Türkçe ve Sosyal Bilgiler Öğretmeni Adayları Eğitimde Yapay Zekâ Kullanmaya Hazır mı? Karma Yöntem Araştırması

Year 2026, Issue: 35 , 1 - 19 , 31.03.2026

Hatice Güneş

https://doi.org/10.31455/asya.1824710

https://izlik.org/JA99MY38ZM

Abstract

Bu araştırmanın amacı, günümüzde takip edilmesi oldukça güç bir şekilde gelişen yapay zekâ teknolojisine erişim ve kullanma bağlamında öğretmen adaylarının hazırbulunuşluk düzeylerini ele almaktır. Çalışmada, öğretmen adaylarının eğitim ve öğretim gördükleri bölüm, sınıf düzeyi ve cinsiyete göre yapay zekâ hazırbulunuşluk düzeylerinin değişip değişmediği tespit edilmiştir. Araştırmada, nicel ve nitel araştırmanın birleştirildiği karma yöntemden yararlanılmış; çalışma grubunda ise Türkiye’nin batısında yer alan bir eğitim fakültesinin Türkçe ve Sosyal Bilgiler Eğitimi Bölümü öğrencileri yer almıştır. Çalışmanın nicel verileri, “Öğretmen Adaylarına Yönelik Yapay Zekâ Hazırbulunuşluk Ölçeği” ile elde edilmiş ve veriler SPSS 22 paket programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında yarı yapılandırılmış görüşme formu ile öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik hazırbulunuşluklarına dair veriler elde edilmiş ve bunlar içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, öğrencilerin genel olarak yapay zekâ kullanımına yönelik orta-üst düzeyde bir hazırbulunuşluk düzeyine sahip oldukları tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda öğretmen adaylarının eğitimde yapay zekâ kullanımına dair doğrudan herhangi bir eğitim almadıkları, farklı derslerde bilgi sahibi oldukları ve özellikle bireysel çabaları ile yapay zekâ alanını keşfetme ve bu alandan ellerinden geldiğince faydalanma çabalarının bulunduğuna dair bir kısım veriler elde edilmiştir.

Keywords

Öğretmen adayı , hazırbulunuşluk , sosyal bilgiler , Türkçe , yapay zekâ

Are Turkish and Social Studies Teacher Candidates Ready to Use Artificial Intelligence in Education? A Mixed-Methods Research Study

https://izlik.org/JA99MY38ZM

Abstract

The purpose of this study is to examine the readiness levels of teacher candidates in the context of accessing and using artificial intelligence technology, which is developing at a pace that is quite difficult to keep up with today. Within the framework of the stated purpose, the study determined whether the readiness levels of teacher candidates for artificial intelligence varied according to the department in which they received their education and training, their grade level, and their gender. The study utilized a mixed method combining quantitative and qualitative research; the study group consisted of students from the Turkish Language and Social Studies Education Department of an education faculty located in western Turkey. The quantitative data of the study were obtained using the “Artificial Intelligence Readiness Scale for Teacher Candidates” and analyzed using the SPSS 22 software package. In the qualitative part of the research, data on teacher candidates' readiness for artificial intelligence were obtained using a semi-structured interview form and subjected to content analysis. The results of the study revealed that students generally had a medium-high level of readiness for the use of artificial intelligence. In the qualitative dimension of the study, some data was obtained indicating that teacher candidates did not receive any direct training on the use of artificial intelligence in education, that they had knowledge in different courses, and that they made efforts to explore the field of artificial intelligence and benefit from it as much as possible, especially through their individual efforts.
Keywords: Artificial intelligence, readiness, social studies, teacher candidate, Turkish.

Keywords

Artificial intelligence , hazırbulunuşluk , sosyal bilgiler , Türkçe , Öğretmen adayı

References

• Arslan, K., Köşger, N., & Görgülü Arı, A. (2025). Yapay zekâ uygulamalarına yönelik öğretmen görüşleri: SWOT analizi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 364-384. https://doi.org/10.48066/kusob.1817791
• Baimukhambetova, K., Ybyraimzhanov, K., Moldabek, K., Akhatayeva, U. B., Zhetkizgenova, A., & Uaidullakyzy, E. (2026). Evaluating the relationship between pre-service teachers’ artificial intelligence readiness and professional self-efficacy. Education Sciences, 16(1), Article 43. https://doi.org/10.3390/educsci16010043
• Bautista, A., Estrada, C., Jaravata, A.M., Mangaser, L.M., Narag, F., Soquila, R., & Asuncion, R.J. (2024). Preservice teachers’ readiness towards integrating AI-based tools in education: A TPACK approach. Educational Process: International Journal, 13(3), 40-68. https://doi.org/10.22521/edupij.2024.133.3
• Belda-Medina, J., & Calvo-Ferrer, J. (2022). Using chatbots as AI conversational partners in language learning. Applied Sciences, 12(17), 1-16. https://doi.org/10.3390/app12178427
• Bui, P., Korhonen, T., Kontkanen, S., Karme, S., Piispa-Hakala, S., & Veermans, M. (2025). Exploring pre-service teachers’ generative AI readiness and behavioral intentions: A pilot study. LUMAT: International Journal on Math, Science and Technology Education, 13(1), 1-32. https://doi.org/10.31129/LUMAT.13.1.2755
• Creswell, J. W. (2003). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). Sage.
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE publications.
• Ding, A. C. E., Ottenbreit-Leftwich, A., Lu, Y. H., & Glazewski, K. (2019). EFL teachers’ pedagogical beliefs and practices with regard to using technology. Journal of Digital Learning in Teacher Education, 35(1), 20–39. https://doi.org/10.1080/21532974.2018.1537816
• Garg, R. K., Urs, V. L., Agrawal, A. A., Chaudhary, S. K., Paliwal, V., & Kar, S. K. (2023). Exploring the role of ChatGPT in patient care (diagnosis and treatment) and medical research: A systematic review. Health Promotion Perspectives, 13(3), 183–191. https://doi.org/10.34172/hpp.2023.22
• George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (10th ed.). Pearson.
• Farrokhnia, M., Banihashem, S. K., Noroozi, O., & Wals, A. (2023). A SWOT analysis of ChatGPT: Implications for educational practice and research. Innovations in Education and Teaching International, 61(3), 460–474. https://doi.org/10.1080/14703297.2023.2195846
• Felix, C. V. (2020). The role of the teacher and AI in education. In E. Sengupta, P. Blessinger, & M. S. Makhanya (Eds.), International perspectives on the role of technology in humanizing higher education (pp. 22–48). Emerald Publishing.
• Forbes. Com. https://www.forbes.com/advisor/education/it-and-tech/artificial-intelligence-in-school/
• Fundi, M., Sanusi, İ. T., Oyelere, S. S., & Ayere, M. (2024). Advancing AI education: Assessing Kenyan in-service teachers' preparedness for integrating artificial intelligence in competence-based curriculum. Computers in Human Behavior Reports, 14, 1-10. https://doi.org/10.1016/j.chbr.2024.100412
• Karagöl, E., & Yıldırım, D. (2025). Türkçe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Türkçe eğitimcileri yapay zekâ hakkında ne düşünüyor? Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 356-374. https://doi.org/10.16916/aded.1611540
• Kaur, D. J., & Gill, N. S. (2019). Artificial intelligence and deep learning for decision makers: A growth hacker’s guide to cutting edge technologies. BPB Publications.
• Leech, N. L., & Onwuegbuzie, A. J. (2009). A typology of mixed methods research designs. Qual Quant. 43, 265–275. https://link.springer.com/article/10.1007/s11135-007-9105-3
• Lucas, M., Bem-Haja, P., Zhang, Y., Llorente-Cejudo, C., & Palacios- Rodríguez, C. (2025). A comparative analysis of pre-service teachers’ readiness for AI integration. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, 100396, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100396
• Nabiyev, V., & Erümit, A. K. (2020). Foundations of AI. I.V. Nabiyev & A. K. Erümit (Eds), in AI in Education from Theory to Practice (pp. 2-37). Pegem Akademi Yayınları.
• Owoc, M. L., Sawicka, A., Weichbroth, P. (2021). Artificial intelligence technologies in education: benefits, challenges and strategies of ımplementation. In: Owoc, M. L., Pondel, M. (Eds) Artificial ıntelligence for knowledge management. AI4KM 2019. IFIP Advances in Information and Communication Technology, 599. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-85001-2_4
• Özüdoğru, G., & Yıldız Durak, H. (2024, July 11–13). Turkish adaptation of the AI readiness scale for preservice teachers. 10th International New York Conference on Social, Human, Administrative and Educational Sciences.
• Ramazanoglu, M., & Akın, T. (2025). AI readiness scale for teachers: Development and validation. Educ Inf Technol 30, 6869–6897. https://doi.org/10.1007/s10639-024-13087-y
• Sarıkaya, B., & Kavan, N. (2024). Türkçe Öğretmeni adaylarının yapay zekâya yönelik tutumlarının incelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 191-203. https://doi.org/10.55605/ejedus.1550010
• Sarıkaya, B., & Yıldız Şakiroğlu, H. (2025). Türkçe Öğretmeni adaylarının yapay zekâ kaygıları üzerine bir inceleme. Asya Studies, 9(33), 23-38.https://doi.org/10.31455/asya.1752686
• Sumakul, D. T., Hamied, F., & Sukyadi, D. (2022). Artificial intelligence in EFL classrooms: Friend or foe? LEARN Journal: Language Education and Acquisition Research Network, 15(1), 232-256. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1336138.pdf
• Sun, F., Tian, P., Sun, D., Fan, Y., & Yang, Y. (2024). Pre-service teachers' inclination to integrate AI into STEM education: Analysis of influencing factors. British Journal of Educational Technology, 55, 2574–2596. https://doi.org/10.1111/bjet.13469
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (sixth ed.). Pearson.
• Uymaz, M. (2024). Present and future of artificial intelligence: A case study on prospective teachers. Sakarya University Journal of Education, 14(Special Issue-AI in Education), 194-212. https://doi.org/10.19126/suje.1466052
• Unal, A., & Hobe, J. (2025). Preservice teachers’ readiness for integrating AI in elementary classrooms. Journal of Education and Training Studies 13(4), 34-47. https://doi.org/10.11114/jets.v13i4.7785
• Yeşiltaş, E. (2024). Öğretmen mesleki yeterlikleri açısından bir değerlendirme: Yapay zekâ öğretmenin yerini alabilir mi? T. Çalık ve S. Eryılmaz (Editör), Türk Asrı Eşiğinde Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler Üzerine Değerlendirmeler İçinde (s. 120-132). Türk Eğitim-Sen Genel Merkezi Yayınları. .