SÜRDÜRÜLEBİLİR SANAT PRATİKLERİNDE TEKSTİLİN HAFIZASI

The rapidly increasing amount of textile waste on a global scale signals a multidimensional crisis that threatens sustainability not only environmentally, but also culturally and economically. Mass production, consumer culture, and the fast cycle of fashion contribute to the generation of millions of tons of waste, which takes centuries to decompose in nature. In the fields of art and design, the loss of function in a material and its subsequent acquisition of transformative potential creates a ground for new creative possibilities through artistic intervention. The concepts of recycling and upcycling have emerged as key notions at the intersection of environmental responsibility and artistic expression. Aesthetic approaches to refunctioning materials bring the notion of "transformation" into a conceptual artistic framework. Textile-based artistic productions are capable of transforming aesthetic expression into an ethical stance and a critical approach, thereby offering alternative solutions. This article analyzes how waste materials are transformed into artistic language in various cultural contexts through the examples of artists such as Deniz Sağdıç, Judy Chicago, Kathie Halfin, and Marina DeBris. In light of these analyses, the ethical, aesthetic, and social dimensions of sustainability-oriented art are examined, and portable art objects are discussed as a creative field of expression that transcends the art–craft dichotomy. In the sixth section of the article, through an applied artist perspective, it is demonstrated how upcycling enables new narrative forms and formal explorations.

Küresel ölçekte hızla artan tekstil atığı, yalnızca çevresel değil; kültürel ve ekonomik düzeyde de sürdürülebilirliği tehdit eden çok boyutlu bir krize işaret etmektedir. Seri üretim, tüketim kültürü ve modanın hızlı döngüsü, doğada çözünmesi yüzyıllar süren milyonlarca ton atığın oluşmasına neden olmaktadır. Sanat ve tasarım alanlarında, malzemenin işlevini yitirip dönüşüm potansiyeli kazanması, yaratıcı müdahaleler aracılığıyla yeni potansiyelllerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Geri dönüşüm (recycling) ve ileri dönüşüm (upcycling) tanımlamaları, hem çevresel sorumluluğun hem de sanatsal anlatımın kesişiminde önemli kavramlar olarak öne çıkmaktadır. Estetik yaklaşımlı yeniden işlevlendirme biçimi, malzemenin “dönüşüm” potansiyelini kavramsal bir platforma taşımaktadır. Tekstil temelli sanatsal üretimler estetik ifade biçimini etik bir duruş ve eleştirel bir yaklaşıma dönüştürerek alternatif çözümler üretebilmektedir. Makalede Deniz Sağdıç, Judy Chicago, Kathie Halfin ve Marina DeBris gibi sanatçıların örnekleri üzerinden, farklı kültürel bağlamlarda atık malzemenin hangi koşullarda sanatsal dile dönüştüğü analiz edilmiştir. Bu analizler ışığında, sürdürülebilirlik odaklı sanatın etik, estetik ve toplumsal boyutları irdelenmiş; taşınabilir sanat nesneleri, zanaat–sanat ikiliğini aşan yaratıcı bir ifade alanı olarak değerlendirilmiştir. Makalenin altıncı bölümde, uygulayıcı sanatçı yaklaşımıyla ele alınan örnekler üzerinden, ileri dönüşümün yeni anlatı biçimleri ve biçimsel arayışlara nasıl olanak sağladığı ortaya konmaya çalışılmıştır.