Don Cümhuriyəti və Güney Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan Xalq Cümhuriyəti ilə münasibətləri (1918-1920)

Öz

Məqalə Azərbaycan Respublikasının 1918-1920-ci illərdə mövcud olmuş Don Respublikası və Cənubi Rusiya Silahlı Qüvvələri ilə münasibətlərinə həsr edilmişdir. 1918-ci ilin yanvarında Don çayı hövzəsi ərazilərində Don Respublikası yaradılmışdır. Əhalisi əsasən Don kazaklarından ibarət olan bu respublika General Krasnovun hakimiyyəti illərində bütün qonşu dövlətlərlə, o cümlədən Osmanlı və Azərbaycan dövlətləri ilə dostluq əlaqələri yaratmağa çalışırdı. 1919-cu ilin yanvarında General Denikin Cənubi Rusiya Silahlı Qüvvələri adlı hərbi-inzibati qurum yaratdı. Denikin keçmiş Rusiya imperiyasını bərpa etməyi planlaşdırırdı və ilk işğal etdiyi torpaqlardan biri Don respublikası olmuşdur. Bu səbəbdən Don Respublikası-Azərbaycan münasibətləri Azərbaycan-Denikin münasibətləri məzmunu daşımağa başlamışdır. Azərbaycanla Denikin arasında münasibətlər ziddiyyətli olmuşdur: belə ki, Denikin Azərbaycanın müstəqilliyini tanımaq istəmirdi, onu Rusiya ərazisi hesab edirdi.

Anahtar Kelimeler

• Don Respublikası
• Denikin
• Dağlı Respublikası
• Kazaklar
• Cənubi Rusiya Silahlı Qüvvələri
• General Krasnov

Relations of the Armed Forces of South Russia and the Don Republic with the Azerbaijan Democratic Republic (1918-1920)

Abstract

The article deals with the issues of relations between Azerbaijan and the Don Republic and the Armed Forces of South Russia. The Don Republic was formed in January 1918 on the territory of the Don River basin. During the period of General Krasnov, this republic, whose population consisted mainly of Don Cossacks, tried to establish friendly relations with all neighboring states, including the Ottoman and Azerbaijani states. In January 1919, General Denikin created a military-administrative body called 'the Armed Forces of South of Russia'. In February 1919, Denikin planned to restore the former Russian Empire, and one of the first lands he occupied was the Don Republic. For this reason, the Don Republic-Azerbaijan relations began to bear the content of Azerbaijan-Denikin relations. Relations between Azerbaijan and Denikin were contradictory: So that, Denikin did not want to recognize the independence of Azerbaijan, he considered it as the territory of Russia.

Keywords

• Don Republic
• Denikin
• Mountainous Republic
• Cossacks
• the Armed Forces of South Russia
• General Krasnov

Kaynakça

1. Azerbaycan Respublikasının Devlet Tarih Arşivi (kısaca-ARDTA), fond 894, liste 10, iş 86.
2. ARDTA, fond 894, liste 10, iş 112.
3. ARDTA, fond 897, liste 1, iş 38.
4. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 38.
5. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 48.
6. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 60.
7. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 120.
8. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 142.

9. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 143.
10. ARDTA, fond 970, liste 1, iş 144.
11. Krasnodar Diyar Devlet Arşivi (Rusya Federasyonu) , kısaca-KDDA, fond p-6, liste 1, iş 48. KDDA, fond p-6, liste 1, iş 126.
12. Ağasiyev, İ. K. (2021). Kuban Xalq Respublikasının yaranması və fəaliyyəti (1918-1920) Qafqazda ilk respublikalar (1918-1921). Ideai-print MMC nəşriyyatı.
13. Ağasiyev, İ. K. (2021). Don Respublikasının yaranması və fəaliyyəti (1918-1920) Qafqazda ilk respublikalar (1918-1921). Ideai-print MMC nəşriyyatı.
14. Azerbaydzhanskaya Demokraticheskaya Respublika. Vneshnyaya politika. Dokumenty i materialy. (1998). İzdatelstvo Azerbaydzhan.
15. Borba za pobedu Sovetskoy vlasti v Azerbaydzhane (1918-1920 gg.), Dokumenty i materialy. (1967). İzdatelstvo Azerbaydzhan.
16. Denikin, A. I. (1926). Ocherki russkoy smutı. Vooruzhennyye sili yuga Rossii. İzdatelstvo Medniy vsadnik.
17. Zakon Vsevelikogo Voyska Donskogo ot 4.05.1918 goda- Don i Dobrovolcheskaya armiya. (1992). İzdatelstvo Qolos.
18. İstoriya donskogo kazachestva. Uchebnik dlya studentov vuzov pod redaktsiyey A. V. Venkova. (2008). İzdatelstvo Yujnoqo Federalnoqo Universiteta.
19. Krasnov, P. N. (1992). Vsevelikoye Voyska Donskoye. İzdatelstvo Public Domain. Pervaya vseobshchaya perepis' naseleniya Rossiyskoy imperii 1897 goda. (2017). Demockon Weekly, 753 – 754.
20. Sovetskaya istoricheskaya entsiklopediya, T. 5. (1964). İzdatelstvo Sovetskaya entsiklopediya.