Fevral İnqilabından Sonrakı Dövrdə Qafqaz Alman Əhalısının Muxtariyyət Uğrunda Mübarizəsi

Öz

Hər bir xalq öz tarixi, mədəniyyəti və adət-ənənələri ilə bənzərsizdir, təkrarolunmazdır. Rusiyada 250 il, Qafqazda 140 il yaşayan almanların keçdiyi tarixi yol həm bəşəriyyət üçün, həm də region xalqları üçün faciəli və ibrətamiz dərs oldu.Təqdim olunan məqalənin mövzusu istər Azərbaycan, istərsə də Dünya tarixi nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyət kəsb edir.Belə ki, Qafqaz alman koloniya¬larının tarixi ümumilikdə və almanların muxtariyyət uğrunda mübarizəsi problemi ayrıca həm Azərbaycan, həm də Qafqaz tarixinin bir hissəsidir və bu problemin tədqiq olunması Qafqaz regionunun, o cümlədən Azərbaycanın Fevral inqilabından sonrakı dövr tarixinin bütöv elmi – obyektiv mənzərəsinin yaranmasına xidmət edə bilər. Təəssüflər olsun ki, bu vaxta qədər Qafqaz alman əhalisinin muxtariyyət uğrunda mübarizəsinin tarixi istər Azərbaycan, istərsə də xarici ölkə tarixşünas¬lığında lazımi səviyyədə araşdırılmamış, nəticədə məsələ ilə bağlı bir sıra vacib nüanslar 1917-1918-ci illər çərçivəsində tədqiqat aparan tarixçilərin nəzərindən kənarda qalmışdır.Məqalədə ilk dəfə olaraq 1917-ci ilin fevralından 1918-ci ilin martınadək dövrdə Qafqaz alman əhalisinin öz milli mədəniyyəti, hüquqları uğrunda apardığı mübarizə geniş arxiv sənədləri əsasında işıqlandırılır, baxılan məsələyə dair yeni-yeni faktlar elmi dövriyyəyə daxil edilir ki, bu da məqalənin elmi yeniliyini təşkil edir.

Anahtar Kelimeler

• Fevral inqilabı
• alman kolonistləri
• Azərbaycan
• Qafqaz
• muxtariyyət

The Struggle For Autonomy of the Caucasus German Population in the Period After the February Revolution

Abstract

Every nation is unique and unrepeatable with its history, culture and traditions. The historical path traveled by the Germans, who lived in Russia for 250 years and in the Caucasus for 140 years, was a tragic and practical life experience for both humanity and the peoples of the region. The article is devoted to the struggle for autonomy of the Caucasian German population. The topic of the presented article is important both from the point of view of Azerbaijan and World history. The history of the Caucasian German colonies and the problem of the Germans' struggle for autonomy is a part of the history of both Azerbaijan and the Caucasus. Researching this problem can serve to create a whole scientific-objective picture of the modern history of the Caucasus region and Azerbaijan.Unfortunately, the history of the Caucasian German population's struggle for autonomy has not been properly investigated in the historiography of Azerbaijan or foreign countries. A number of important facts related to this problem have been overlooked by historians. For the first time, the article examines the struggle of the Caucasian German population for their national culture and rights in the period from February 1917 to March 1918 on the basis of extensive archive documents. The author has included new facts about the issue in the scientific circulation, which constitutes the scientific innovation of the article.

Keywords

• February revolution
• German colonists
• Azerbaijan
• Caucasus
• autonomy.

Kaynakça

1. Azerbaycan Cumhuriyyeti Devlet Tarih Arşivi, (kısaca-ACDTA) fond 408, liste 1, dosya 77.
2. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 337.
3. ACDTA , fond 508, liste1, dosya 361. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 377.
4. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 388.
5. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 390.
6. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 393.
7. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 395.
8. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 398.

9. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 401.
10. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 403.
11. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 405.
12. ACDTA, fond 508, liste1, dosya 408.
13. ARDTA, fond 508, liste 1, dosya 409.
14. ACDTA, fond 508, liste 1, dosya 411.
15. Fleischhauer, İ. (1990). Die Deutschen in der rus¬sis¬chen Revolution.Die Deutschen in der UDSSR in Geschichte und Gegenwart. Baden-baden. Nomos.
16. Fleischhauer, İ. (2005). Die Deutschen in Zarenreich. Zwei Zahrhunderte deutsch – russischer Kulturgemeinschaft.Erfstadt. Area Verlag.
17. Bolshaya sovetskaya entsiklopediya. Glav. red. S.I.Vavilov, T.4. Vtoroye izdaniye. (1969). Moskva. Gosud. nauchn. izd-vo «Bol'shaya sovetskaya entsiklopediya».
18. Bolshaya sovetskaya entsiklopediya. Glav.red. S.I. Vavilov, T.36. Vtoroye izdaniye. (1976). Moskva. Gosud. nauchn. izd-vo «Bolshaya sovetskaya entsiklopediya».
19. Vashkau N. (1998). Dukhovnaya kultura nemtsev Povolzh'ya: problemy shkoly i obrazovaniya, 1764-1941 gg.: Avtoreferat dis. na soisk.uchen.step.d-ra ist.nauk. Saratov. İzdatelstvo “Volqo-qradskiy Qosudarstvenniy Universitet”.
20. Gumbatova, T. (2005). Zhizn' nemtsev-kolonistov za Kavkazom. Gumbatova T. F.
21. Zhvaniya, G. (1987). Velikiy Oktyabr' i pobeda Sovetskoy vlasti v Gruzii. Tbilisi. Sabchota Sakartvelo.
22. Istoriya Kubani v datakh. Krasnodar. (1996). Krasnodar.İzdatelstvo Kubanskiy Qosudarstvenniy Universitet.
23. Istoriya rossiyskikh nemtsev v dokumentakh. T.1, (1763-1992 gg.). (1993). Izd-vo MIGP.
24. (13 may 1917). Kaspiy, s.104.
25. (17 may 1917). Kaspiy, s.107.
26. (18 may 1917). Kaspiy, s.108.
27. (19 may 1917). Kaspiy, s.109.
28. (24 may 1917). Kaspiy, s. 112.
29. Pipiya, G. V. (1971). Politika Germanii v Zakavkaz'ye v 1918 godu. Sbornik dokumentov. Tbilisi. Izd-vo Sabchato Sakartvelo.
30. Pipiya, G. (1978). Germanskiy imperializm v Zakavkaz'ye v 1910-1918 gg. Nauka.
31. Popov, A. (1924). Iz istorii revolyutsii v Vostochnom Zakavkaz'ye 1917-1918 gg. Proletarskaya revolyutsiya, 5.106-114.
32. Pobeda Sovetskoy vlasti v Zakavkaz'ye. (1978). Metsniyereba.
33. Chebotareva, V. (2003). Narkomnats RSFSR: svet i teni natsional'noy politiki. 1917-1924 gg. Obshchestv. akad. nauk. ross. Nemtsev.
34. Tsentr dokumentatsii noveyshey istorii Stavropol'skogo kraya. Fond 1, opis.85, delo13. Stavropol.