Bireysel Çevresel Yönelimlerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışına Etkisi: Ulusal Yazın Üzerine Bir Meta-Analiz

Öz

Bu çalışmanın amacı, bireysel çevresel yönelimlerin sürdürülebilir tüketim davranışlarını nasıl etkilediğini Türkiye’de yapılan akademik çalışmalar üzerinden sistematik bir biçimde değerlendirmektir. Bu doğrultuda, ULAKBİM, YÖK Tez, DergiPark, Google Scholar (filtreli), Web of Science / Scopus (Türkiye örneklemli filtreyle) veri tabanlarında yer alan 2015-2025 yılları arasında yayımlanan çalışmalar taranmıştır. 42 farklı çalışmadan edinilen 55 bireysel veri üzerinden gerçekleştirilen analizler neticesinde, hem bilişsel (çevre bilgisi, çevre bilinci, çevresel farkındalık) hem de duygusal çevresel özelliklerin (çevresel kaygı, çevre duyarlılığı, çevresel benlik) sürdürülebilir tüketimle pozitif ilişkili olduğu tespit edilmiştir. En güçlü bireysel yordayıcı çevresel benlik (r = 0.553), en düşük etki büyüklüğü ise çevresel farkındalık (r = 0.417) olarak tespit edilmiştir. Alt grup analizi sonuçları ise bilişsel değişkenler ile duygusal değişkenlerin sürdürülebilir tüketim davranışı üzerindeki ortalama etki büyüklüklerinin istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklılaşmadığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• sürdürülebilir tüketim
• meta-analiz
• çevre
• tüketici davranışı
• sürdürülebilirlik

The Effect of Individual Environmental Orientations on Sustainable Consumption Behavior: A Meta-Analysis of Turkey-based studies

Öz

This study aims to systematically evaluate the influence of individual environmental orientations on sustainable consumption behaviors, drawing on academic studies conducted in Turkey. Accordingly, studies published between 2015 and 2025 in the ULAKBİM, YÖK Thesis Center, DergiPark, Google Scholar (filtered), and Web of Science/Scopus databases (filtered for Turkish samples) were reviewed. Meta-analyses were conducted using 55 individual data points derived from 42 different studies. The results revealed that both cognitive (environmental knowledge, environmental awareness, environmental consciousness) and emotional environmental characteristics (environmental concern, environmental sensitivity, environmental self-identity) are positively associated with sustainable consumption. The strongest individual predictor was environmental self-identity (r = 0.553), while the smallest effect size was found for environmental awareness (r = 0.417). Subgroup analysis indicated that the mean effect sizes of cognitive and emotional variables on sustainable consumption behavior did not differ significantly.

Anahtar Kelimeler

• sustainable consumption
• meta-analysis
• environment
• consumer behavior
• sustainability

Kaynakça

1. Alkaya, A., Çoban, S., Tehci, A. ve Ersoy, Y. (2016). Çevresel Duyarlılığın Yeşil Ürün Satın Alma Davranışına Etkisi: Ordu Üniversitesi Örneği. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (47), s. 121-134.
2. Alnıaçık, Ü. (2010). Çevreci yönelim, çevre dostu davranış ve demografik özellikler: Üniversite öğrencileri üzerinde bir araştırma. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10(20), s. 507-532.
3. Altın, S. (2023). Sürdürülebilir Tüketimi Sağlamak İçin Çevresel Duyarlılık Etkili Bir Faktör Müdür? Erciyes Akademi, 37(3), s. 1062-1083.
4. Armağan, C. (2025). Döngüsel Ekonomiye Geçişte Tüketici̇ Tutum ve Davranışlarının Analizi̇. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (71), s. 65-85.
5. Arslan, A. (2022). İkinci El Satın Alımlarda Sürdürülebilir Tüketimin Rolü Çevrimiçi İkinci El Mağazalar Üzerine Bir Araştırma. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
6. Arslan, A. ve Durmuş, E. (2025). Green Prospective Teachers: A Research on Prospective Teachers’ Sustainable Environmental Behaviors, Consumption Habits and Ecological Footprint Awareness. SAGE Open, 15(3), 21582440251365820.
7. Arslan, H. ve Barutçu, S. (2019). İleri dönüşümlü ambalaj tasarımlı ürünlere yönelik tüketici tutumu ve satın alma niyeti ilişkisi. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 6(2), s. 92-110.
8. Atinc, G., Darrat, M., Fuller, B. ve Parker, B. W. (2010). Perceptions of organizational politics: A meta-analysis of theoretical antecedents. Journal of Managerial Issues, 22(4), s. 494-513.

9. Bamberg, S. ve Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of Environmental Psychology, 27(1), s. 14-25.
10. Barbarossa, C., Pelsmacker, P. ve Moons, I. (2017). Personal values, green self-identity and electric car adoption. Ecological Economics, 140, s. 190-200.
11. Begg, C.B. ve Mazumdar, M. (1994). Operating Characteristics of Rank Correlation Test for Publication Bias. Biometrics, 50(4), s. 1088-1101.
12. Biçer, D. F., Ilıman, E. ve Biçer, E. B. (2019). Sağlık kurumlarında hizmet kalite algısı üzerine meta analiz çalışması. S. C. Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), s. 1-26.
13. Biswas, A. ve Roy, M. (2015). Green Products: An Exploratory Study on the Consumer Behaviour İn Emerging Economies of the East. Journal of Cleaner Production, 87, s. 463-468.
14. Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P. T., ve Rothstein, H. R. (2009). Introduction to Meta-analysis. United Kingdom: Wiley.
15. Boz, D., Duran, C. ve Başköy, S. (2020). Yeşil pazarlama faaliyetlerinin tüketiciler üzerindeki etkileri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(22), s. 1346-1372.
16. Bozpolat, C. (2021). Çevresel Kaygının Ve Algılanan Pazar Etkisinin Yeşil Ürün Satın Alma Davranışındaki Rolü. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), s. 702-727.
17. Chatterjee, S., Sreen, N., Sadarangani, P. H. ve Gogoi, B. J. (2022). Impact of green consumption value, and context-specific reasons on green purchase intentions: A behavioral reasoning theory perspective. Journal of Global Marketing, 35(4), s. 285-305.
18. Cheung, M. W. L. (2015). Meta-analysis a structural equation modeling approach. John Wiley ve Sons.
19. Choi, D. ve Johnson, K. K. (2019). Influences of environmental and hedonic motivations on intention to purchase green products: An extension of the theory of planned behavior. Sustainable Production and Consumption, 18, s. 145-155.
20. Cizrelioğulları, M. N., Günay, T. ve Girgin, T. (2024). Turizm İşletmelerinde Çevre Dostu Ürün Tercihi, Çevre Hassasiyeti ve Yeşil Pazarlama Çalışmaları: Aydın İli İncelenmesi. Journal of Academic Tourism Analysis, 5(1), s. 38-54.
21. Cohen, L., Manion, L. ve Morrison, K. (2007). Research Methods in Education (6th ed.), New York, NY, US: Routledge/Taylor ve Francis Group.
22. Çalışkan, M. (2002). Yetişkinlerde Çevre Duyarlılığını Etkileyen Etmenler (KKTC Lefke Örneği). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Halk Eğitimi ABD, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
23. Çayırağası, F. (2022). Yeşil pazarlama algısının çevreye duyarlı ürünleri satın almaya etkisinde sürdürülebilirlik bilincinin aracılık rolü. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), s. 160-183.
24. Değirmenci, Y. ve Bayramoğlu, T. (2025). Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışları İle Su Okuryazarlık Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (64), s. 1506-1530.
25. Deral, D. ve Ventura, K. (2025). Çevresel Kaygı, Yeşil Algılanan Değer ve Yeşil Güvenin Yeşil Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Elektrikli Otomobil Sektörü. Cumhuriyet University Journal of Economics and Administrative Sciences/Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(1), s. 32-49.
26. Doruk, G. (2025). Tüketicilerin sürdürülebilir tüketim davranışlarını etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Üretim Yönetimi ve Pazarlama Programı Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
27. Dönmez, Z. ve Karakaş, H. (2025). Sınıf Öğretmenlerinin Çevre Bilincine Sahip Olma Nitelikleri ile Sürdürülebilir Çevre Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 4(2), s. 93-107.
28. Egea, J. ve Frutos, N. (2013). Toward consumption reduction: an environmentally motivated perspective. Psychology and Marketing, 30(8), s. 660-675.
29. Egger, M., Smith, G. D., Schneider, M. ve Minder, C. (1997). Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. BMJ, 315(7109), s. 629-634.
30. Erbaş, A. ve Şirin, E. F. (2022). Gençlik kamplarına katılan gençlerin yeşil tüketim profili ile ilgili farkındalık tutum ve davranışlarının incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), s. 71-92.
31. Ergin, R. G. ve Dal, N. E. (2023). Davranışsal çevre bilincinin sürdürülebilir tüketim davranışına etkisi hakkında bir araştırma. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), s. 28-53.
32. Erol, B. R. (2022). Çevresel duyarlılığın, yeşil satın alma ve marka savunuculuğuna etkisi: Yeşil satın almanın aracı, demografik değişkenlerin düzenleyici rolünün incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi, Dış Ticaret Enstitüsü, Küresel Pazarlama ve Marka Yönetimi, Yüksek Lisans Tezi.
33. Essiz, O., Yurteri, S., Mandrik, C. ve Senyuz, A. (2023). Exploring the Value-Action gap in green consumption: Roles of risk aversion, subjective knowledge, and gender differences. Journal of Global Marketing, 36(1), s. 67-92.
34. Field, A. P. ve Gillett, R. (2010). How to Do a Meta-Analysis. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 63(3), s. 665-694.
35. Ghaffar, A. ve Islam, T. (2023). Factors leading to sustainable consumption behavior: an empirical investigation among millennial consumers. Kybernetes, 53(8), s. 2574-2592.
36. Ghaffar, A., Zaidi, S. ve Islam, T. (2023). An investigation of sustainable consumption behavior: the influence of environmental concern and trust in sustainable producers on consumer xenocentrism. Management of Environmental Quality: An International Journal, 34(3), s. 771-793.
37. Göksu, N., Koska, A. ve Erdem, M. B. (2017). X ve Y kuşaklarının çevre dostu ürünleri kullanım eğilimleri. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(3), s. 109-122.
38. Gündoğdu, S. ve Sağlam, M. (2023). Covid 19 Pandemisinin Yaşam Tarzındaki Değişim, Çevresel Farkındalık ve Sürdürülebilir Tüketim Üzerine Etkileri. The Journal of International Scientific Researches, 8(2), s. 183-203.
39. Haider, M., Shannon, R. ve Moschis, G. P. (2022). Sustainable consumption research and the role of marketing: A review of the literature (1976–2021). Sustainability, 14(7), 3999.
40. Higgins, J. P. ve Thompson, S. G. (2002). Quantifying heterogeneity in a meta‐analysis. Statistics in Medicine, 21(11), s. 1539-1558.
41. Hunter, J. E. ve Schmidt, F.L. (2004). Methods of Meta-Analysis: Correcting Error and Bias in Research Findings, 2nd Ed. Beverly Hills, CA: Sage.
42. Işık Gültekin, S. ve Gürbüz, A. (2022). Yaşam Tarzının ve Çevresel Duyarlılığın Tüketicilerin Çevre Dostu Ürünleri Satın Alma Niyetlerine Etkisi. Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 5(10), s. 418-432.
43. İpekten, İ. (2022). Üniversite mezunu çalışanların çevre sorumluluğuna bağlı tüketim bilincini incelemeye yönelik bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Pazarlama Programı, Yüksek Lisans Tezi.
44. Jaiswal, D. ve Kant, R. (2018). Green Purchasing Behaviour: A Conceptual Framework and Empirical İnvestigation of Indian Consumers. Journal of Retailing and Consumer Services, 41, s. 60-69.
45. Jaiswal, D., Kaushal, V., Singh, P. ve Biswas, A. (2020). Green market segmentation and consumer profiling: a cluster approach to an emerging consumer market. Benchmarking an International Journal, 28(3), s. 792-812.
46. Jaiswal, D. ve Singh, B. (2018). Toward sustainable consumption: investigating the determinants of green buying behaviour of indian consumers. Business Strategy and Development, 1(1), s. 64-73.
47. Karmarkar, U. R., ve Bollinger, B. (2015). BYOB: How Bringing Your Own Shopping Bags Leads to Treating Yourself and the Environment. Journal of Marketing, 79(4), s. 1-15.
48. Koçak, E. ve Tektaş, Ö. Ö. (2022). Bireysel Tüketicilerin Hane İçi Enerji Tasarrufu Davranışlarına Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 40(1), s. 121-143.
49. Korkutata, Z. ve Yıldız, T. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Yeşil Ürünleri Satın Almaya Yönelik Tutumlarının Çevre Bilgileri, Tüketim Değerleri ve Reklama Duyarlılıkları Kapsamında Araştırılması. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), s. 147-163.
50. Korucuk, N. ve Çetin, F. A. (2019). Yeşil pazarlama bağlamında yeşil ürünlere ilişkin tüketici satın alma davranışı; Kafkas Üniversitesi örneği. KAÜİİBFD, 10(19), s. 250-289.
51. Kurtuluş, S., Özkan, E., Akpınar, H. M., Gursen, A. E. ve Komitoğlu, Ö. (2021). Tüketicilerin Çevrimiçi İkinci El Alışveriş Platformlarından Alışveriş Yapma Motivasyonları Üzerine Bir Araştırma: Çevresel Endişenin Düzenleyici Rolü. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (47), s. 85-101.
52. Küçükyörük, G. ve Kurtuldu, G. (2022). Sürdürülebilir pazarlamanın sürdürülebilir tüketim üzerindeki etkisinde çevre bilincinin aracılık rolü. Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi, 11(2), s. 141-162.
53. Leary, R. B., Vann, R. J., Mittelstaedt, J. D., Murphy, P. E. ve Sherry Jr, J. F. (2014). Changing the marketplace one behavior at a time: Perceived marketplace influence and sustainable consumption. Journal of Business Research, 67(9), s. 1953-1958.
54. Liobikienė, G. ve Poškus, M. (2019). The importance of environmental knowledge for private and public sphere pro-environmental behavior: modifying the value-belief-norm theory. Sustainability, 11(12), 3324.
55. Ma, L., Shahbaz, P., Haq, S. ve Boz, İ. (2023). Exploring the moderating role of environmental education in promoting a clean environment. Sustainability, 15(10), 8127.
56. Maraş Çakır, E. ve Öztürk, A. (2025). Sürdürülebilir Tüketim Bilgisinin Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Üzerindeki Etkisinde Tutumun Aracı Rolü. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 9(2), s. 634-650.
57. Maseno, L. ve Mamati, K. A. (2021). An appraisal of the Pentecostal eco-theology and environmental consciousness among youths in Parklands Baptist Church, Kenya. HTS Teologiese Studies/Theological Studies, 77(2).
58. Milfont, T. L. ve Duckitt, J. (2010). The environmental attitudes inventory: A valid and reliable measure to assess the structure of environmental attitudes. Journal of Environmental Psychology, 30(1), s. 80-94.
59. Momberg, D., Jacobs, B. ve Sonnenberg, N. (2012). The role of environmental knowledge in young female consumers' evaluation and selection of apparel in South Africa. International Journal of Consumer Studies, 36(4), s. 408-415.
60. Morris, M., Kontar, W. ve Hicks, A. (2024). Use, reuse, and waste management of single-use products associated with the covid-19 pandemic in the United States. Integrated Environmental Assessment and Management, 20(5), s. 1736-1746.
61. Oflaç, B. S. ve Göçer, A. (2015). Genç Tüketicilerin Algılanan Çevresel Bilgi Düzeyleri ve Eko-Etiketli Ürünlere Karşı Yaklaşımları Üzerine Bir Çalışma. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), s. 216-228.
62. Olsen, M. C., Slotegraaf, R. J. ve Chandukala, S. R. (2014). Green Claims and Message Frames: How Green New Products Change Brand Attitude. Journal of Marketing, 78(5), s. 119-137.
63. Özkara, U. ve Elmas, P. (2024). Eko-anksiyetenin sürdürülebilir tüketim davranışları ve iklim değişikliği inkârı ile ilişkisinde ekolojik ayak izi farkındalığının rolü. Nesne, 12(33), s. 351-367.
64. Özkök, B. (2022). Bilinçli farkındalık özelliğinin, bireylerin sürdürülebilir tüketim davranışına etkisi ve iyi hissetme durumlarıyla ilişkisine bakış. İstanbul Bilgi Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü, Pazarlama İletişimi Yüksek Lisans Programi, Yüksek Lisans Tezi.
65. Prakash, G. ve Pathak, P. (2017). Intention to Buy Eco-Friendly Packaged Products among Young Consumers of India: A Study on Developing Nation. Journal of Cleaner Production, 141, s. 385-393.
66. Rosenberg, M. J., Hovland, C. I., McGuire, W. J., Abelson, R. P. ve Brehm, J. W. (1960). Attitude organization and change: An analysis of consistency among attitude components. (Yales studies in attitude and communication.), Vol. III.
67. Saba, C. (2019). Sürdürülebilir tüketim bağlamında yeşil tüketim. Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Çevre Bilimleri Anabilim Dalı, Doktora Tezi.
68. Sabah Çelik, Ş. ve Yaşa Özeltürkay, E. (2024). Sürdürülebilir Tüketim Ekseninde Kolektif Psikolojik Sahiplik Ve Çevresel Değerlerin İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33(1), s. 454-469.
69. Sarıtaş, A. (2018). Yeşil satın alma davranışının algılanan tüketici etkinliğine etkisinde çevresel kaygının aracılık rolü. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri, 4(5), s. 47-71.
70. Sari, N., Ratnasari, R., Osman, I. ve Rusanti, E. (2023). Materialism and environmental knowledge as a mediator for relationships between religiosity and ethical consumption. Jurnal Ekonomi Syariah Teori Dan Terapan, 10(5), s. 467-481.
71. Seock, Y., Shin, J. ve Yoon, Y. (2024). Embracing environmental sustainability consciousness as a catalyst for slow fashion adoption. Sustainable Development, 32(4), s. 4071-4081.
72. Shamsi, M., Anwar, I., Chaudhary, A., Akhtar, S. ve Ahmad, A. (2023). Sustainable transition through circular textile products: an empirical study of consumers’ acceptance in India. Sustainability, 15(18), 13656.
73. Stern, P. C., Dietz, T., Abel, T., Guagnano, G. A. ve Kalof, L. (1999). A value-belief-norm theory of support for social movements: The case of environmentalism. Human Ecology Review, 6(2), s. 81-97.
74. Susuz, A. (2022). Golf katılımcılarının yeşil tüketim davranışları açısından incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
75. Tan, C. ve Ota, S. (2024). “i’d like to carry the world sustainably” – examining sustainable consumption behavior using reusable shopping bags. Social Responsibility Journal, 20(9), s. 1648-1663.
76. Tanrıkulu, C. (2015). Çevresel Kaygı, Algılanan Tüketici Etkinliği ve Kollektivizmin, Tüketicilerin Yeşil Satın Alma Davranışlarındaki Rolü Üzerine Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 29(1), s. 121-136.
77. Tatar, A. (2021). Çevresel Sorunlara Duyarlılığın Sürdürülebilir Tüketim Davranışına Etkisi. International Journal of Management and Administration, 5(9), s. 103-117.
78. Teo, C.J.H., Burns, S.F. ve Kawabata, M. (2022). Developing Nutrition Knowledge and Attitude Measures for Athletes with the Knowledge– Attitude–Behavior Model. Research Quarterly for Exercise and Sport, s. 1-8.
79. Turna, G. B. (2024). Algılanan çevre bilgisinin sürdürülebilir tüketim davranışı üzerindeki etkisinde çevresel kaygının aracılık rolü. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(3), s. 1392-1417.
80. Türe, K., Erdoğan, Ö. ve Kuday, A. D. (2025). Endişeden Eyleme: İklim Endişesi ve Sürdürülebilir Tüketim Arasındaki İlişki. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 14(2), s. 540-552.
81. Türkistani, F. N. (2019). Tüketicilerin çevresel tutumlarının çevre dostu ürün satın alma davranışları üzerinde etkisinin incelenmesine yönelik bir araştırma. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Sürdürülebilir Büyüme ve Kalite Yönetimi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
82. Üstüner, S ve Canoğlu, M. (2025). Tüketicilerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışları: Bibliyometrik Analizi (1996-2024). Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 20(79), s. 488-508.
83. Walton, T. ve Jones, R. (2017). Ecological identity: the development and assessment of a measurement scale. Environment and Behavior, 50(6), s. 657-689.
84. Wang, Z., Zhao, C., Yin, J. ve Zhang, B. (2017). Purchasing Intentions of Chinese Citizens on New Energy Vehicles: How Should One Respond to Current Preferential Policy? Journal of Cleaner Production, 161, s. 1000-1010.
85. Werff, E., Steg, L. ve Keizer, K. (2013). The value of environmental self-identity: the relationship between biospheric values, environmental self-identity and environmental preferences, intentions and behaviour. Journal of Environmental Psychology, 34, s. 55-63.
86. White, K. ve Simpson, B. (2013). When Do (and Don't) Normative Appeals Influence Sustainable Consumer Behaviors? Journal of Marketing, 77(2), s. 78-95.
87. White, K., Habib, R. ve Hardisty, D. J. (2019). How to SHIFT Consumer Behaviors to be More Sustainable: A Literature Review and Guiding Framework. Journal of Marketing, 83(3), s. 22–49.
88. Wong, W., Qu, M., Nunualvuttıwong, C. ve Ngamcharoenmongkhon, K. (2023). Environmental concerns, sustainable consumption, and covid-19 fear in online consumers: a research exploration. Theoretical and Practical Research in Economic Fields, 14(2), 246.
89. WWF (2025). Our ecological footprint. World Wide Fund for Nature. https://www.wwf.org.uk/articles/our-ecological-footprint. (Erişim tarihi: 25 Mart 2026).
90. Yadav, R. ve Pathak, G. S. (2016). Young Consumers’ Intention Towards Buying Green Products in a Developing Nation: Extending the Theory of Planned Behavior. Journal of Cleaner Production, 135, s. 732-739.
91. Yemez, İ. (2022). Dini Bağlılık, Çevre Bilinci ve Dışa Dönüklüğün Yeşil Ürün Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisi: Z Kuşağı Üzerine Bir Uygulama. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (34), s. 97-116.
92. Yemez, İ. ve Delice Akca, T. (2024). Çevresel Kaygı, Bilişsel Fayda Ve Duygu Durumunun Ekolojik Ambalajlı Ürün Satın Alma Niyetine Etkisi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(2), s. 250-278.
93. Yıldız, O. ve Kelleci, A. (2022). Z kuşağının sürdürülebilir tüketim davranışını etkileyen faktörlere yönelik keşifsel bir araştırma, BMIJ, 10 (4), s.1474-1491.
94. Yılmaz, M. K. ve Aytekin, R. İ. (2020). Genişletilmiş değer-tutum-davranış modeli bağlamında yeşil ürün satın alma davranışının incelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(2), s. 439-465.
95. Yılmaztürk, Y. ve Akdoğan, Ç. (2023). Materyalizmin Sürdürülebilir Tüketim Davranışına Etkisi: Yeşil Satın Alma Niyetinin Aracılık Rolü. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), s. 51-82.
96. Yue, B., Sheng, G., She, S. ve Xu, J. (2020). Impact of consumer environmental responsibility on green consumption behavior in China: The role of environmental concern and price sensitivity. Sustainability, 12(5), 2074.
97. Zeybek, F. ve Yılmaz, Ö. (2025). Eko-Etiketli ürün satın alma davranışını etkileyen faktörler: Çevre farkındalığı, yeşil pazarlama algısı ve tutumların rolü. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 21(1), s. 391-412.
98. Zhang, Y. ve Chabay, I. (2020). How “green knowledge” influences sustainability through behavior change: theory and policy implications. Sustainability, 12(16), 6448.