Seljuk Pehlivan Stones with New Samples

Year 2025, Issue: 27, 39 - 52, 20.12.2025

Ayşegül Bekmez Yelen

https://doi.org/10.32704/akmbaris.2025.210

Abstract

Anatolian Seljuk society, culture and art have been the subject of scientific studies from all fields for many years and have been approached from a variety of perspectives. However, there are still questions that need to be answered and areas of uncertainty that need to be clarified. While new information emerges that addresses some gaps, it also raises other questions. Four artefacts offered for sale at Christie’s Auction House in England at different times draw attention with their inscriptions and figures. Described as weights, the objects are made of solid limestone and are approximately 40 cm high in the shape of a ‘U’ or horseshoe, and are joined at both ends by a cylindrical handle in the centre. It is understood that this handle was made to carry the artefacts.In the inventory of the Auction House, the artefacts are dated to the 13th century and it is stated that they were probably made in Anatolia. Research on the subject has revealed that the artefact is known as ‘Pehlivan Taşı’ or ‘Training Stone’ and that there is an example in the Ankara Ethnography Museum (now in the Konya İnce Minareli Madrasa Museum) Despite the evident variation in dimensions amongst the pieces, they are all crafted according to a uniform form. However, the examples in Christie’s Auction House exhibit distinct characteristics compared to the Turkish pehlivan stone, primarily in terms of their figural ornamentation and inscriptions.The Turkish pehlivan stone is traditionally associated with Konya, leading to the supposition that the artefacts in Christie’s Auction House might also hail from the same region. The present study aims to determine the purposes of use and their place in Seljuk society through the quality and artistic style of these sports items, which have hitherto received little attention in studies of Anatolian Seljuk society, culture and art.

Keywords

Anatolian Seljuk Art , Sports in the Anatolian Seljuk Period , Pehlivan Stone , Weight , Training Stone

Ethical Statement

The study does not require ethics committee approval, and the data used were obtained through a literature review / published sources. It is declared that scientific and ethical principles were followed during the preparation of the study and that all referenced works are listed in the bibliography.

Yeni Örnekleriyle Selçuklu Pehlivan Taşları

Abstract

Anadolu Selçuklu toplumu, kültür ve sanatı uzun yıllardır her alandan bilimsel çalışmaya konu olmuş ve pek çok yönden ele alınmıştır. Ancak cevaplanması gereken sorular ve aydınlatılması gereken karanlık noktalar hala bulunmaktadır. Ortaya çıkan yeni bilgiler boşlukları doldururken başka soruları da ortaya çıkarmaktadır. İngiltere’de faaliyet gösteren Christie’s Müzayede Evi’nde farklı zamanda satışa çıkarılan dört eser üzerlerindeki yazı ve figürlerle dikkat çekmektedir. Ağırlık olarak nitelendirilen, yekpare kireç taşından yapılmış, “U” veya at nalı şeklinde yaklaşık 40 cm yüksekliğindeki eşyaların iki ucu ortalarında geçen silindir şeklindeki kolla birleştirilmiştir. Bu kulpun eserleri taşımak için yapıldığı anlaşılmaktadır. Müzayede Evi envanter bilgilerinde eserler 13. yüzyıla tarihlenmiş ve muhtemelen Anadolu’da yapıldıkları belirtilmiştir. Konuyla ilgili yapılan araştırma sonucunda eşyanın “Pehlivan Taşı” ya da “İdman Taşı” olarak anıldığı, Ankara Etnografya Müzesinde (günümüzde Konya İnce Minareli Medrese Müzesi) örneğinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Eserler boyutları farklı olsa da aynı biçimde yapılmıştır. Ancak Christie’s Müzayede Evi’ndeki örnekler üzerindeki figürlü süsleme ve isimle Türkiye’deki pehlivan taşından ayrılmaktadır. Türkiye’deki pehlivan taşının Konya menşeili olduğu bilinmektedir. Konya dışında başka örneğine rastlanmayan bu ağırlıkların Türkiye’deki örnekle aynı biçim ve üsluba sahip olması Christie’s Müzayede Evi’ndeki eserlerin de Konya’dan gittiğini düşünülmektedir. Bu çalışma Anadolu Selçuklu toplum, kültür ve sanatı çalışmalarında çok az yer bulmuş bu spor eşyaların niteliği ve sanatsal üslubu üzerinden kullanım amaçları ve Selçuklu toplumundaki yerlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Keywords

Anadolu Selçuklu Sanatı , Anadolu Selçuklu Döneminde Spor , Pehlivan Taşı , Ağırlık , İdman Taşı

Ethical Statement

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

References

• Clarke, M. (2009). The Art Of Hojo Undo Power Training For Traditional Karate. YMAA Publication Center: ABD.
• Chehabi, Houchang E. (2006). “Zur-Ḵāna”, The Encyclopaedia Iranica. 15 Ağustos 2006 erişim: https://www.iranicaonline.org/articles/zur-kana erişim tarihi: 07.01.2025.
• Erim, D. (2007). Türkiye Selçuklularında Eğlence ve Spor Hayatı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Afyon Kocatepe Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
• Güven, Ö. (1988). Türklerde Pehlivanlık. Türk Dünyası Araştırmaları, S. 56: 51-59.
• Kahraman, A. (1999). Osmanlı Devleti’nde Spor. Kültür Bakanlığı Yayınları: Ankara.
• Koman, M. (1961). Anadolu Selçuklu Devleti Büyüklerine Ait Bazı Spor Aletleri. VI. Türk Tarih Kongresi, Kongreye sunulan bildiriler, 196-205.
• Konyalı, İ. H. (1964). Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Yeni Kitap Basım Evi: Konya.
• Küçük M. (2012). Osmanlı Dönemi’nde Güreş ve Güreşçiler Tekkesi. Din ve Hayat, S.17: 160-164.
• Turan O. (2013). Selçuklular Zamanında Türkiye. Ötüken Neşriyat: İstanbul.
• Yıldız, D. (2002). Çağlar Boyu Türklerde Spor. Telebasım Yayıncılık: İstanbul.