Research Article

II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ

Volume: 9 Number: 15 April 30, 2026
AR TR EN

II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ

Abstract

Gazi Müşir Ömer Rüştü Paşa, Osmanlı'nın son dönemlerinde hem Sultan II. Abdülhamit devrinde hem de II. Meşrutiyet devrinde itibarlı bir asker ve devlet adamı olarak öne çıkmıştır. Genç yaşta başladığı askerlik kariyerinde 63 yıl hizmet etmiş; Karadağ, Sırp ve 93 Harpleri, 1897 Yunan Harbi ve Balkanlardaki görevlerinde devlete önemli hizmetler sunmuştur. Askeri kariyerindeki 1897 Yunan Harbi ordu kurmay başkanlığı onun sivrilmesine zemin hazırlamıştır. Müşir (mareşal) rütbesine erişmesinin yanında “Gazi” ve “Yaver-i Ekrem” unvanlarıyla onurlandırılmıştır. II. Meşrutiyet’in ilanı sürecinde kısa süreliğine Harbiye Nazırlığı yapmıştır. Böylesi çalkantılı bir süreçte bu göreve saray tarafından doğrudan atanması onun II. Abdülhamit’in güvendiği bir isim olduğunu apaçık göstermektedir. Meşrutiyet sonrasında da vefatına kadar Ayan Meclisi azalığını sürdürmüştür. Bu bakımdan herhangi bir tasfiye görmeyişi kendisinin itibarının devamına önemli bir kanıttır. Mütareke devrinde Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın yeniden teşkili süreci, Paşa’nın Şişli’deki konağında başlamıştır. 79 yıllık ömrünü 1922’de İstanbul’da tamamlayan Ömer Rüştü Paşa’nın ailesinden de hem Osmanlı döneminde hem de Cumhuriyet döneminde devlet hizmetinde bulunmuş önemli isimler çıkmıştır. Devletin çalkantılı bir döneminde oldukça önemli hizmetlerde bulunmuş bir devlet adamı olan Ömer Rüştü Paşa’nın buna rağmen detaylı bir biyografisi bugüne kadar yazılmamıştır. Bu makale ile kendisinin arşivlerden, resmi ve dönem süreli yayınlarından ve diğer telif eserlerden yola çıkılarak biyografisinin detaylandırılması ve tanıtılması hedeflenmiştir.

Keywords

Ethical Statement

Bu makalede kullanılan kaynakların tamamı kaynakçada belirtilmiş ve metnin hiçbir yerinde yapay zeka unsurları kullanılmamıştır. Yazarın katkısı %100'dür.

Thanks

Aile hatıralarını paylaşarak bu çalışmaya destek olan Müşir Ömer Rüştü Paşa'nın torunu Fuat Akömer'e, Ferik Osman Şakir Paşa'nın torunları Şakir ve Fikret Ertanan'a ve Fikret Bey'in eşi Gülnaz Ertenan'a her türlü yardımları ve nezaketleri için teşekkürlerimi sunarım.

References

  1. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. Bab-ı Ali Evrak Odası (BEO): 2051/153754; 3189/239126; 3453/258957; 3455/259058; 3874/290477.
  3. Cevdet Askeriye (C.AS.): 1090/48094.
  4. Fotoğraflar (FTG.f.): 541.
  5. Hazine-i Hassa İradeler (HH.İ.): 125/43.
  6. İrade Askeri (İ.AS.): 25/14; 44/18; 44/34; 46/40; 46/49.
  7. İrade Dâhiliye (İ.DH.): 1467/49; 968/76491.
  8. İrade Dosya Usulü (İ.DUİT.): 7/54; 158/63; 175/56.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Late Modern Military History, Late Modern Ottoman History

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 30, 2026

Submission Date

July 1, 2025

Acceptance Date

April 21, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 15

APA
Ölmez, H. (2026). II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi, 9(15), 59-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1731899
AMA
1.Ölmez H. II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ. ATAD JOURNAL. 2026;9(15):59-95. doi:10.56448/ataddergi.1731899
Chicago
Ölmez, Halil. 2026. “II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ”. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi 9 (15): 59-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1731899.
EndNote
Ölmez H (April 1, 2026) II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 9 15 59–95.
IEEE
[1]H. Ölmez, “II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ”, ATAD JOURNAL, vol. 9, no. 15, pp. 59–95, Apr. 2026, doi: 10.56448/ataddergi.1731899.
ISNAD
Ölmez, Halil. “II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 9/15 (April 1, 2026): 59-95. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1731899.
JAMA
1.Ölmez H. II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ. ATAD JOURNAL. 2026;9:59–95.
MLA
Ölmez, Halil. “II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ”. Akademik Tarih Ve Araştırmalar Dergisi, vol. 9, no. 15, Apr. 2026, pp. 59-95, doi:10.56448/ataddergi.1731899.
Vancouver
1.Halil Ölmez. II. MEŞRUTİYET’İN İLK HARBİYE NAZIRI: GAZİ MÜŞİR ÖMER RÜŞTÜ PAŞA (1843-1922) HAYATI VE FAALİYETLERİ. ATAD JOURNAL. 2026 Apr. 1;9(15):59-95. doi:10.56448/ataddergi.1731899

                                                     The Journal of Academic History and Research is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
                                                                                                     33583335823358433585