“Hay Hak” Animasyon Serisinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi Bağlamında İncelenmesi

Bu araştırma, TRT Diyanet Çocuk kanalında yayınlanan “Hay Hak” animasyon serisinin 28 bölümünü Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin (TYMM) Erdem-Değer-Eylem (EDE) Çerçevesi perspektifinden nitel doküman analizi yöntemiyle incelemiştir. Araştırmanın temel amacı, Karagöz-Hacıvat geleneğini modern bir anlatı çerçevesinde yeniden yorumlayan bu yerli animasyon yapımının EDE Çerçevesi’ndeki bireysel, sosyal ve ekolojik değer boyutlarını ne ölçüde kapsadığını ve bu değerleri hangi pedagojik stratejilerle aktardığını ortaya koymaktır. Çizgi filmler, soyut değerleri somut karakter eylemleriyle görünür kılan ve çocukların model alma yoluyla içselleştirmesine zemin hazırlayan güçlü bir öğretim aracı olarak bilinmektedir. Bu işlevin EDE Çerçevesi ekseninde nasıl gerçekleştiğini belirlemeye yönelik çalışmalar literatürde hâlâ oldukça sınırlıdır; bu araştırma söz konusu boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Veri toplama aracı olarak EDE Çerçevesi’ndeki yirmi temel değer ve bunlara karşılık gelen erdem ile eylem boyutları kullanılmış; güvenirlik katsayısı Miles ve Huberman formülüyle hesaplanmış ve kodlayıcılar arası uyum oranı %86 olarak belirlenmiştir. Analiz sonucunda EDE Çerçevesi’nin üç hedef alanının —Huzurlu İnsan, Huzurlu Aile ve Toplum ile Yaşanabilir Çevre— seride somut karakter eylemleri ve diyaloglar aracılığıyla temsil edildiği görülmüştür. Huzurlu İnsan kategorisinde Sorumluluk (f=12) ve Saygı (f=10) öne çıkarken; Huzurlu Aile ve Toplum kategorisinde Yardımseverlik (f=15) tüm serideki en yüksek frekansa ulaşmış, bunu Dostluk (f=10) ve Dürüstlük (f=9) izlemiştir. Yaşanabilir Çevre kategorisinde ise Merhamet (f=8) ile Estetik (f=8) değerleri eş düzeyde temsil edilmiştir. Adalet (D1), Aile Bütünlüğü (D2) ve Sağlıklı Yaşam (D13) değerlerinin seride hiç yer almaması (f=0), yapımın mahalle arkadaşlığı kurgusu üzerine inşa edilmiş mikro-ahlak anlatısıyla açıklanmaktadır. Serinin en belirgin pedagojik özelliği, değerleri didaktik bir söylem yerine Karagöz ve Hacıvat’ın gündelik mahalle yaşamı içindeki doğal eylemler biçiminde örtük olarak sunmasıdır. Bu araştırma; eğitimcilere, ebeveynlere ve içerik üreticilerine TYMM perspektifinden kanıta dayalı bir değerlendirme sunmakta ve yerli animasyonların EDE Çerçevesi temelinde sistematik biçimde incelenmesinin gerekliliğini vurgulamaktadır.

This study analyzed 28 episodes of the animated series “Hay Hak,” broadcast on TRT Diyanet Çocuk, using qualitative document analysis within the Virtue–Value–Action (EDE) Framework of the Türkiye Century Maarif Model (TYMM). It aims to determine how this domestic animation, which reinterprets the Karagöz-Hacivat tradition in a modern narrative, reflects individual, social, and ecological values and through which pedagogical strategies it conveys them. Cartoons are effective tools that make abstract values visible through character actions and support children’s learning through modeling. However, studies examining this function within the EDE Framework are limited, and this research addresses that gap. The study used twenty core EDE values along with their virtue and action dimensions. Reliability was calculated using the Miles and Huberman formula, with an inter-coder agreement of 86%. Findings show that the three domains—Peaceful Individual, Peaceful Family and Society, and Livable Environment—are represented through character actions and dialogue. In the Peaceful Individual category, Responsibility (f=12) and Respect (f=10) stand out. In Peaceful Family and Society, Helpfulness (f=15) is most frequent, followed by Friendship (f=10) and Honesty (f=9). In Livable Environment, Compassion (f=8) and Aesthetics (f=8) are equally represented.Justice (D1), Family Integrity (D2), and Healthy Living (D13) are absent (f=0), likely due to the narrative’s focus on neighborhood friendships. The series presents values implicitly through everyday actions rather than direct instruction. This study offers an evidence-based evaluation for educators, parents, and content creators and highlights the importance of systematically analyzing domestic animations within the EDE Framework.