Year 2018, Volume 5 , Issue 10, Pages 88 - 100 2018-04-07

MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-

Mehmet ŞAŞA [1]


Mu’tezile içindeki yaygın anlayışa göre imam, öne geçmeye layık olsun ya da olmasın öne geçirilmiş ve Müslüman topluluk üstünde veli olan kişidir. Aynı zamanda imam, onların işlerinde tasarruf sahibidir. Bu sebeple İslâm toplumunun imama ihtiyacı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra şer’î hükümleri yürütmek, ülkeyi korumak, orduları yönetmek gibi konularda da imama ihtiyaç vardır. İlgili konu hakkındaki bu araştırma, Kadı Abdulcebbar ile sınırlandırılmıştır. Zira o, Mu’tezilî düşünce sisteminin ilk akla gelen, Mu’tezile’nin silinmeye yüz tuttuğu bir asırda, diğer mezheplerle tartışmaya girebilen, Mu’tezile’yi adeta sistematize eden isimlerinden birisidir. Bununla beraber çalışma, Kadı Abdulcebbar’ın Şerhu Usûli’l-Hamse, el-Muğnî, el-Muhît bi’t-Teklif gibi önemli eserleri temel kaynak kabul edilmiştir. Bu araştırma neticesinde onun daha çok Kur’an’a, sahih sünnete, icmaya, aklî delillere ve tarihsel verilere müracaat ettiği görülmüştür. Bu çalışmada Kadı Abdulcebbar’ın görüşleri bağlamında maruf ve münker ne demektir? Mu’tezile’nin bu temel ilkesi karşısında devlet erkinin yapması gerekenler nelerdir? Toplumda ahlakî çöküntünün yaşanması durumunda siyasî otoriteye düşen sorumluluklar nelerdir? Bu ilkenin icra edilebilmesi için devlet başkanının olması şart mıdır? Bu ilkenin maksadı nedir? Bu prensip, vâcip ise vücûbiyeti aklî mi yoksa şer’î midir? Gibi bir takım soruların cevapları aranacaktır. Bu çalışmada Kadı Abdulcebbar’ın görüşleri bağlamında günümüzde yönetim erkinde bulunanların toplumlarındaki ahlakî yozlazmaya karşı neler yapabileceklerine dair bir takım öneriler de sunulmuştur. 

Mu’tezile, Kadı Abdulcebbar, siyaset, ma’rûf, münker
  • Ahmed b. Hanbel, Müsned, Thk. Şu’ayb el-Arnavût ve diğerleri, Müessesetu’r-Risâle, (I-L), Beyrut 1999/1420. Cüveynî, Ğıyâsü’l-Ümem, Nşr. Mustafa Hilmi-Fuâd Abdulmü’min, İskenderiye 1979. Eş’arî, Ebû Hasan Ali b. İsmail, Makâlâtu’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn, (I-II), thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamîd, Beyrut 1411/1990. Firuzâbâdî, Mecdüddin Muhammed b. Yakup, el-Kâmusu’l-Muhit, Beyrut tsz.. İbn Haldun, Veliyuddin Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, (I-II), thk. Abdullah Muhammed Derviş, Dımeşk 1425/2004. İbn Manzûr, Ebû’l-Fadl Cemaluddîn Muhammed b. Mukerrem, Lisânu’l-Arab, Beyrut tsz.. İbnü’s-Subkî, Ebû Nasr Tâcüddin İbnü's-Sübki Abdülvehhâb b. Ali b. Abdilkâfi Sübki, Tabakatu’ş-Şâfiiyyeti’l-Kübrâ, Nşr. et-Tanâhi ve Rufakâuhu, Mısır 1964. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, el-Muğnî fî Ebvâbi’t-Tevhîd, thk. İbrahîm Medkûr-Taha Hüseyin, y.y. tsz.. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, el-Muhît bi’t-Teklîf, (I-II), thk. Yusuf Hevîn el-Yesûî, Dâru’l-Meşrık, Beyrut 1986. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, el-Muhtasar fî Usûli’d-Din, (Resâilu’l-Adl ve’t-Tevhid içinde), thk. Muhammed Ammara, Kâhire 1971. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, Fazlu’l-İ’tizâl ve Tabakâtu’l-Mu’tezile, nşr. Fuad Seyyid, Dâru’t-Tunusiyye, Tunus 1986, s. 139. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, Müteşâbihu’l-Kur’an, thk. Adnan Muhammed Zerzûr, Dâru’t-Turâs, Kâhire tsz.. Kadı Abdulcabbar, Ebû Hasan Abdullah b. Ahmed, Şerhu’l-Usûli’l-Hamse, III. Baskı, thk. Abdulkerîm Osmân, Kâhire 1416/1996. Kehhâle, Ömer Rıza, Mucemu’l-Müellifîn, Beyrut 1993. Komisyon, Kelam El Kitabı, Editör: Şaban Ali Düzgün, Grafiker yay., Ankara 2012. Malatî, Ebû Hüseyin Muhammed b. Ahmed b. Abdirrahman eş-Şâfiî, et-Tenbîh ve’r-Red alâ Ehli’l-Hevâ ve’l-Bid’a, Beyrut 1388/1968. Öge, Sinan, İslâm Kelamcılarında Lütuf Teorisi, Fecr yay., Ankara 2015. Özdemir, Metin, “Mu’tezile’nin Hz. Hüseyin’in İmâmetine Yaklaşımı”, Uluslararası Kerbela Sempozyumu, Kültür ve Turizm Bakanlığı yay., Sivas 2010. Öz-İlhan, Mustafa -Avni, “İmamet”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı yay., İstanbul 2000, XXII, ss. 201-203. Yurdagür, Metin, “Kadı Abdulcebbar”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., İstanbul 2001, XXIV, ss. 103-105. Zehebî, Muhammed b. Ahmed b. Osman, Siyeru Â’lami’n-Nübela, Beyrut 1983.
Journal Section Article
Authors

Author: Mehmet ŞAŞA
Country: Turkey


Dates

Publication Date : April 7, 2018

Bibtex @research article { assam373253, journal = {ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi}, issn = {2148-5879}, address = {Yakuplu Mahallesi Hürriyet Bulvarı Newport Sitesi No: 155 1. Blok Kat 7 D.55 Beylikdüzü İstanbul}, publisher = {Adaleti Savunanlar Stratejik Araştırma Merkezi ASSAM}, year = {2018}, volume = {5}, pages = {88 - 100}, doi = {}, title = {MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-}, key = {cite}, author = {ŞAŞA, Mehmet} }
APA ŞAŞA, M . (2018). MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi , 5 (10) , 88-100 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/assam/issue/36469/373253
MLA ŞAŞA, M . "MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-". ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 5 (2018 ): 88-100 <https://dergipark.org.tr/en/pub/assam/issue/36469/373253>
Chicago ŞAŞA, M . "MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-". ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 5 (2018 ): 88-100
RIS TY - JOUR T1 - MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği- AU - Mehmet ŞAŞA Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - DO - T2 - ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi JF - Journal JO - JOR SP - 88 EP - 100 VL - 5 IS - 10 SN - 2148-5879- M3 - UR - Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği- %A Mehmet ŞAŞA %T MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği- %D 2018 %J ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi %P 2148-5879- %V 5 %N 10 %R %U
ISNAD ŞAŞA, Mehmet . "MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-". ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi 5 / 10 (April 2018): 88-100 .
AMA ŞAŞA M . MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-. ASSAM-UHAD. 2018; 5(10): 88-100.
Vancouver ŞAŞA M . MU’TEZİLE’DE “EMR-İ Bİ’L-MA’RUF NEHY-İ ANİ’L-MÜNKER” İLKESİ VE SİYASÎ OTORİTE – Kadı Abdulcebbar Örneği-. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi. 2018; 5(10): 100-88.