KAHRAMANMARAŞ KENTİ ÖRNEĞİNDE ÇOCUK DOSTU SOKAK TASARIMI
Abstract
Çocuğun kişiliği ve davranışları, genetik özelliklerinden çok içinde bulunduğu fiziksel çevre tarafından şekillendirilmektedir. Bu bağlamda “Çocuk Dostu Kent Girişimi”, çocuğun gelişiminde çevresel faktörlerin belirleyici rolü doğrultusunda, kentsel ölçekte yeralan cadde ve sokakların çocuklar için daha yaşanabilir mekânlara dönüştürülmesini amaçlayan bir girişimdir. Sokakların bu yaklaşımla tasarlanması, çocuklara doğal, güvenli ve kolay erişilebilir oyun alanları kazandırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Sokak tasarımına çocukların istek ve gereksinimlerinin yansıtılması ayrıca önem taşımaktadır. Bu çalışma, Kahramanmaraş ili Onikişubat İlçesi’nde seçilen bir sokakta, oyun olgusunun mekânsal karşılığını ve çocukların mekânsal beklentilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Bu doğrultuda, gelir düzeyi yüksek ailelerin çocuklarının öğrenim gördüğü öngörülen özel orta okullarda resim ve kompozisyon atölye çalışmaları düzenlenmiş; elde edilen veriler uzman görüşleri doğrultusunda yorumlanarak Çocuk Dostu Sokak Ölçeği geliştirilmiştir. Altı boyut (güvenlik, fiziksel koşullar, etkinlik alanları, imkân-fırsat eşitliği, kullanım kolaylığı ve çevre düzenlemesi) ve 37 maddeden oluşan Çocuk Dostu Sokak Ölçeği Anketi, farklı gelir düzeyine sahip ailelerin çocuklarının öğrenim gördüğü öngörülen devlet ve özel ortaokullarda okuyan 413 ortaokul öğrencisine yüz yüze uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda çocukların sokaklara ilişkin temel istek ve gereksinimleri belirlenmiş, bu bulgulara dayalı olarak öneri nitelikte bir çocuk dostu sokak tasarımı geliştirilmiştir.
Keywords
Çocuk Dostu Kent, Tasarım, Katılımcılık, Çocuk Dostu Sokak Ölçeği, Ortaokul Öğrencileri
Supporting Institution
none
Ethical Statement
NO ETHICS COMMITTEE PERMISSION
Thanks
This is a section of a master's thesis titled "Child-Friendly Street Design in the City of Kahramanmaraş," completed in the Department of Landscape Architecture at the KSÜ Institute of Science.
We would like to thank Prof. Dr. Gülay BEDİR, a faculty member in the Department of Educational Sciences at Kahramanmaraş Sütçü İmam University, who made significant contributions to the completion of this master's thesis, for her valuable contributions to the scale development process.
References
- Akbay, M. K. (2022). Çocuk dostu kentler, çocuk hakları ve pandemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(1), 245–266.
- Alisinanoğlu, F., Artan, İ., Bozkurt Yükçü, S., Uslu, A. E. I., İbiş, E., & Akay, D. (2017). Türkiye’de oyun sokakları üzerine bir inceleme: Ankara ve İstanbul örnekleri. IJAEDU – International E-Journal of Advances in Education, 3(7), 87–99. https://doi.org/10.18768/ijaedu.309806
- Alkılınç, R., & Kısakürek, Ş. (2025). Çocuk dostu sokak: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Journal of Forest Science, 9(2), 455–474.
- Ataöv Demirkan, A., & Peker, E. (2020). Belediyeler için çocuk ve çevre tasarım rehberi. İdealKent Yayınları.
- Ayataç, H., & Genç, Z. P. (2015). Çocuk gözüyle Esenler. In H. Ayataç (Ed.), Herkes için dost kentler: İstanbul Esenler ilçesi üzerine değerlendirmeler (pp. 18–57). Esenler Belediyesi. https://esenler.bel.tr/wp-content/uploads/2019/12/herkes-icin-dost-kentler.pdf
- Ayaz, B. (2020). Çocuklar için etkin sokak tasarımı: Antakya Zenginler Mahallesi örneği (Yüksek lisans tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
- Aydoğan, T. G., & Dilek, E. F. (2024). Çocuk dostu kentsel planlama ve tasarım ölçütleri. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 7(1), 188–211.
- Badland, H. M., Oliver, M., Duncan, M. J., & Schantz, P. (2011). Measuring children's independent mobility: Comparing objective and self-report approaches. Children’s Geographies, 9(2), 263–271.
- Barker, R. (1968). Ecological psychology. Stanford University Press.
- Baş, A. (2016). Kentsel tasarım perspektifinden çocuk dostu sokak (Lisans bitirme tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. Bechtel, R. B. (1977). Enclosing behavior: An introduction. Sage Publications.