KADIASKER MUSTAFA RASİH EFENDİ RUZNAMÇESİNE GÖRE XVII. YÜZYILDA MÜDERRİS ATAMALARI
Abstract
Tedris, kaza ve fetva görevlerini ifa eden Osmanlı ilmiye sınıfı mensuplarının eğitim basamakları ve onların ilmiye tarikindeki hareketliliği ilmiye sisteminin işleyişi açısından oldukça önemlidir. Tarihi süreç içerisinde çeşitli değişikliklere uğrayan ilmiye sınıfını ve müderris atamalarını takip etmenin en sağlıklı yöntemi, söz konusu atama kayıtlarını toplu olarak içeren defterleri incelemekle elde edilecektir. Kadıaskerlerin yetkisi dahilindeki atama kayıtlarını içeren Ruznamçeler, ilmiye sınıfını oluşturan ulemânın ilmiye sınıfı içerisindeki hareketliliğini gösteren en önemli kaynaklardandır. Bu sebeple ilmiye sınıfının kariyer sistemini anlayabilmek için üyelerinin kayıtları içeren ruznamçelerden elde edilen verilerin değerlendirilmesi ve kullanılması kaçınılmazdır.
Bu çalışmada Kadıasker Damatzâde Mustafa Rasih Efendi’ye ait Ruznamçe içerisindeki müderris atamaları ele alınmıştır. Damadzâde, klasik dönem yapılanmasının değişmeye başladığı, ulemânın siyasi çekişmelere taraf olduğu bir dönemde, XVII. Yüzyılın ikinci yarısında görev yapmıştır. Onun görev süresi olan Aralık 1670-Nisan 1672 tarihleri arasında müderris atamalarına ilişkin kayıtlar üzerinde fikir yürütülebilecek kadar bulunmaktadır. Bu sebeple Mustafa Rasih Efendi’nin Ruznamçesi araştırmaya konu edinmiştir.
Bu çalışmada, XVII. yüzyılın ikinci yarısında müderris olarak göreve başlayan Osmanlı ulemâsının mülazımlikten itibaren ilmiye sistemi içerisinde katettiği kariyer basamaklarını, bu basamaklar arasındaki geçirdiği süreleri, müderrislikten-müderrisliğe ve müderrislikten-kadılığa hareketleri incelenmiş, bu hareketlilikle ilgili istatistiki veriler elde edilmiş, aynı zamanda işleyiş hakkında yorumlarda bulunulmuştur. Ayrıca tedris görevi ile kaza görevini yerine getiren görevliler arasında görev yönünden benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulmuş, bu görevlilerin tedris ve kaza görevleri arasındaki geçiş imkan ve usulleri ele alınmıştır. Böylece müderris ve kadı atamaları özelinde ilmiye sınıfının genel işleyişinin anlaşılmasına ve tarih içerisindeki sürecine ışık tutulmaya çalışılmıştır.
Keywords
References
- İstanbul Müftülüğü Bâb-ı Meşîhat Şeyhülislâmlık Arşivi Anadolu Kadıaskerliği Ruznamçe Defteri 438/4.
- Akdağ, Mustafa. Türkiye’nin İktisadi ve İçtimai Tarihi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2014.
- Alan, Ercan. Kadıasker Ruznamçelerine göre XVII. yüzyılda Rumeli’de Kadılık Müessesi, Basılmamış Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul: 2015.
- Beyazıt, Yasemin. Osmanlı İlmiye Mesleğinde İstihdam (XVI yüzyıl), TTK, 2014 Ankara.
- Gökçe, Turan. “Anadolu Vilâyeti’ne Dâir 919 (1513) tarihli bir kadı defteri.” Tarih İncelemeleri Dergisi, Sayı 9, İzmir: 1994. s. 163-175.
- Hezârfen Hüseyin Efendi. Telhîsü’l-Beyan Fî Kavânîn-i Âl-i Osmân, Haz. Sevim İlgürel, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1998.
- İnalcık, Halil. “Kazasker Ruznamçe Defterine Göre Kadılık”, Çev. Bülent Arı, Adalet Kitabı, Ankara: Kadim Yayınları, 2012. s. 121-143.
- İpşirli, Mehmet. “Osmani İlmiye Mesleği Hakkında Gözlemler (XVI- XVII. Asırlar).” Osmanlı Araştırmaları VII-VIII, İstanbul: 1988. s. 273-285.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Cihan Kılıç
Türkiye
Publication Date
December 25, 2019
Submission Date
October 19, 2019
Acceptance Date
December 26, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 3 Number: 3