TÜRKİYE’DE HAVA VE UZAY DİŞ TABİPLİĞİ

Amaç: Çalışmamızda uçuş diş tabipliği ile hava ve uzay diş tabipliği kavramlarından bahsedilerek ülkemizde gelişmeye başladığı ilk yıllara ait bilgiler verilmesi, böylece diş tabiplerinin pilot ve astronotların seçim ve tedavilerindeki önemine ışık tutulması amaçlanmaktadır. Gereç ve yöntem: TC Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığında ülkemizde ilk Türk uçuş tabibinin görev yapmaya başladığı 1931 yılından başlamak üzere havacılık tıbbı ile ilgili belgeler incelenmiş; Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Ulusal Arşivinde ve ABD Havacılık Tıp Okulu Kütüphanesinde 1948 yılından itibaren yapılan Amerikan yardımları kapsamında havacılık tıbbı ile ilgili bilgiler değerlendirilmiş; Milli Kütüphane katologlarında uçuş personelinin diş sağlığı ile ilgili kitap ve dergi makaleleri incelenmiştir. Cumhurbaşkanlığı Arşivindeki 36 belge, Milli Kütüphanedeki beş kitap ve iki makale ile ABD’deki bir kitap ve iki belge analiz edilmiştir. Bulgular: 1930’lu yıllarda Eskişehir’de kurulan uçucu sağlık kurulunda diş tabiplerinin görev yapmasıyla birlikte pilotların ağız ve diş sağlığına önem verilmeye başlanmıştır. 1938 yılında pilot ve pilot adaylarının muayene usulleri ile ilgili hazırlanmış olan talimatnamede ilk defa pilotların ağız içi muayenelerinin yapılması gerektiği kısaca belirtilmiştir. 1957 yılında ise uçuş personeli seçiminde kabul edilebilir ağız ve diş hastalıkları kapsamlı bir şekilde talimatlara dahil edilmiştir. Günümüzde ise uçuş diş tabibi kavramı yönergelere girerek resmiyet kazanmıştır. Sonuç: Diş tabipleri, uçuşun ve yüksek irtifanın ağız ve diş sağlığı üzerine etkilerini bilmeli, bu alanda çalışmış uçuş diş tabiplerinin izinden giderek havacılıkta diş sağlığı ile ilgili araştırmalar yapmalıdır. Ülkemizin uzay çalışmalarının başladığı günümüzde hem uçuş hem uzayın insan fizyolojisi üzerine etkilerine hakim olan hava ve uzay diş tabiplerine ihtiyacı vardır. Anahtar kelimeler: havacılık tıbbı, uçuş diş tabipliği, hava ve uzay diş tabipliği, barodontalji Aerospace Dentistry in Turkey Abstract Aim: The aim of this study is to explain the aviation dentistry and the aerospace dentistry terms and to give information about the aviation dentistry in Turkey from the beginning to the present; thus showing the importance of dentists in the selection and treatment of aircrew and astronauts. Material and Methods: Documents related to aviation medicine from 1931, when the first Turkish flight surgeon started to work in our country, to the present were researched at the Turkish National Archives. Also, Documents and books were researched in the United States of America (USA) National Archives and the Airforce School of Aviation Medicine Library within the scope of American aids from 1948 to the present. In addition to them, the books and the journal articles about aviation dentistry were researched at the Turkish National Library catalogs. Results: Importance was given to the oral and dental health of pilots with dentists working in Eskisehir Aeromedical Center which was established in 1930s. In 1938, it was first shortly stated that pilots should have a dental examination. In 1957, acceptable oral and dental diseases were included in the instructions comprehensively in the selection of aircrew. Nowadays, aviation dentist term formalized by entering the guidelines. Conclusion: Dentists should be aware of the effects of flying and high altitude on oral and dental health, and follow the footsteps of aviation dentists who have worked in this field and should research on aviation dentistry. It can be stated that, whenever the space studies start, our country will need aerospace dentists who know the effects of flying and aerospace conditions on human physiology. Keywords: aviation medicine, aviation dentistry, aerospace dentistry, barodontalgia