet bilincinin gelişimine anlamlı katkı sağlayacak nitelikte olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , Eğitim , Din , Adalet , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

Kaynakça

• Aslan, N. (2016). Adalet medeniyeti üzerine. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 28, 9–27.
• Ayas, M. (2018). Kavram karikatürlerinin din öğretiminde kullanılması. Dergiabant: AİBÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(12), 522–539.
• Ayhan, H. (2014). Türkiye’de din eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları.
• Bacanlı, H. (2017). Değer Bilinçlendirme Yaklaşımı. Konya: Çizgi Kitapevi Yayınları.
• Bilgin, B. (1980). Türkiye’de din eğitimi ve liselerde din dersleri. Ankara: Emel Matbaası.
• Bölük, E. (2018). Çizgi filmlerde yer alan değerlerin ilkokul hayat bilgisi öğretim programında yer alan değerler çerçevesinde incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâil. (1928–1948). Sahîh-i Buhârî muhtasarı: Tecrîd-i Sarîh tercemesi (A. Naim & K. Miras, Çev.; 12 Cilt). İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Cihan, N. (2014). Okullarda değerler eğitimi ve Türkiye’deki uygulamaya bir bakış. Journal of Turkish Studies, 9, 429–429.
• Çağrıcı, M. (1988). Adalet. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 1, ss. 341–343). İstanbul: TDV Yayınları.
• Çorbacı, O. K. (2023). DKAB öğretim programı ekseninde çevre bilinci. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10(1), 168–191.
• Demir, F. (2019). Aday öğretmenlerin değerler eğitimine ilişkin görüşleri. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 4(1), 7–15.
• Diler, R. (2020). İzutsu’nun Kur’ân’daki ahlâki kavramlara ilişkin görüşlerinin din eğitimi açısından analizi. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 207–244.
• Doğan, R., & Altaş, N. (2004). Din öğretiminde yeni yöntem tartışmalarında kuramdan uygulamaya: İlköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi programları (Ankara modeli). Değerler Eğitimi Dergisi, 2(5), 23–38.
• Doğan, R., & Tosun, C. (2002). İlköğretim 4. ve 5. sınıflar için din kültürü ve ahlâk bilgisi öğretimi. Ankara: Pegem.
• Durhat, G., & Ökten, C. E. (2020). Kök değerlerin ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki erdemler temasıyla ilişkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 675–693.
• Er, N. (2019). Modernleşme sürecinde Müslüman toplumlarda karşılaşılan çağdaş problemler üzerine düşünceler / Réflexions sur les problèmes contemporains rencontrés dans les sociétés musulmanes en cours de modernisation. Türk Akademik Araştırmalar Dergisi, 4(4), 423–437.
• Furat, A. Z. (2008). İlköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi dersinde çevre konularına ayrılan yer üzerine bir değerlendirme. İçinde F. Kayadibi (Ed.), (ss. 369–379). İstanbul: Yalın Yayıncılık.
• Genç, F. (2012). Türkiye’deki din eğitimi tarihi ve bugünkü durumu. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16(1), 569–585.
• Hökelekli, H. (2011). Değerler psikolojisi ve eğitimi. İstanbul: Timaş.
• Kapkın, B., et al. (2018). Türkiye’de 1999–2017 yılları arasında değerler eğitimi alanında yapılmış lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 16(35), 183–207.
• Kaymakcan, R., & Meydan, H. (2011). Din kültürü ve ahlâk bilgisi programları ve öğretmenlerine göre değerler eğitimi. Değerler Eğitimi Dergisi, 9(21), 27–51.
• Kayıran, D. (2023). UNESCO ve UNICEF tarafından geliştirilen okul müfredatına afet risk azaltımının entegrasyonu için teknik rehberin değerler bağlamında incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2), 628–637.
• Kızıler, H. (2014). Ahlâkî değerlerin şahsiyet oluşumuna etkisi. Millî Eğitim, 204, 5–17.
• Merter, F., & Kartal, Ş. (2013). 1967’den günümüze lise din kültürü ve ahlâk bilgisi dersleri öğretim programlarında Atatürkçülük ve Türk kültürü konuları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 1–26.
• Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273–294.
• Meydan, H. (2019). Akademide değerler eğitimi (Tezler ve makaleler/1989–2017). Değerler Eğitimi Merkezi Araştırma Proje Raporları. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi.
• Meydan, H. (2014). Okulda değerler eğitiminin yeri ve değerler eğitimi yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 93–108.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Din kültürü ve ahlâk bilgisi dersi öğretim programı. Ankara: MEB Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Din kültürü ve ahlâk bilgisi dersi öğretim programı (İlkokul 4 ve ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortak metni. Haziran 2024 tarihinde https://tymm.meb.gov.tr adresinden erişilmiştir.
• Müslim, Ebû’l-Hüseyin Müslim b. Haccâc. (2009). Sahîh-i Müslim tercümesi ve şerhi (M. Sofuoğlu, Çev.; 7 Cilt). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Öğük, E. (2022). Adalet ilkesi, insan ve toplum üzerindeki yansımaları: Mâtürîdî örneği. Usul İslâm Araştırmaları Dergisi, 37(37), 1–30.
• Sak, R., et al. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227–256.
• Şimşek, E. (2013). Çok partili dönemde yeniden din eğitimi ve öğretimine dönüş süreci (1946–1960). Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 49, 391–414.
• Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı. (2010). 2010/53 sayılı genelge. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
• Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. Istanbul Education Journal, 2, 160–180.
• Taylor, C. (2017). Modernliğin Sıkıntıları. [(U. Canbilen, Çev.)] 3. Basım. Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
• Tetik, H. (2018). İlköğretim din kültürü ve ahlâk bilgisi dersi 2010–2018 öğretim programı ünite ve kazanımları üzerine bir değerlendirme. Universal Journal of Theology, 3(1), 64–86.
• Timur, M., et al. (2023). Değerler eğitimine genel bir bakış. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(65), 3003–3011.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. (2005). Sünen-i Tirmizî ve şerhi (M. Sofuoğlu, Çev.; 5 Cilt). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
• Usta Doğan, P. (2017). Mezhepler üstü bir program tasarımının nitelikleri üzerine nitel bir çalışma. Kırıkkale İslâmi İlimler Fakültesi Dergisi, 2(3), 127–154.
• Ünal, S., & Er, H. (2024). Dijitalleşen dünya ve hedef kitle olarak gençlik: Bir meta analiz çalışması. Şura Akademi Dergisi / Journal of Şura Akademi, 6, 70–82.
• Üstel, F. (2009). Makbul Vatandaşın Peşinde. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimi’ne genel bir bakış. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (TÜBAR), 19, 498–522.
• Yerli, F. S., & Gündüz, G. F. (2023). Türkiye’de değerler eğitimi araştırmalarına genel bakış: Metasentez çalışması. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 1–38.
• Yıldırım, S. G., & Demirel, M. (2019). Türk tarihinde değerler ve değerler eğitimi üzerine bir inceleme. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(1), 92–99.
• Yıldırım, Y., et al. (2022). Öğretim programlarında yer alan kök değerler temalı etkinlik kitabı (P. Maltepe, Ed.). Ankara: MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü.
• Yıldız, İ. (2009). Din kültürü ve ahlâk bilgisi dersi: Zorunlu mu kalmalı, yoksa seçmeli mi olmalı? TÜBAV Bilim Dergisi, 2(2), 243–256.
• Yılmaz, F. (2021). Karakter eğitimi ve karakter eğitimi programları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 234–257.
• Yürük, T., & Düzenli, A. (2021). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programlarının kazanımlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21(2).