Cultural Development in Nahcıvan on the Eve of Autonomy (1920-1925)

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 4, 339 - 351, 27.09.2025

Gadir Akbarov

https://doi.org/10.5281/zenodo.17323056

Öz

Examining the history of the first ten years of Bolshevik rule in Azerbaijan and presenting both economic and social issues to the attention of the scientific community are important tasks for historians. With this aim in mind, the article provides information about the targeted policies implemented by Soviet authorities in the field of culture in the Nahcıvan Autonomous Republic, an integral part of Azerbaijan. The information provided, along with generalisations and comparisons, highlights both the negative and positive aspects of Soviet ideology in Nahcıvan. During the writing of this article, documents stored in the State Archives of the Nahcıvan Autonomous Republic, research works on the social, political and cultural life of Nahcıvan, including the third volume of the multi-volume work ‘History of Nahcıvan,’ the work "Cultural Construction in the Nahcıvan Autonomous Republic Cultural Construction in the Nahcıvan Autonomous Republic (1920-1941),‘ the monograph ’Education in Nahcıvan: Paths of Development and Opportunities" by Hemze Caferov, and research and scientific articles reflecting the history of Nahcıvan between 1920 and 1925 found in online sources. The article also provides information on the steps taken to eliminate illiteracy on a mass scale and on primary schools. The article reflects the measures taken by the People's Education Committee established during this period to control cultural affairs, activities aimed at eliminating illiteracy, and the determination to disseminate the decisions and reformist steps taken in Moscow to the public on a mass scale.

Anahtar Kelimeler

Cultural Diversity , Public Education Committee , Science , Archival Materials

Özerklik Arifesinde Nahcıvan'da Kültürel Gelişme (1920-1925)

Öz

Azerbaycan'da Bolşevik iktidarının kuruluşunun ilk on yılının tarihini incelemek, hem ekonomik hem de sosyal konuları bilim camiasının dikkatine sunmak tarihçiler için önemli görevlerdendir. Bu amacı göz önünde bulundurarak, makalede Azerbaycan'ın ayrılmaz bir parçası olan Nahcıvan Özerk Cumhuriyeti'nde kültürle ilgili Sovyet iktidar dairelerinin yürütdüğü hedefe yönelik politika hakkında bilgiler yer almaktadır. Temel olarak verilen bilgiler, yapılan genellemeler ve karşılaştırmalar ışığında Nahcıvan’da Sovyet ideolojisinin olumsuz ve olumlu yönleri ile ilgili konulara yer verilmiştir. Makalenin yazım sürecinde Nahcıvan Özerk Cumhuriyeti Devlet Arşivi'nde saklanan belgelerden, Nahcıvan'ın sosyal, politik ve kültürel yaşamına dair yapılmış araştırma eserlerinden, bunlar arasında “Nahcıvan Tarihi” çok ciltli eserin üçüncü cildinden, Fahreddin Caferov ve Hazar Hüseynov'un ortaklaşa yazdıkları "Nahcıvan Özerk Cumhuriyeti'nde Kültürel İnşa (1920-1941)" eserinden, Hemze Caferov'un "Nahcıvan'da Eğitim: Gelişme Yolu ve Fırsatlar" adlı monografisinden ve internet kaynaklarında Nahcıvan'ın 1920-1925 yıllarıyla ilgili tarihini yansıtan araştırmalar, bilimsel makaleler kullanılmıştır. Makalede kitlesel ölçekte okuma yazma bilmezliği ortadan kaldırmak için atılan adımlar, ilköğretim okulları hakkında bilgiler de sunulmuştur. Bu dönemde kurulan Halk Eğitim Komitesi'nin kültürel işlerini kontrol etmek için aldığı tedbirler, okuma yazma bilmemeyi ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetler ve Moskova'da alınan kararların ve reformist adımların kitlesel ölçekte halka ulaştırılması kararlılığı makalede yansıtılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Çeşitlilik , Halk Eğiitm Komitesi , Bilim , Arşiv Materyalleri

Kaynakça

• Cəfərov, F. (2018). Naxçıvan Muxtar Respublikasında mədəni oçerk (1920-1941). Bakı. Cəfərov, H. (2011). Naxçıvanda təhsil: inkişaf yolu və imkanlar. Bakı.
• Əkbərov, Q. (2020). Muxtariyyətin birinci onilliyində Naxçıvanda təhsil və biliyin təşkili. Naxçıvan Dövlət Universiteti. Elmi əsərlər. Naxçıvan, 2 (103), 30-34.
• Əmrahov, M. İ. (2009). XX əsrdə Azərbaycanda milli azadlıq hərəkatı. Universitetlər üçün dərslik. ADPU nəşriyyatı.
• Hacıyev, İ. (20189. Naxçıvan Azərbaycan dövlətçilik tarixində. Bakı.
• Hüseynbəyli, N. (2022). Naxçıvanda siyasi repressiyalar və onun ağır nəticələri (XX əsrin 20-30-cu illəri). Əcəmi.
• Hüseynov, X. & Cəfərov, F. (2021). Naxçıvan Muxtar Respublikasında mədəniyyət quruluşunun inkişaf tarixinə dair (1920-1945). (Dərslik). Əcəmi NPB.
• İsgəndərov, A. (2022, may). Azərbaycanın Zəngəzur mahalı. Xalqqazeti. Mollayev, İ. A. (1983). Naxçıvan MSSR-də xalq maarifinin inkişafı. Bakı.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi fond 1, siyahı 1, sax. vah 3, s. 2; fond 1, siyahı 1, sax. vah. 5, səh. 3, 8.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi fond 1, siyahı 1, sax. vah 3, s. 2; fond 1, siyahı 1, sax. vah. 5, səh. 3, 8.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi fond 1, siyahı 1, sax. vah 3, s. 2; fond 1, siyahı 1, sax. vah. 5, səh. 3, 8.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1, sax. vah 12, s. 2.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1, sax. vah 9, s. 4.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1, sax. vah 12, s. 2.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1, sax. vah 12, s. 2.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1, sax. vah 3, s. 1.
• Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Arxivi, fond 1, siyahı 1,sax. vah 4, s. 4.
• Naxçıvan statistikasının güzgüsü. (1999). Tarixi və statistik baxış. Bakı.
• Naxçıvan tarixi. (2014). (C. II). Naxçıvan.
• Qazıyev, Y. (2014). Şəhər məktəb kitabxanaları (Azərbaycan məktəb kitabxanalarının inkişaf tarixindən. Kitabxanaşünaslıq və biblioqrafiya jurnalı, 1 (34), 53-58.
• Rəhimoğlu, M. (2018, may 8). Xəlilağa Hacılarovun vətənpərvərlik və tərbiyə nümunəsi. 525-ci qəzet.
• Rüstəmova, S. (2025). Naxçıvan Muxtar Respublikasının Birinci Maarif Müvəkkili, https://nuhcixan.az/news/medeniyyet
• Sadıqov, S. H. (1995). Naxçıvan Muxtar Respublikasının tarixindən. İrşad.
• Türkiye–Ermenistan Barış Antlaşması (Gümrü). 2025 https://hukukbook.com/turkiye
• Xələfov A. A. (2007). Azərbaycanda kitabxanaçılıq tarixi. Bakı Universiteti nəşriyyatı.