CHILD-FRIENDLY STREET DESIGN IN THE EXAMPLE OF KAHRAMANMARAS CITY

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 257 - 276, 01.01.2026

Rumeysa Alkılınç , Şule Kısakürek

Öz

A child's personality and behavior are determined by their physical environment rather than their genetic characteristics. “The Child-Friendly City” Initiative strives to make streets and avenues within the physical environment more livable for children, in line with the importance of child development. Designing streets with this approach is of great importance in providing children with natural, safe, and easily accessible play areas. Reflecting children's wishes and needs in street design is also crucial.This study was conducted on a selected street in the Onikişubat district of Kahramanmaraş province to determine the spatial representation of the concept of play and the spatial expectations of children.. in this context, art and composition workshops were organized in private middle schools where children from high-income families were expected to study; the data obtained were interpreted in line with expert opinions, and the Child-Friendly Street Scale was developed. The Child-Friendly Street Survey, consisting of six dimensions (safety, physical conditions, activity areas, equal opportunities, ease of use, and landscaping) and 37 items, was administered face-to-face to 413 middle school students attending public and private middle schools attended by children from families with varying income levels. In line with the findings obtained from the research, children's basic wishes and needs regarding the streets were determined and a child-friendly street design recommendation was developed based on these findings.

Anahtar Kelimeler

Child-Friendly City , Design , Participation , Child-Friendly Street Scale , Middle School Students

Etik Beyan

NO ETHICS COMMITTEE PERMISSION

Destekleyen Kurum

none

Teşekkür

This is a section of a master's thesis titled "Child-Friendly Street Design in the City of Kahramanmaraş," completed in the Department of Landscape Architecture at the KSÜ Institute of Science. We would like to thank Prof. Dr. Gülay BEDİR, a faculty member in the Department of Educational Sciences at Kahramanmaraş Sütçü İmam University, who made significant contributions to the completion of this master's thesis, for her valuable contributions to the scale development process.

KAHRAMANMARAŞ KENTİ ÖRNEĞİNDE ÇOCUK DOSTU SOKAK TASARIMI

Öz

Çocuğun kişiliği ve davranışları, genetik özelliklerinden çok içinde bulunduğu fiziksel çevre tarafından şekillendirilmektedir. Bu bağlamda “Çocuk Dostu Kent Girişimi”, çocuğun gelişiminde çevresel faktörlerin belirleyici rolü doğrultusunda, kentsel ölçekte yeralan cadde ve sokakların çocuklar için daha yaşanabilir mekânlara dönüştürülmesini amaçlayan bir girişimdir. Sokakların bu yaklaşımla tasarlanması, çocuklara doğal, güvenli ve kolay erişilebilir oyun alanları kazandırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Sokak tasarımına çocukların istek ve gereksinimlerinin yansıtılması ayrıca önem taşımaktadır. Bu çalışma, Kahramanmaraş ili Onikişubat İlçesi’nde seçilen bir sokakta, oyun olgusunun mekânsal karşılığını ve çocukların mekânsal beklentilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Bu doğrultuda, gelir düzeyi yüksek ailelerin çocuklarının öğrenim gördüğü öngörülen özel orta okullarda resim ve kompozisyon atölye çalışmaları düzenlenmiş; elde edilen veriler uzman görüşleri doğrultusunda yorumlanarak Çocuk Dostu Sokak Ölçeği geliştirilmiştir. Altı boyut (güvenlik, fiziksel koşullar, etkinlik alanları, imkân-fırsat eşitliği, kullanım kolaylığı ve çevre düzenlemesi) ve 37 maddeden oluşan Çocuk Dostu Sokak Ölçeği Anketi, farklı gelir düzeyine sahip ailelerin çocuklarının öğrenim gördüğü öngörülen devlet ve özel ortaokullarda okuyan 413 ortaokul öğrencisine yüz yüze uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda çocukların sokaklara ilişkin temel istek ve gereksinimleri belirlenmiş, bu bulgulara dayalı olarak öneri nitelikte bir çocuk dostu sokak tasarımı geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Dostu Kent , Tasarım , Katılımcılık , Çocuk Dostu Sokak Ölçeği , Ortaokul Öğrencileri

Etik Beyan

ETİK KURUL İZNİ BULUNMAMAKTADIR

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

KSÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalında tamamlanan “Kahramanmaraş Kenti Örneğinde Çocuk Dostu Sokak Tasarımı” başlıklı Yüksek Lisans tezinin bir bölümüdür. Bu Yüksek lisans tezinin gerçekleştirilmesinde önemli katkılar sağlayan Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülay BEDİR’e ölçek geliştirme süreci ile ilgili değerli katkıları için çok teşekkür ederiz.

Kaynakça

• Akbay, M. K. (2022). Çocuk dostu kentler, çocuk hakları ve pandemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(1), 245–266.
• Alisinanoğlu, F., Artan, İ., Bozkurt Yükçü, S., Uslu, A. E. I., İbiş, E., & Akay, D. (2017). Türkiye’de oyun sokakları üzerine bir inceleme: Ankara ve İstanbul örnekleri. IJAEDU – International E-Journal of Advances in Education, 3(7), 87–99. https://doi.org/10.18768/ijaedu.309806
• Alkılınç, R., & Kısakürek, Ş. (2025). Çocuk dostu sokak: Bir ölçek geliştirme çalışması. Turkish Journal of Forest Science, 9(2), 455–474.
• Ataöv Demirkan, A., & Peker, E. (2020). Belediyeler için çocuk ve çevre tasarım rehberi. İdealKent Yayınları.
• Ayataç, H., & Genç, Z. P. (2015). Çocuk gözüyle Esenler. In H. Ayataç (Ed.), Herkes için dost kentler: İstanbul Esenler ilçesi üzerine değerlendirmeler (pp. 18–57). Esenler Belediyesi. https://esenler.bel.tr/wp-content/uploads/2019/12/herkes-icin-dost-kentler.pdf
• Ayaz, B. (2020). Çocuklar için etkin sokak tasarımı: Antakya Zenginler Mahallesi örneği (Yüksek lisans tezi). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Aydoğan, T. G., & Dilek, E. F. (2024). Çocuk dostu kentsel planlama ve tasarım ölçütleri. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 7(1), 188–211.
• Badland, H. M., Oliver, M., Duncan, M. J., & Schantz, P. (2011). Measuring children's independent mobility: Comparing objective and self-report approaches. Children’s Geographies, 9(2), 263–271.
• Barker, R. (1968). Ecological psychology. Stanford University Press.
• Baş, A. (2016). Kentsel tasarım perspektifinden çocuk dostu sokak (Lisans bitirme tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. Bechtel, R. B. (1977). Enclosing behavior: An introduction. Sage Publications.
• Berkün, S. (2019). Çocuk dostu kent yönetiminin çocuklar tarafından değerlendirilmesi: Bursa örneği. Business & Management Studies: An International Journal, 7(1), 135–152.
• Brussoni, M., Lin, Y., Han, C., Janssen, I., Schuurman, N., Boyes, R., & Mâsse, L. C. (2020). A qualitative investigation of unsupervised outdoor activities for 10–13-year-old children. Journal of Environmental Psychology, 70, Article 101460.
• Chuan, C. L., & Penyelidikan, J. (2006). Sample size estimation using Krejcie and Morgan and Cohen statistical power analysis: A comparison. Jurnal Penyelidikan IPBL, 7(1), 78-86.
• Collarte, N. (2014). The American Woonerf: Creating livable and attractive shared streets (Master’s thesis). Tufts University.
• Creswell, J. W. (2021). A concise introduction to mixed methods research. Sage Publications.
• Creswell, J. W., & Clark, V. L. P. (2017). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Sage Publications.
• Edwards, N., Hooper, P., Knuiman, M., et al. (2015). Associations between park features and adolescent park use for physical activity. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 12, Article 21. https://doi.org/10.1186/s12966-015-0178-4
• Egli, V., Villanueva, K., Donnellan, N., Mackay, L., Forsyth, E., Zinn, C., ... & Smith, M. (2020). Understanding children’s neighbourhood destinations: Presenting the Kids-PoND framework. Children’s Geographies, 18(4), 420–434.
• Ekawati, S. A. (2015). Child-friendly streets as urban playgrounds. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 179, 94–108.
• Evgin, D. (2025). Çocuk ve kent: Kayseri’de çocuk olmanın dönüşümü. Düşünen Şehir, 22.
• Genç, S. (2019). Çocukların kentsel yaşama katılımlarında sokak mekânının önemi (Yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
• Gökmen, H. S. (2006). Konutta çocuk var mı? Ege Mimarlık, 2(57), 22–25.
• Guo, D., Shi, Y., & Chen, R. (2023). Environmental affordances and children's needs: Insights from child-friendly community streets in China. Frontiers of Architectural Research, 12(3), 411–422.
• Karasar, N. (1994). Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayın Dağıtım.
• Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.
• Mangır, M., & Aktaş, Y. (1993). Çocuğun gelişiminde oyunun önemi. Yaşadıkça Eğitim, 26(16), 14–19.
• Mathews, M. H. (1992). Making sense of place: Children’s understanding of large-scale environments. Harvester Wheatsheaf.
• Oktay, A. (1999). Yaşamın sihirli yılları: Okul öncesi dönem. Epsilon Yayınları.
• Öztürk, A. (2025). Çocukluk sosyolojisi çerçevesinde çocuk hakları. ASSOS İnsan ve Toplum Bilimlerinde Araştırmalar Dergisi, 2(2), 100–122.
• Öztürk, M. (2001). Çocuk oyunla gelişir. Zoom Dergisi, Sonbahar, 28–31.
• Saunders, M., Lewis, P., & Thornhill, A. (2009). Research methods for business students. Pearson Education Limited.
• Schepel, S. (2005). KISS 2: Tool to test the child friendliness of street layout. https://www.urban.nl/childstreet2005/downloads/Stutgart/Kiss_abstract_sep06.pdf
• Tandoğan, O. (2011). İstanbul’da “çocuk dostu kent” için açık alanların planlama, tasarım ve yönetim ilkelerinin oluşturulması (Doktora tezi).
• Tandoğan, O. (2014). Çocuk için daha yaşanılır bir kentsel mekân: Dünyada gerçekleştirilen uygulamalar. Megaron, 9(1), 19–33.
• Tandoğan, O. (2018). Kent merkezindeki konut alanlarında ebeveynlerin suç korkusu: Küçük Ayasofya örneği. Humanitas, 6(11), 91–114. https://doi.org/10.20304/humanitas.335657
• Tandoğan, O., & Turan, E. (Yazar adı sırası alfabetik değil; doğru yerleşim için kaynaklar ayrı verilmişti.)
• Turan, E. (2020). Çocuk dostu kent açısından Çanakkale Belediyesi uygulamalarının değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• TÜİK. (2021). İstatistiklerle çocuk 2021. https://data.tuik.gov.tr
• UNICEF. (2004). Çocuk haklarına dair sözleşme. İnsan Hakları Koordinasyonu.
• UNICEF. (2011). UNICEF annual report 2010.
• Van Vliet, W., & Karsten, L. (2015). Child-friendly cities in a globalizing world: Different approaches and a typology of children’s roles. Children, Youth and Environments, 25(2), 1–15.
• Wang, X., Tang, P., He, Y., Woolley, H., Hu, X., Yang, L., & Luo, J. (2024). The correlation between children's outdoor activities and community space characteristics. Cities, 150, Article 105002.
• Wicker, A. W. (1979). An introduction to ecological psychology. Wadsworth.
• Yang, Y., Wang, Q., Wu, D., Hang, T., Ding, H., Wu, Y., & Liu, Q. (2024). Constructing child-friendly cities: Comprehensive evaluation of street-level child-friendliness. Cities, 154, Article 105385.
• Yazgan, B. (2017). İstanbul ilinde çocuk dostu kent için mekân, çevre, tasarım, gelişim eksenli bir proje: Esenler Çocuk Sokağı örneğinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Okan Üniversitesi.