Siyasette Kadın Başbakan İmgesi: Benazir Bhutto (1988–1990; 1993–1996) ve Tansu Çiller (1993–1996) Örneği

Öz

Bu çalışma, Benazir Bhutto ile Tansu Çiller’in siyasal imajlarını ve liderlik tarzlarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırmada liderlik pratiklerinin nasıl şekillendiği, hangi sembolik unsurlar aracılığıyla güç kazandığı ve toplumsal cinsiyet dinamiklerinin bu süreçteki rolü analiz edilmiştir. Küreselleşmenin siyasal süreçler üzerindeki etkisi, liderlik anlayışlarını ve siyasal iletişim biçimlerini dönüştürmüştür. Bu çerçevede Pakistan ve Türkiye, 1990’lı yıllarda kadın başbakanlar aracılığıyla uluslararası siyaset literatüründe dikkat çeken örnekler arasında yer almıştır. Çalışmada Benazir Bhutto’nun geleneksel ve modern unsurları bir araya getiren, duygusal bağ kurma kapasitesini öne çıkaran liderlik anlayışı ile Tansu Çiller’in medya aracılığıyla inşa edilen çok katmanlı ve rol temelli liderlik pratiği karşılaştırılmaktadır. Araştırma, tarihsel-karşılaştırmalı analiz yöntemi temelinde içerik analizi ve söylem analizi tekniklerinden yararlanılarak yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, her iki liderin de siyasal meşruiyetlerini farklı sembolik kaynaklar üzerinden inşa ettiğini, ancak kadın liderliklerinin medya temsilleri ve toplumsal cinsiyet kalıpları tarafından sürekli olarak yeniden şekillendirildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda liderlerin siyasal imajları, medya temsilleri ve söylemleri arasındaki benzerlikler ile farklılıklar ortaya konulmuştur. Çalışma, kadın kimliğiyle siyasal aktör olmanın toplumsal algı, kültürel bağlam ve siyasal iletişim açısından taşıdığı anlamları değerlendirmekte ve ilgili literatüre katkı sunmaktadır. Ayrıca medya temsillerinin kadın liderlik algısının oluşumundaki belirleyici rolünü görünür kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Benazir Bhutto
• liderlik
• siyasal imaj
• Tansu Çiller
• toplumsal cinsiyet

The Political Image of Women Prime Ministers: A Comparative Study of Benazir Bhutto (1988–1990; 1993–1996) and Tansu Çiller (1993–1996)

Öz

This study comparatively examines the political images and leadership styles of Benazir Bhutto and Tansu Çiller. It analyzes how leadership practices were constructed, the symbolic resources through which political legitimacy was reinforced, and the role of gender dynamics in these processes. The global transformation of political communication and leadership patterns has reshaped the ways political actors establish public legitimacy and visibility. Within this context, Pakistan and Türkiye emerged as notable cases in the 1990s, as both countries were led by women prime ministers who attracted considerable attention in international politics. The study compares Benazir Bhutto’s leadership style, which combined traditional and modern elements while emphasizing emotional engagement with the public, with Tansu Çiller’s multifaceted and role-based leadership image constructed through media representation. Methodologically, the research is based on historical-comparative analysis and employs content analysis and discourse analysis as complementary qualitative methods. The findings indicate that both leaders built political legitimacy through distinct forms of symbolic capital; however, their leadership images were continuously shaped and negotiated through media representations and prevailing gender norms. The analysis reveals both similarities and differences in their political images, public representations, and rhetorical strategies. By examining the meanings attached to women’s political leadership within specific cultural and political contexts, this study contributes to the broader literature on gender and political leadership. It also highlights the significant role of media representations in shaping public perceptions of women leaders and in influencing the construction of political legitimacy.

Anahtar Kelimeler

• Benazir Bhutto
• leadership
• political image
• Tansu Çiller
• gender

Kaynakça

1. Ağduk, M. (2013). Cumhuriyet’in asil kızlarından 90’ların Türk kızlarına... 1990’larda bir Türk kızı: Tansu Çiller. In A. G. Altınay (Ed.), Vatan, millet, kadınlar (ss. 297–324). İletişim Yayınları.
2. Akkuzu, S. (2024). Kadın karar vericilerin uyuşmazlık çözümüne yönelik politikaları: Margaret Thatcher ve Tansu Çiller örnekleri üzerinden bir analiz [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yök Tez.
3. Allen, B. (2016). Benazir Bhutto: Favored daughter. New Harvest Houghton Mifflin Harcourt. Arat, Y. (1998). A woman prime minister in Turkey: Did it matter? Women & Politics, 19(4), 1–22. https://doi.org/10.1300/J014v19n04_01
4. Arcayürek, C. (2001). Etekli demokrasi. Bilgi Yayınevi.
5. Asena, D. (1993, Temmuz). Haksızlığa izin vermeyin. Kim, 16.
6. Aslan, Ş., Yalçın, H., Sarp, N., & Ulutaş, D. A. (2017). Anne-baba davranışlarının ve sosyal çevrelerinin liderlere etkileri. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (4), 91–138. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.3.4.34
7. Batur, N. (1989, 26 Mayıs). Benazir’in kocası olmak zor. Milliyet, 8.
8. Batur, N. (2008). Benazir: Benazir Bhutto’nun bitmeyen hikâyesi. Doğan Kitap.

9. Bayraktaroğlu, A. M., & Çeliker, M. (2011, Mayıs). Lider imajının yaratılmasında fotoğrafın işlevi. ART-E Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi, (7), 1–29.
10. Bhutto, B. (2011). Benazir Bhutto: Doğu’nun kızı (E. Günsel, Çev.). Pegasus Yayınları.
11. Bila, F. (1993, 31 Aralık). Yılın adamı: Tansu Çiller. Milliyet, 24.
12. Bildirici, F. (1998). Maskeli leydi: Tekmili birden Tansu Çiller. Ümit Yayıncılık.
13. Bourdieu, P. (2005). The social structures of the economy. Polity Press.
14. Butler, J. (1988). Performative acts and gender constitution: An essay in phenomenology and feminist theory. Theatre Journal, 40(4), 519–531.
15. CBS News. (2007a, December 27). Pakistan bombing. https://www.cbsnews.com/pictures/pakistan-bombing-27-12-07/2/
16. CBS News. (2007b, December 27). Benazir Bhutto: Career in photos. https://www.cbsnews.com/pictures/benazir-bhutto-career-in-photos/
17. Cizre, Ü. (2002). Tansu Çiller: Lusting for power and undermining democracy. In M. Heper & S. Sayarı (Eds.), Political leaders and democracy in Turkey (pp. 199–216). Lexington Books.
18. Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (4th ed.). Sage.
19. Cumhuriyet. (1996, 5 Kasım). Çiller’in özel suç örgütü. Cumhuriyet, 1.
20. Çakır, R. (1999, 14 Ocak). DYP’nin mayası tuttu. Milliyet, 16.
21. Çavuşoğlu, H. (2008, Kasım). Demirel’in veliahtı neden Tansu Çiller oldu? Toplumsal Tarih, (179), 66–72.
22. Erzen, M. Ü. (2008). Siyasi lider imajlarının seçimlerde etkisi. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (31), 65–81.
23. Hanks, M. E. W. (2020). Tarihte toplumsal cinsiyet: Küresel bakış açıları (M. Ç. Şenerdi, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
24. Hürriyet. (1993, 6 Haziran). Leydi’nin topuk sesi. Hürriyet, 1.
25. India Today Magazine. (1988, December 15). Benazir Bhutto: From a glamorous, westernised socialite to a woman who would be queen. India Today Magazine.https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19881215-benazir-bhutto-from-a-glamorous-westernised-socialite-to-a-woman-who-would-be-queen-798046-1988-12-14
26. Işıkçı, Y. M., & Şengün, H. (2017). Kadın başbakan Tansu Çiller döneminde kadına politikası: Temel yasalar üzerinden bir değerlendirme. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(9), 401–420.
27. Jack, I. (1986, May). The destiny of Benazir Bhutto. Vanity Fair, 68–73, 134–135.
28. Javid, H. (2017, June 18). Non-fiction: Her father’s daughter. Dawn. https://www.dawn.com/news/1340139
29. Kandiyoti, D. (2015). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (A. Bora, F. Sayılan, & Ş. Tekeli, Çev.). Metis Yayınları.
30. Khan, M. (2022). Role of female political leaders Benazir Bhutto and Hillary Clinton speeches. The Women Research Journal, 14, 40–71.
31. Kışlalı, A. T. (1987). Siyaset bilimi. Ankara Üniversitesi Basın-Yayın Yüksekokulu Yayınları.
32. Koser, S., ul Ain, N., Shahzad, W., Farooq, M. A., & Rashid, M. (2024). Discourse analysis of Benazir Bhutto and Imran Khan’s speeches. Al-Mahdi Research Journal, 5(5), 241–247.
33. Le Nouvelliste. (1994, February 3). Femmes au secours de la Bosnie. Le Nouvelliste, 8.
34. Los Angeles Times. (1993, October 25). Pakistan needs reform. Los Angeles Times. https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-10-25-me-49501-story.html
35. Los Angeles Times. (1994, May 17). National agenda: The troubled reign of Bhutto II. Los Angeles Times. https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-05-17-wr-58794-story.html
36. Milliyet. (1987, 10 Eylül). Paylaşılamayan kadın. Milliyet, 5.
37. Milliyet. (1992, 6 Kasım). Baba-kız arasında bahar havası. Milliyet, 1.
38. Milliyet. (1993a, 23 Temmuz). Doğu’ya ana sözü. Milliyet, 1.
39. Milliyet. (1993b, 23 Temmuz). Çiller’den Doğu’ya söz. Milliyet, 13.
40. Milliyet. (1995a, 25 Ağustos). Pantolonlu Çiller’e tam not. Milliyet, 2.
41. Milliyet. (1995b, 1 Aralık). Çiller kadın düşmanı. Milliyet, 14.
42. Milliyet. (1996a, 6 Temmuz). Artık onu sahiplenemeyiz. Milliyet, 14.
43. Milliyet. (1996b, 28 Aralık). Ben sizin ananızım. Milliyet, 1.
44. Milliyet. (1997, 13 Temmuz). Konut’tan her şey çok farklı görünüyor. Milliyet, 18.
45. Milliyet. (1998a, 27 Ocak). Çiller teravih namazında. Milliyet, 17. Milliyet. (1998b, 6 Nisan). Başörtülü Çiller poster oldu. Milliyet, 16.
46. Moreno, T. C. R., & Bachmann, I. (2012). Pakistani and U.S. press content on Benazir Bhutto’s assassination frame her dynasty, destiny, death and their secrets. Observatorio (OBS) Journal, 6, 281–310.
47. Neuman, W. L. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (7th ed.). Pearson Education.
48. Posta. (2017, 19 Aralık). Tansu Çiller’in beyaz renk düşkünlüğü. Posta. https://www.posta.com.tr/galeri/tansu-ciller-in-beyaz-renk-duskunlugu-tansu-ciller-stili-1363559/4
49. Prof. Dr. Tansu Çiller’in özgeçmişi. (1996, Haziran). T.C. Dışişleri Bakanlığı. https://www.mfa.gov.tr/sayin-prof_dr_tansu-ciller_in-ozgecmisi_-_haziran-1996_.tr.mfa
50. Rehman, I. A. (2017, October 28). Another Bhutto at the helm. Dawn. https://www.dawn.com/news/1366832
51. Sabah. (1993, 14 Haziran). Muhteşem. Sabah, 1.
52. Sabah. (1996, 28 Aralık). Çiller Rambo gibi. Sabah, 1–2.
53. Sanbonmatsu, J. L. (1993). Benazir Bhutto: Feminist voice for democracy in Pakistan. Howard Journal of Communications, 4(4), 295–316.
54. Sander, O. (2005). Siyasi tarih (1918–1994). İmge Kitabevi.
55. Sekine, K. (1992). Benazir Bhutto: Her political struggle in Pakistan [Master’s thesis, University of Massachusetts Amherst].
56. Sıddıque, A. (2007). Pakistan: Can Bhutto’s return boost Afghan security? Radio Free Europe/Radio Liberty. https://www.rferl.org/a/1078982.html
57. TBMM Başbakanlarımız ve genel kurul konuşmaları. (2014). In İ. Neziroğlu & T. Yılmaz (Haz.), TBMM başbakanlarımız ve genel kurul konuşmaları (Cilt 9). TBMM Basımevi.
58. Tekin, Y., & Okutan, M. Ç. (2019). Türk siyasal hayatı. Orion Kitabevi.
59. The New York Times. (1987, July 31). Benazir Bhutto to marry, in a pact by 2 families. The New York Times, 2.
60. The Washington Post. (1988, December 2). Bhutto takes power in Pakistan: New premier promises help for the poor. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1988/12/03/bhutto-takes-power-in-pakistan/0cd46cca-4427-424b-91d7-408d4239c640/
61. The Washington Post. (1989, May 30). The symbols of Benazir Bhutto in Pakistan: A personal and political mission. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/31/the-symbols-of-benazir-bhutto/36a6ca3c-0723-44ca-8088-4eeb3184ac61/
62. The Washington Post. (1990, August 7). Allegations of corruption harmed Bhutto. The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/08/08/allegations-of-corruption-harmed-bhutto/42c45aa4-cbba-4134-9853-d53f081dc711/
63. Türk parlamento tarihinde kadın parlamenterler 1935–2009. (2009). In S. Gökçimen & H. Yapıcı (Haz.), Türk parlamento tarihinde kadın parlamenterler 1935–2009. TBMM Basımevi.
64. U.S. Department of State. (1996). Pakistan country report on human rights practices for 1996. https://1997-2001.state.gov/global/human_rights/1996_hrp_report/pakistan.html?safe=1
65. Ünal, E. (2022, 21 Mart). CHP’li babanın kızı Çiller, CHP’ye karşı. D20 Haber. https://d20haber.com/yazarlar/engin-unal/chpli-babanin-kizi-ciller-chpye-karsi/
66. Weaver, M. A. (1993, September 26). Bhutto’s fateful moment. The New Yorker. https://www.newyorker.com/magazine/1993/10/04/bhuttos-fateful-moment
67. Weber, M. (1947). The theory of social and economic organization (A. M. Henderson & T. Parsons, Trans.). Oxford University Press.
68. Weiss, A. M. (1990). Benazir Bhutto and the future of women in Pakistan. Asian Survey, 30(5), 433–445.
69. Yılmaz, K., & Demirel, M. (1991, 10 Ekim). Türkiye karşıtı iç ve dış örgütler. Milliyet, 17.
70. Zürcher, E. J. (2016). Modernleşen Türkiye’nin tarihi (Y. Saner, Çev.). İletişim Yayınları. (Orijinal eser 1993'te yayımlanmıştır).