Tanah ve Kur’ân’daki Eyyûb Peygamber Kıssasının Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi

Kur’ân-ı Kerîm insanlara doğruyla yanlışı bildirmek ve bu sayede ebedi saadeti kazanmanın yollarını göstermek için indirilmiştir. Kur’ân bu işlevini kendine has üsluplarla gerçekleştirmektedir. Bunlardan biri olan Kur’ân kıssaları, salt tarihi birer vesika değil muhataplarına ibretler veren, iletilecek mesajları çarpıcı bir şekilde sunan bir üsluptur. Kur’ân kıssalarında geçmiş ümmetlerin yaşadığı vakalar anlatılmış ve muhataplardan bu kıssalardan kendilerine bir pay çıkarması istenmiştir. Bunlardan biri de Eyyûb (a.s.) peygamberin yaşadığı imtihanla ilgili olan kıssasıdır. Kur’ân, Hz. Eyyûb kıssasının mesajını veciz bir şekilde sunmakla yetinmişken tefsir kitaplarında bu konuda İsrâîliyyât türü detaylı bilgiler yer almıştır. Nitekim bu bilgilerin kaynağı olan Yahudiliğin kutsal kitabı Tanah’ta adına müstakil bir kitap bulunan Hz. Eyyûb ve imtihanı hakkında merakları giderecek çoğu bilgi mevcuttur. Diğer taraftan Kur’ân’daki sınırlı bilgide Tanah’ta belirtilmeyen bazı detaylar vardır. Hz. Eyyûb hakkında Kur’ân ve tefsir kaynaklarında anlatılanlarla Yahudi kutsal kitabı Tanah’ta anlatılanların mukayesesinin yapıldığı bu çalışmada, anlatılanların benzer olan ve olmayan yönlerinin ortaya konması, böylece tefsir kaynaklarındaki detaylı bilgilerin ne kadarının Tanah’tan kaynaklandığının ve İslâm’a uygun olduğunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada doküman analizi yöntemiyle kıssayla ilgili veriler derlenip tasnif edilerek incelenmiş ve mukayese edilmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre Hz. Eyyûb, Kur’ân’da kendini zorlayan derdine karşı sabır ve duasıyla ön plana çıkarılmış ve bunların sonucunda derdinden kurtulduğu gibi ziyadesiyle mükafatlandırıldığı anlatılmıştır. Tanah’ta ise Hz. Eyyûb, yaşadığı musibetler karşısında başlangıçta sabreden, bunlardan sonuncusu olan hastalığı şiddetlendiğinde sorgulayıcı bir lisanla Yaratan’a ve kadere isyanını sergileyen, nihâyetinde Yaratan’ın işlerindeki hikmete akıl erdiremeyeceğini idrak edip tövbe edince affedilip derdinden kurtarılan ve mükafatlandırılan bir profile sahiptir. Tefsir kaynaklarındaki İsrâiliyyât türü rivâyetlerin çoğu Tanah’taki anlatımlarla benzerlik göstermekte, ancak Tanah’ta yer almayan veya orada anlatılan kıssayla çelişen detayları, kıssanın özüne, akıl ve mantığa, İslâm inancına aykırı hususları içermektedir. Bu rivâyetlerin Kur’ân ve sahih nakle uygun olmayanları muteber görülmemiştir.

The Qur’ān was revealed to inform people about right and wrong and to show them the ways to gain eternal peace through it. The Qur’ān performs this function with its unique styles. The parables in the Qur’ān, which are one of these, are not merely historical documents but have a style that provides lessons to its addressees and presents the messages to be conveyed in a striking way. The parables in the Qur’ān narrate events experienced by past nations and the addressees are asked to draw a lesson from these parables. One of these is the parable of the test that the prophet Job (pbuh) went through. While the Qur’ān succinctly presents the message of the parable of Job, there is detailed information on this subject in books of interpretation, such as the Isra'iliyyat. In fact, in the Tanakh, the holy book of Judaism, which is the source of this information, there is a lot of information that will satisfy curiosity about Job and his test, which has an independent book named after him. On the other hand, the little information in the Qur’ān offers a piece of information that was not mentioned in the Tanakh. This study, which compares what is told about Job in the Qur’ān and tafsir sources with what is said in the Jewish holy book, Tanakh, aims to reveal the similar and different aspects of the narrations and thus to determine how much of the detailed information in the tafsir sources originates from the Tanakh and is compatible with Islam. In the study, data related to the parable was compiled, classified, examined, and compared using the document analysis method. According to the results reached, Job is highlighted in the Qur’ān with his patience and prayers against his challenging troubles, and it is narrated that as a result, he was saved from his trouble and amply rewarded. In the Tanakh, Job has a profile that initially showed patience in the face of the calamities he experienced. When his last illness became severe, he showed his rebellion against the Creator and fate with questioning language. When he finally realized that he could not understand the wisdom in the Creator's works and repented, he was forgiven, saved from his troubles, and rewarded. Although most of the Israiliyyat type narrations in the sources of interpretation are similar to those narrated in the Tanakh, they contain details that are not included there or that contradict the parable narrated there, and matters that contradict the essence of the parable, reason, logic, and the Islamic faith. Those narrations that do not comply with the Qur’ān and authentic narrations have not been deemed reliable.