Marksist Eleştiri Perspektifinden Gogol ve Kasım Tevfik’in Palto Adlı Öykülerini Yeniden Okumak- Karşılaştırmalı Bir Çalışma-

Öz

Edebi eleştiri, edebi eserlerin felsefi tartışması olup edebi metni anlamak ve metnin ötesine geçmek için çeşitli araçlar ve yöntemler kullanan bir çalışma yöntemidir. Edebi eleştirinin metni okuma felsefesine ve fikrine bağlı olan çeşitli okulları vardır. Marksist edebiyat eleştirisi, edebi eserleri Marksist akımın perspektifinden okuma çalışmaları yürüten bu okullardan biri olarak kabul edilir. Nitekim Marksist eleştiri, edebi eserlerin, ortaya çıktıkları toplumsal kurumların bir yansıması olarak okunması gerektiğine düşünür. Bu açıdan bakıldığında denilebilir ki edebi eser, toplumu geliştirme ve aynı toplum içindeki sınıfsal durumları ortaya koymak için bir araç ve yöntemdir. Hikâye, toplumun bir parçası olan bireyin ruh halini yansıtmak için yazılan edebi bir tür olduğundan ayrıca olayları yoğun ve öz bir şekilde aktarma gücüne sahip olmasından dolayı, Marksist eleştirinin savunucuları için çekici bir edebi tür olmuştur. Bu makalede, Rus yazar Gogol’un “Palto” adlı eseri ile Ürdünlü yazar Kasım Tevfik’in aynı adı taşıyan hikayesi karşılaştırmalı bir yöntem ile ele alınacaktır. Makaleye eleştiri kavramı üzerine kısa bir inceleme ile başlanacak, ardından Marksist eleştiri, tarihçesi, ortaya çıkma sebepleri ve önemli savunucuları hakkında detaylı bilgiler verilmeye çalışılacaktır. Daha sonra, iki hikâye Marksist eleştiri açısından okunacaktır; hikayelerde ele alınan sosyal sorunlar, toplumsal gerçekliği ele alış şekilleri ve her iki hikâyede kullanılan dil ve üslup karşılaştırılacaktır. Bu anlamda benzer ve farklı yönleri çeşitli açılardan analiz edilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• marksist yaklaşım
• eşitlik

قراءة في قصّة "المعطف" لغوغول وقاسم توفيق من منظور النقد الماركسي ـ دراسة مقارنة ـ

Öz

إن النقد الأدبي هو النقاش الفلسفي للمواد الأدبية، وطريقة عمل تعتمد على وسائل وأدوات مختلفة في محاولة لفهم النص الأدبي والغوص في ما وراءه. وللنقد مدارس عدّة كلٌّ حسب الفكرة والفلسفة التي تتبنّاها في قراءتها للنصوص الأدبية. ويُعتبر النقد الماركسي للأدب إحدى هذه المدارس التي عملت على قراءة الأعمال الأدبية من منظار التيار الماركسي. حيث يرى النقد الماركسي أنه يجب قراءة الأعمال الأدبية من منطلق أنها انعكاس للمؤسسات الاجتماعية التي نشأت منها. أي أن النقد الماركسي يهدف إلى التركيز على العلاقة التي تربط بين الأدب والبُنى الاجتماعية الاقتصادية لمجتمع ما والصراعات فيما بينها، فهو يبحث في آلية تجسيد الأعمال الفنيّة/ الأدبية لهذه الصراعات، والأدب بالنسبة لهذا التيار ليس ظاهرة مستقلة متفردة بذاتها؛ بل جزء من البنية المجتمعيّة، أي أن العمل الأدبي وسيلة وأداة للنهوض بالمجتمع وإبراز الحالات الطبقية في مجتمع واحد. ولأن القصة نوع أدبي يُكتب ليعكس واقعاً معيناً لنفسية الفرد الذي هو ابن المجتمع، ولأنها الأكثر قدرة على نقل الحدث بشكل مكثّف ومختصر، فقد كانت نوعاً أدبياً جذّاباً لأنصار النقد الماركسي. وفي هذا المقال سيتم قراءة قصة " المعطف" للكاتب الأردني "قاسم توفيق"، وقصة الكاتب الروسي "غوغول" الذي يحمل نفس الاسم "المعطف"،". حيث تُعتبر قصة المعطف للكاتبين مثالاً بارزاً يمكن تناولهما بعمق من منظور النقد الماركسي، نظراً لتناولهما لمواضيع مثل الفقر، والتهميش، والبحث عن المساواة في المجتمعات التي تشيع فيها الطبقيّة. وسيبدأ المقال ببحث موجز عن مفهوم النقد، ثم التحدّث عن النقد الماركسي. بعد ذلك سيتم قراءة القصتين من وجهة نظر النقد الماركسي، حيث سيتمّ القيام بالمقارنة بين القصتين من ناحية المشاكل الاجتماعية التي تطرّقت لها، وكيفية تناولهما للواقع الاجتماعي، واللغة والأسلوب المستخدم في كلتيهما.

Anahtar Kelimeler

• الأدب
• النقد الماركسي
• الطبقيّة الاجتماعية
• المساواة

A Reading of the Story “The Overcoat” by Gogol and Qasim Tawfiq from a Marxist Critical Perspective – A Comparative Study –

Abstract

Literary criticism is the philosophical discussion of literary material and an approach based on various tools and methods to understand the literary text and delve into what lies beyond it. Criticism has many schools, each adopting a particular idea and philosophy in its reading of literary texts. Marxist literary criticism is one such school that reads literary works through the lens of Marxist thought. It views literature as a reflection of the social institutions from which it arises, considering literary work as a tool to advance society and highlight class-based conditions within a given community. The short story form, written to mirror specific realities of the individual as a child of society, is especially effective in conveying events in a concise and concentrated manner. This makes it an appealing genre for proponents of Marxist criticism. In this article, the short story "The Overcoat" by the Jordanian writer Qasim Tawfiq and the similarly titled story by the Russian writer Nikolai Gogol will be examined. Both stories serve as striking examples for deep analysis from a Marxist critical perspective, as they tackle themes of poverty, marginalization, and the search for equality within class-divided societies. The article begins with a brief exploration of the concept of criticism, followed by a discussion of Marxist criticism. It then presents a comparative reading of the two stories from a Marxist viewpoint, focusing on the social issues each address, their treatment of social reality, and the language and style used in both. Marxist criticism emphasizes the relationship between literature and the socio-economic structures of a society and the conflicts within them. It examines how artistic and literary works embody these conflicts. From the Marxist perspective, literature is not an independent phenomenon but rather part of the societal structure. Keywords: Literature, Marxist criticism, social class, equality, The Overcoat.

Keywords

• Literature
• Marxsit criticism
• social class
• The Ovrecoat

Kaynakça

1. Abbâs - Nârû, Yasmin Abbâs - Sâra Kâdî Nârû. el-Menhacu’l-İctimâʿî ʿinde Salah Fadl. Cezayir: Câmiʿat el-Buveyrâ, Risaletu Macester Menşure, 2022.
2. Abdülalîm, Mustafa Fârûk Abdülalîm. Muhâdarât fî’l-Edebi’l-Mukâren. Beni Süveyf: Külliyyetü’d-Dirâsât el-İslâmiyye ve’l-ʿArabiyye, 2009.
3. Çıkar, Mehmet Şirin – Kafi, Murad. “Kasım Tevfik’in Palto Adlı Kısa Öyküsünde Toplumsal Gerçekçilik”. Sosyal Araştırmalar Dergisi 4/3 (2018), 374-378.
4. Eagleton, Terry Eagleton. Mukaddime fi Nazariati’l-Edebi. çvr. Ahmed Hassan, Kahira: el-Hayya’l-Âmme Likusuri’s-Sekafe, 1991.
5. el-Havi, İliya’l-Havi. Fi’n-Nakıd ve’l¬-Edeb. Beyrut: Daru’l-Kitab, 1979.
6. el-Hussain, Kusayi el-Hussain. Sosyolojyetu’l-Edeb, Dirasatu’l-Vaki’âti’l-Edebiyye Ala Devailm el-İjtimaa. Beyrut: el-Müessesetü’l-Câmiiyye li’d-Dirâsât ve’n-Neşr, 1993.
7. Fadıl, Salah Fadıl. Menâhicu’n-Nakdi’l-Muʿâsır. Kahire: Mîrit, 2002.
8. Ferah, Muhammed Saîd Ferah. ʿİlmu İctimâʿi’l-Edeb. Amman: Dârü’l-Mesîra, 2009.

9. Gataşa, Dâvûd Gataşa. Kadayâ’n-Nakdi’l-Arabî Kadîmuhâ ve Hadîsuhâ. Amman: ed-Dârü’l-İlmiyye’d-Devliyye, 2000.
10. Gogol, Nikûlây Gogol. el-Meʿtâf ve’l-Enf. çev. Muhammed el-Huzâʿî. Beyrut: el-Müessesetü’l-ʿArabiyye li’d-Dirâse ve’n-Neşr, 2013.
11. Hafâcî, Abdülmün‘im. Medarisu’n-Nakdi’l-Edebi’l-Hadise. Kahire: ed-Dârü’l-Mısriyye el-Lübnaniyye, 1990.
12. Holtgraves, Thomas. Sosyal Eylem Olarak Dil. çev. Göklem Tekdemir. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2019.
13. Huveydî, Sâlih Huveydî. en-Nakdu’l-Edebî’l-Hadîs Kadâyâhu ve Menâhijuhu. Tarablüs: Menşûrâtu Câmiʿatu’s-Sâbiʿ min Abrîl, 2005.
14. İskarbit, Rubir İskarbit. Sosyoljia’l-Edeba. çvr. Amal Antuan Ermuni, Beyrût: Menşurat Uyidet, 1999.
15. Kafi, Murad Kafi. en-Nemûzecu’z-Zükûrî fî Rivâyâti Kâsım Tavfîk. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Doktora Tezi, 2021.
16. Kassab, Velid Kassab. Kassâb, Velîd Kassâb. Menâhicu’n-Nakdi’l-Edebî’l-Hadîs. Dimaşk/Şam: Dârü’l-Fikr’il-ʿArabî, 2007.
17. Menteşe, Merve. “Karşılaştırmalı Edebiyat Örneği Olarak Hayali Bey ile Nedim’in Birer Gazali Üzerine İnceleme”. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 110 (2020), 287-306.
18. Mûsâ, Selâme Mûsâ. Fî’l-Hayât ve’l-Edeb. Kahire: Müessesetü’l-Hindâvî, 1930.
19. Muvâfî, Osman Muvâfî. Menâhicu’n-Nakdi’l-Edebî ve’d-Dirâsâti’l-Edebiyye. İskenderiye: Dârü’l-Maʿrifeti’l-Câmiiyye, 2008.
20. Nûru’l-Hudâ, Halleb Nûru’l-Hüdâ. “el-Menhecu’l-İctimâʿî fi’n-Nakd: Neş’etuhû ve Hasâisuhû”. Mecelletu Markezi Dirâsât’l-Kûfe 1/35 (2015), 257- 280.
21. Stolnitz, Jerome Stolnitz. en-Nakdu’l-Fennî: Dirâse Cemâliyye. çev. Fuâd Zekeriyyâ, İskenderiye: Dârü’l-Vefâ, 2007.
22. Tevfik, Kasım Tevfik. el-Mi’taf. Amman: en-Naşirun ve’l-Muvazzeun, 2023.
23. Wîlik, Rîniye Wîlik. Nazariyyetu’l-Edeb. çvr. Muhyiddîn Subhî. Beyrut: el-Müessesetü’l-ʿArabiyye li’d-Dirâse ve’n-Neşr, 1948.