The Story of the Noose in the Throat of the Turkic World: Zangezur Corridor
Abstract
Zangezur is a region comprising about 8,000 km2 of land in the early 20th century, the majority of which today is in Armenia. Currently, it includes Kafan, Meghri, Sisyan / Sisian and Gorus rayons of Armenia and Kubadli, Zangilan, Lachin rayons of Azerbaijan. From ancient times until the 19th century, many Turkish states such as Seljuks, Safavids, Timurids and Ottomans ruled over these lands. A new era began with the arrival of the Russians in the strategically important Zangezur lands. As a result of the intensive migrations to the region, the Turkish / Muslim population, which constitutes the indigenous population of this land, was subjected to massacres. The massacres, which reached their peak between 1918-1920, resulted in a large part of Zangezur being left to Armenia. This situation has suspended Azerbaijan's contact with Nakhchivan. In other words, Turkey's connection with the mainland of Azerbaijan has also disappeared. Thus, the Armenianised Zangezur corridor was put around the neck of the Turkic world like a noose. With the collapse of the Soviet regime in 1991, Armenia, which held Zangezur, occupied the Karabash region of Azerbaijan and some of the Azerbaijani territory. Azerbaijan ended the Armenian occupation of Karabakh with a successful military operation in 2020, but the Zangezur issue does not yet seem to have been settled permanently. This article deals with Zangezur from the earliest times in the light of scientific sources. In particular, the nodal points of the Azerbaijan-Armenia issue from the 19th century to the present day have been tried to be revealed chronologically.
Keywords
Türk Dünyasının Boğazındaki İlmiğin Hikâyesi: Zengezur Koridoru
Öz
Zengezur, bugün çoğunluğunun Ermenistan arazisinde bulunduğu, 20. yüzyılın başlarında yaklaşık 8.000 km2 kadar araziyi ihtiva eden bir bölgedir. Halen Ermenistan arazisinden Kafan, Meğri, Sisyan / Sisian ve Gorus rayonlarını, Azerbaycan arazisinden Kubadlı, Zengilan, Laçın rayonlarını ihtiva etmektedir. Kadim devirlerden 19. yüzyıla kadar Selçuklular, Safeviler, Timurlular ve Osmanlılar gibi birçok Türk Devleti bu topraklar üzerinde hüküm sürmüşlerdir. Stratejik öneme sahip olan Zengezur topraklarında Rusların gelişi ile yeni bir dönem başlamıştır. Bölgeye yapılan yoğun göçler neticesinde bu arazinin yerli nüfusu oluşturan Türk / Müslüman ahali katliamlara maruz kalmıştır. 1918-1920 yılları arasında doruk noktasına ulaşan kıyımlar, Zengezur’un büyük bir kısmının Ermenistan’a bırakılması ile neticelenmiştir. Bu durum Azerbaycan’ın Nahçıvan ile irtibatını askıya almıştır. Başka bir ifadeyle Azerbaycan ana karası ile Türkiye’nin bağlantısı da ortadan kalkmıştır. Böylece Ermenileştirilen Zengezur koridoru Türk dünyasının boynuna bir ilmik gibi geçirilmiştir. Sovyet rejiminin 1991’de çöküşü ile Zengezur’u elinde tutan Ermenistan Azerbaycan'ın Karabaş bölgesini ve bir kısım Azerbaycan arazisinin bir kısmını işgal etmiştir. Azerbaycan 2020 yılında gerçekleştirdiği başarılı askeri harekât ile Karabağ’daki Ermeni işgalini sonlandırmış ancak Zengezur meselesi henüz kalıcı bir şekilde hal yoluna konulmuş görünmemektedir. Bu makale bilimsel kaynakların ışığında Zengezur’un ilk devirlerinden itibaren ele alınmaktadır. Özellikle 19. yüzyıl ve günümüze gelen Azerbaycan-Ermenistan meselesinin düğüm noktaları kronolojik olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
