Hasan İlmî Efendi’nin Mevlid-i Şerîfi

Abstract

Arapça velede kökünden türeyen mevlid, dünyaya geliş ve doğum vakti anlamına gelmektedir. Zamanla sınırları aşmış ve farklı kavramları çağrıştıran bir mana boyutuna dönüşmüştür. İslam medeniyetinde mevlid; Hz. Peygamber’in mübarek doğuşunu, risaletini, mucizevî, ahlaki ve fiziki vasıflarını anlatan bir tür haline gelmiştir. Özellikle siyer türünden ayrılarak bağımsız bir tür hüviyeti kazanmıştır. Süleyman Çelebî’nin (öl. 1422) Vesîletü’n-Necât isimli eseriyle birlikte farklı bir ahenge sahip olan mevlid, toplumda oldukça rağbet görmüş ve birçok manzum mevlidin yazılmasına öncülük etmiştir. Manzum olarak kaleme alınan mevlidlerden birisi de 18. asrın son dönemi ve 19. asrın ilk yarısında yaşamış olan Kozânî Hâcı Hasan İlmî Efendi’ye (öl. ?) ait olan Mevlid-i Şerîf/Mevlûd-Şerîf’tir. Mevlid’in tespit edilen üç nüshası mevcuttur. Bu üç nüsha; Süleymaniye Kütüphanesi Yazma Bağışlar 02960, Çorum Hasan Paşa Kütüphanesi 549/1 ve Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi 04442 numarada kayıtlıdır. Yazma Bağışlar Bölümündeki mevlid yazma bir nüshadır. Diğer iki nüsha ise matbudur. Mesnevi nazım şekliyle yazılmış olan Mevlid-i Şerîf toplam 285 beyitten meydana gelmektedir. Sade bir üslupla kaleme alınan bu mevlid metni aynı zamanda şairin yaşamış olduğu yüzyıl, mensup olduğu tarikat ve nereli olduğu gibi önemli malumatları edinmemizi de sağlamaktadır. Çalışmada; Mevlid-i Şerîf muhteva ve şekil bakımından değerlendirilmiş ve müellif hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise çeviriyazıya aktarılan bu eserin üç nüsha üzerinden hazırlanmış tenkidli metni verilmiştir

Keywords

• Mevlid
• Kozânî Hâcı Hasan İlmî Efendi
• Mevlid-i Şerîf
• Nüsha
• Tenkidli Metin

The Mevlid-i Şerif of Hasan İlmî Efendi

Abstract

Mevlid, derived from the Arabic root velede, means coming into the world and the time of birth. In time, it has crossed borders and turned into a dimension of meaning that evokes different concepts. In Islamic civilisation, mevlid has become a genre describing the Prophet's blessed birth, his prophethood, miraculous, moral and physical qualities. In particular, it separated from the genre of siyar and gained the identity of an independent genre. With Süleyman Çelebî's Vesîletü'n-Necât, the mevlid, which had a different harmony, became very popular in the society and pioneered the writing of many mevlids in verse. One of the mevlids written in verse is Mevlid-i Serîf/Mevlûd-Şerîf by Kozânî Hâcı Hasan İlmî Efendi, who lived in the last period of the 18th century and the first half of the 19th century. There are three identified copies of the Mevlid. These three copies are registered in Süleymaniye Library Manuscript Donations 02960, Çorum Hasan Paşa Library 549/1 and Süleymaniye Library Hacı Mahmud Efendi 04442. The mevlid in the Department of Manuscript Donations is a manuscript copy. The other two copies are printed. Mevlid-i Şerîf, written in the form of Masnavi verse, consists of 285 couplets in total. This mevlid text, written in a simple style, also provides us with valuable information such as the century the poet lived in, the sect he belonged to and where he was from. In the study; Mevlid-i Şerîf was evaluated in terms of content and form and information about the author was tried to be given. In the last part of the study, the criticised text of this work, which is translated into translation, is given on the basis of three copies.

Keywords

• Mevlid
• Kozânî Hâcı Hasan İlmî Efendi
• Mevlid-i Şerîf
• Copy
• Critical Text

References

1. Aksoy, H. (2004). Mevlid. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi İçinde (s. 482-484). Türkiye Diyanet Vakfı.
2. Aksoy, H. (2015). Şemseddin Sivasî ve Mevlidi, mevlid külliyatı. Sivas Belediyesi Yayınları.
3. Corbin, H. (1986). İslâm felsefesi tarihi (1. Cilt). (Çev.: H. Hatemi). İletişim Yayınları.
4. İslam Âlimleri Ansiklopedisi (2025). Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî https://www.ehlisunnetbuyukleri.com/Islam-Alimleri-Ansiklopedisi/Detay/MEVLANA-HALID-I-BAGDADI/3924 adresinden 21 Ocak 2025 tarihinde erişildi.
5. Kemikli, B. (2022). Bir kurucu metin: Vesîletü’n-Necât, bir şâheseri yeniden okumak-Vesîletü’n-Necât. Esenler Belediyesi Yayınları.
6. Köksal, M. F. (2011). Mevlid-nâme, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
7. Okiç, T. (1975). Çeşitli dillerde mevlidler ve Süleyman Çelebi mevlidinin tercümeleri. Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Dergisi, 1(1), 17-78.
8. Pekolcay, N. (1950). Türkçe mevlid metinleri, (Tez No: 01821) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi]. İstanbul Edebiyat Fakültesi. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/01821.pdf

9. Pekolcay, N. (1980). Mevlîd (Vesîletü’n-Necât). Dergâh Yayınları.
10. Tekdemir, H. K. (2024). Tanınmayan bir şair: Hasan (İlmî) Kozanî ve bilinmeyen manzumeleri: Peyember-nâme ve Münâcâtlar, Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(2), 530-547. https://doi.org/10.33931/dergiabant.1534053
11. Timurtaş, F. K. (1970). Mevlîd (Vesîletü’n-Necât). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
12. Ünver, İ. (1977). Ahmedî’nin İskender-nâmesindeki mevlid bölümü. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı- Belleten, 25, 355-411.
13. Yıldız, İ. (2018). Mehmed Tevfîk: Mevlid-i Şerîf (inceleme-metin). (Tez No: 515462). [Yüksek Lisans Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.