SÜMERBANK KAYSERİ BEZ FABRİKASI’NIN KURULUŞUNUN DÖNEMİN GAZETELERİNDE SUNUMU: CUMHURİYET, ULUS GAZETELERİ ÖRNEĞİ

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasının ardından yaşanan ilk yıllar,ulusal birlik ve bütünlüğün sağlanmasının gaye edinildiği, ulus devlet anlayışının yerleştirilmeye çalışıldığı birsürece sahne olmuştur. Bu dönemde ekonomik alanda gerçekleştirilen inkılaplar da dikkat çekmektedir. Milli ekonomi düşüncesinin harekete geçirilmesi açısından önem taşıyan bu inkılaplarla, tarımsal faaliyetlerinin desteklenmesi, haberleşme, ulaşım, enerji kaynaklarının kamusallaştırılmasının yanı sıra, sanayileşmede de önemli atılımlar yapılmıştır. Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası’nın kurulması, bu atılımların bir parçasıdır.

Devlet önderliğinde kalkınma döneminde ve Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı çerçevesinde, Türk Sovyet işbirliği ile 1935 yılında kurulan Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası, 1935’te hizmete açılmıştır. Kayseri, Anadolu’nun önemli bir ticaret şehri olması ve önemli ulaşım yollarının kavşağında bulunması sebebiyle bu fabrika için tercih edilmiştir. Böylece, Anadolu’da üretilen pamuk daha kolay biçimde üretilebilecek ve arz edilebilecek, Sümerbank ülke kalkınmasında daha verimli rol oynayabilecektir.

Bu çalışmada, Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası’nın kuruluş sürecine ilişkin Türk-Sovyet ekonomik ilişkileri ve fabrikanın kurulma aşaması ile ilgili bir literatür değerlendirmesi yapıldıktan sonra, bu sürece ilişkin haberlerin dönemin önde gelen ulusal gazetelerinden Cumhuriyet ve Ulus’taki sunumu incelenmiştir. Basının, Atatürk’ün de talimatıyla, yeni kurulan Cumhuriyet rejimini, ulus devlet anlayışını topluma izah etmede ve benimsetmedeki görev ve sorumlulukları ve Türk-Sovyet ilişkilerini izah etmeleri kapsamında değerlendirilen gazetelerde bulunan haberler, söylem çözümlemesine tabi tutulmuştur. Çalışma niteliksel bir incelemedir.  

Anahtar Kelimeler

• Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası,Cumhuriyet Gazetesi,Ulus Gazetesi

Kaynakça

1. Atatürk Diyor ki, “Basın”, Erişim Adresi: https://www.ktb.gov.tr/TR-96477/basin.html
2. Aydemir, Şevket Süreyya (1999).Tek Adam Mustafa Kemal (1922-1938), Cilt III, Remzi Kitabevi, İstanbul.
3. Balta, Evren ve Özkan, Behlül (2016). “Türkiye Rusya İlişkilerine Tarih İle Bakmak”, Boğaziçi Üniversitesi-TÜSİAD Dış Politika Forumu Araştırma Raporu.
4. Benhür, Çağatay (2008). “1920’li Yıllarda Türk Sovyet İlişkileri: Kronolojik Bir Çalışma”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 24, ss. 277-313.
5. Çelikpala, Mitat (2019). “Bugüne Tarih Olarak Bakmak: Türkiye Rusya İlişkilerinin Serencamı ve Geleceği”, Dış Politika&Güvenlik, Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi.
6. Çiftçioğlu, Ömer Metin (2008). “1945-1960 Döneminde Şekillenen Dünya Konjonktüründe Türkiye Ekonomisinin Gelişme ve Değişme Eğilimleri”, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı, İktisat Bilim Dalı Doktora Tezi, ss. 55.
7. Eren, Ali Asgar ve Serkan Tuna (2018). “Birinci Sanayi Planı Kapsamında Kurulan Sümerbank Dokuma Fabrikalarında Beslenme, Giyim, Kreş ve Okul Olanakları (1935-1950)”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 63, ss. 165-202.
8. Ertem, Barış (2013). “İkinci Dünya Savaşı Sırasında Türkiye-Sovyetler Birliği İlişkileri ve Türkiye’nin Amerika Birleşik Devletleri İle Yakınlaşmasına Etkileri”, Turkish Studies, Cilt 8/7, ss. 157-183.

9. İlkin, Selim (2004). “Birinci Sanayi Planı’nın Hazırlanmasında Sovyet Uzmanların Rolü”, Cumhuriyetin Harcı, (Haz. İlhan Tekeli, Selim İlkin), Cilt 2, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, ss. 201-239.
10. İnönü, İsmet (2009). Hatıralar, (Haz. Sabahattin Selek), Bilgi Yayınevi, Ankara.
11. Kal, Nazmi (2016). Cumhuriyetin Sanayi Okulu: SÜMERBANK, 100. Ekonomik Forum, http://haber.tobb.org.tr/ekonomikforum/2016/266/100_105.pdf
12. Kepenek, Yakup ve Nurhan Yentürk (2001). Türkiye Ekonomisi, Remzi Kitabevi, İstanbul.
13. Kiper, Mahmut (2006). “Cumhuriyetin İlk Yıllarında Sanayi Politikaları ve Sümerbank”, Mühendislik Mimarlık Öyküleri-2, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği, ss. 23-49.
14. Koçtürk, O. Murat ve Meryem Gölalan (2010). “1923-1950 Türkiye Ekonomisinin Yapısal Analizi”, Üçüncü Sektöre Kooperatifçilik, 45, 2, ss. 48-65.
15. Kuruç, Bilsay (1993). Belgelerle Türkiye İktisat Politikası, Cilt 2, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, Ankara.
16. Müezzinoğlu, Ersin (2018). “İsmet Paşa’nın 1932 Sovyet Rusya Ziyareti”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 2, ss. 249-260.
17. Şağan, Ali (2005). Birinci Sanayi Planı ve Türkiye’nin Kalkınmasına Etkileri (1933-1938), Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Anabilim dalı Yüksek Lisans Tezi, ss. 95.
18. Tokgöz, Erdinç (2011). “Dünden Bugüne Türkiye-Rusya Ekonomik İlişkilerinde Üç Büyük Dönem”, Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 1, Sayı: 1, ss.6-15.
19. Turan, Şerafettin (2003). İsmet İnönü Yaşamı, Dönemi, Kişiliği, Bilgi Yayınevi, Ankara.
20. Gazeteler
21. Cumhuriyet Gazetesi, “En büyük mensucat fabrikamız Kayseri fabrikasının temeli bugün atılıyor”, 20 Mayıs 1934, 1, 6.
22. Cumhuriyet Gazetesi, “İktisat savaşında yeni bir zafer”, “En büyük mensucat fabrikamızın temeli dün Kayseri’de merasimle atıldı”, 21 Mayıs 1934, 1, 6.
23. Cumhuriyet Gazetesi, “Kayseri bayram yapıyor”, 23 Mayıs 1934, 1, 5.
24. Cumhuriyet Gazetesi, “Dost Sovyet Heyeti”, 16 Eylül 1935, ss .1, 5.
25. Cumhuriyet Gazetesi, “Kayseri fabrikası dün büyük törenle açıldı”, 17 Eylül 1935, ss. 1, 8.
26. Cumhuriyet Gazetesi, “Misafir Sovyet Heyeti fabrikaları geziyor”, 18 Eylül 1935, ss. 1, 5.
27. Ulus Gazetesi, “Devletçiliğin Büyük Utkusu Kayseri Kombinası”, 16 Eylül 1935, ss. 1, 5.
28. Ulus Gazetesi, “Kayseri kombinası dün büyük törenle açıldı”, 17 Eylül 1935, ss. 1, 5.
29. Ulus Gazetesi, “Erciyaşın gölgesinde”, 18 Eylül 1935, ss. 1, 5.
30. Ulus Gazetesi, “Pazartesi günkü açılış töreninden türlü görünüşler”, 18 Eylül 1935, ss. 6.