Millî Mücadele’nin Muharip Tümeni: Mondros’tan Büyük Taarruz’a 41. Tümen ve Faaliyetleri

Öz

İskenderun ve çevresinde konuşlu 41. Tümen, Mondros Mütarekesi sonrası İngilizlerin İskenderun’a çıkarma teşebbüsleriyle uğraşmış, kısa süre sonra gelen emirle Konya-Karaman hattına intikal etmiştir. Tümen, bu bölgenin güvenlik ve asayişinden sorumlu olurken, Bozkır ve Delibaş isyanlarının bastırılmasında da görev almıştır. Haziran 1920’de Adana Cephesi’ni sevk ve koordine etmek üzere Pozantı’ya gönderilen Tümen, Mart 1921’de Batı Cephesi’ne kaydırılmıştır. Bu cephede sırasıyla İkinci İnönü, Dumlupınar, Kütahya-Eskişehir ve Sakarya Muharebeleri ile Büyük Taarruz Harekâtı’na katılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada, farklı bölgelerde kritik görevler alarak Millî Mücadele’nin en aktif birliklerinden biri olan 41. Tümenin faaliyetleri detaylı ve özgün bir şekilde ele alınmıştır. İncelenen dönemde tümenlerin taktik teşkil olmanın yanında operatif seviyede görev icra edebilme kabiliyetlerinin, sahada üstlendikleri rolü ve ortaya koydukları stratejik etkiyi daha belirgin hâle getirdiği göz önüne alındığında, 41. Tümenin Millî Mücadele’nin askerî safhasındaki katkılarının ortaya konulması hedeflenmiştir. Kaynak olarak ATASE Arşivi’ne ait belgeler, harp/askerî tarihi vesikaları ile ilgili literatürden yararlanılmış, tespit edilen bulgular nitel araştırma metoduyla değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Millî Mücadele
• 41. Tümen
• Konya-Karaman
• Adana Cephesi
• Batı Cephesi

The Combat Division of the National Struggle: The 41st Division and Its Activities from the Armistice of Mudros to the Great Offensive

Abstract

The 41st Division, stationed in Iskenderun and its surrounding areas, dealt with British attempts to land at Iskenderun following the Armistice of Mudros and was subsequently redeployed to the Konya–Karaman line upon receiving order. While assuming responsibility for security and public order in this region, the Division also took part in the suppression of the Bozkır and Delibaş uprisings. In June 1920, the Division was dispatched to Pozantı to coordinate operations on the Adana Front, and in March 1921 it was transferred to the Western Front. There, it took part in the Second Battle of İnönü, the Battles of Kütahya–Eskişehir and Sakarya, the Battle of Dumlupınar, and the Great Offensive. Accordingly, this study examines in a detailed and original manner the activities of the 41st Division, one of the most actively employed formations of the National Struggle, which undertook critical missions in different regions. Given that during the period under review divisions, in addition to being tactical formations, were also capable of performing tasks at the operational level-thereby rendering their role in the field and the strategic impact they generated more pronounced-this study aims to elucidate the contributions of the 41st Division to the military phase of the National Struggle. Documents from the ATASE Archive, military-historical records, and relevant literature were utilised as sources, and the findings were analysed using qualitative research methods.

Keywords

• National Struggle
• 41st Division
• Konya-Karaman
• Adana Front
• Western Front

Kaynakça

1. 1. Arşiv Kaynakları Millî Savunma Bakanlığı Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı (ATASE) Arşivi, İstiklal Harbi Fonu (İSH): 26/109, 35/90, 41/24, 42/73, 47/54, 47/70, 56/89, 124/43, 157/21, 176/93, 197/124, 254/183, 257/98, 273/199.
2. Millî Savunma Bakanlığı Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı (ATASE) Arşivi, Atatürk Koleksiyonu Fonu (ATAZB): 43/1ag, 43/1ah, 43/1aha, 43-1au.
3. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) İ. DUİT: İ.DUİT, 158/61.
4. 2.Araştırma-İnceleme ve Kaynak Eserler
5. Ahmet İzzet Paşa. (2017), İstiklal Harbi’nin Gerçekleri Feryadım, C.2, 2. Baskı, İstanbul: Nehir Yayınları.
6. Altay, F. (1970), 10 Yıl Savaş 1912-1922 ve Sonrası, İstanbul: İnsel Yayınları.
7. Askerî Tarih Belgeleri Dergisi (ATBD).
8. Atatürk, K. (1970), Nutuk 1919-1920, C.1, 10. Baskı, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.

9. Atatürk, K. (1969), Nutuk 1920-1927, C.2, 9. Baskı, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
10. Avanas, A. (1992), Mütareke Başlarında 2. Ordunun Konya’ya Nakli ve Ortaya Çıkan Sorunlar, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 8(23), s.373-380.
11. Avanas, A. (1998), Milli Mücadele’de Konya, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
12. Bıyıklıoğlu, T. (1999), Türk İstiklal Harbi I Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı, 3. Baskı, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
13. Bozkurt, İ. (2018), İşgal Yıllarında Mersin (1918-1922), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(1), s.407-435.
14. Cebesoy, A. F. (1953), Millî Mücadele Hatıraları, İstanbul: Vatan Neşriyatı.
15. Cebecioğlu, G. (1995), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt Batı Cephesi VI. Kısım IV. Kitap: İstiklâl Harbi’nin Son Safhası, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
16. Çelik, K. (1999), Millî Mücadele’de Adana ve Havalisi (1918-1922), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
17. Demir, E. (2019), Harp Raporlarına Göre Osmanlı Ordusu Filistin ve Suriye’den Nasıl Geri Çekildi?, İstanbul: Hiper Yayın.
18. Demir, E. M. (2024), 12. Kolordunun Millî Mücadele’deki Faaliyetleri, CTAD (41), s.551-594. Ercan, T. (1999), Türk İstiklal Harbi Batı Cephesi II. Cilt 2.Kısım, 3. Baskı, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
19. Erkal, Ş. (1994), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi VI. Kısım I. Kitap: Büyük Taarruza Hazırlık ve Büyük Taarruz (Ekim 1921-31 Temmuz 1922), Ankara: Genelkurmay Basımevi.
20. Erkilet, H.H. E. (2002), Yıldırım, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
21. Görgülü, İ. (2021), On Yıllık Harbin Kadrosu 1912-1922, 3. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
22. Güven, C. (2023), Millî Mücadele Döneminde Konya, (Ed.:, M. Göleç vd.), Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, C.5, s.269-348, Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
23. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi (HTVD).
24. Harp Tarihi Belgeleri Dergisi (HTBD).
25. Hatipoğlu, S. (2001), Türk-Fransız Mücadelesi (Orta Toros Geçitleri, 1915-1921), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
26. Karaca, T. N. (2004), Milli Mücadele’de Bozkır İsyanları, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16), s.169-190.
27. Karatamu, S. (1996), Türk Silâhlı Kuvvetleri Tarihi III. Cilt 6. Kısım (1908-1920), Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
28. Kuvayımilliye Komutanı Tekelioğlu Sinan Bey’in Günlüğü, (2012), (yay. haz.:, M. Y. Canbaz ve İbrahim Kılıç), Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
29. Niş, K. (1995), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi VI. Kısım II. Kitap: Büyük Taarruz (1-31 Ağustos 1922), Ankara: Genelkurmay Basımevi.
30. Niş, K., Söker, R. (1995), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi VI. Kısım III. Kitap: Büyük Taarruzda Takip Harekâtı (31 Ağustos-18 Eylül 1922), Ankara: Genelkurmay Basımevi.
31. Okçu, Y. (1979), Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi IV. Cilt 1.Kısım Sina-Filistin Cephesi Harbin Başlangıcından İkinci Gazze Muharebeleri Sonuna Kadar, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
32. Ökse, N., Baycan, N. Sakaryalı, S. (1989), Türk İstiklâl Harbine Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, 2. Baskı, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
33. Önalp, K., Üstünsoy, H. (1986), Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi IV. Cilt 2.Kısım İkinci Gazze Muharebesi Sonundan Mondros Mütarekesi’ne Kadar Yapılan Harekât (21 Nisan 1917-30 Ekim 1918), Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
34. Önalp, K. (1999), Türk İstiklal Harbi Batı Cephesi, Birinci, İkinci İnönü, Aslıhanlar ve Dumlupınar Muharebeleri (9 Kasım 1920-15 Nisan 1921), C.2, Ks.3, 3. Baskı, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
35. Önalp, K. (1974), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi, 4. Kısım: Kütahya, Eskişehir Muharebeleri (15 Mayıs 1921-25 Temmuz 1921), Ankara: Genelkurmay Basımevi. Önalp, K. (1995), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi, V. Kısım, I. Kitap: Sakarya Meydan Muharebesinin Başlangıç Dönemindeki Olaylar ve Harekât (25 Temmuz-22 Ağustos 1921), 2. Baskı, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
36. Saral, A. H. (2009), Türk İstiklal Harbi Güney Cephesi, C.4, Ankara: Genelkurmay ATASE Yayınları.
37. Şalvuz, İ. F. (2002), Kurtuluş Savaşında Kahraman Çukurovalılar (Adana, Tarsus, Mersinliler) Hatıra, (Çev. ve sad.: Halil Atılgan), Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
38. Timural, A. (1973), Türk İstiklâl Harbi, II. Cilt, Batı Cephesi V. Kısım I. Kitap: Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos 1921-13 Eylül) ve Sonraki Harekât (14 Eylül-10 Ekim 1921), 2. Baskı, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
39. Toker, H., Aslan, N. (2009), Birinci Dünya Savaşı’na Katılan Alay Ve Daha Üst Kademedeki Komutanların Biyografileri Cilt III, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
40. Türkmen, Z. (2001), Mütareke Dönemi’nde Ordunun Durumu ve Yeniden Yapılanması (1918-1920), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
41. Yavuz, B. (1994), Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk-Fransız İlişkileri (Fransız Arşiv Belgeleri Açısından 1919-1922), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
42. Yüksel, E. (2023), Millî Mücadele Döneminde Karaman, (Ed.:, M. Göleç vd.), Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, C.5, s.159-187, Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.