SESSİZLİĞİN GRAMERİNDE FİLİSTİN VE MAHMUD DERVİŞ’İN SESSİZ BEKLEYİŞİ

Öz

Filistinli şair Mahmud Derviş, küçük yaşta sürgün deneyimiyle karşılaşmış ve yaşamı boyunca göç, ayrılık ve yerinden edilme temalarını şiirinin merkezine yerleştirmiştir. Bu çalışma, Derviş’in Gazze için Sessizlik ve Alışılagelmiş Hüznün Günlüğü adlı eserlerinden hareketle Gazze halkının maruz kaldığı yıkımı ve bu yıkım karşısındaki vakur direniş biçimlerini incelemektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, Ludwig Wittgenstein’ın “Üzerine konuşulamayan konusunda susmalı” önermesine dayanan sessizlik anlayışı üzerine kurulmuştur. Nitel bir yaklaşım benimseyen çalışma, yorumsamacı (hermeneutik) analiz yöntemi aracılığıyla Derviş’in şiirsel dili ile Gazze’de yaşanan güncel trajediyi kavramsal düzlemde birlikte değerlendirmektedir. Wittgenstein’a göre dil, etik, estetik ve metafizik deneyimleri ifade etmede yetersiz kaldığında sessizlik anlamın taşıyıcısı hâline gelir. Bu bağlamda Gazze’de yaşanan şiddet ve yıkım, dile getirilemeyen acıların belirginleştiği, sessizlikle örülü kolektif bir bekleyiş deneyimine dönüşmektedir. Sonuç olarak çalışma, Derviş’in edebî tanıklığı ile Gazze’nin güncel direnişini “sessizliğin grameri” kavramı üzerinden karşılaştırarak, sessizliğin edilgen bir susuş değil, etik ve politik bir varoluş biçimi olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Filistin
• Gazze
• sessizlik
• Wittgenstein
• Mahmud Derviş

Palestine in the Grammar of Silence and Mahmoud Darwish’s Silent Waiting

Abstract

The Palestinian poet Mahmoud Darwish encountered exile at an early age and, throughout his life, placed themes of migration, separation, and displacement at the center of his poetry. This study examines the destruction experienced by the people of Gaza and their dignified stance in the face of this devastation, drawing on Darwish’s works Silence for Gaza and A Diary of Ordinary Grief. The theoretical framework of the research is constructed upon Ludwig Wittgenstein’s notion of silence, grounded in the proposition, “Whereof one cannot speak, thereof one must be silent.” Adopting a qualitative approach, the study employs a hermeneutic method of analysis to subject Darwish’s poetic language and the contemporary tragedy of Gaza to a conceptual interpretation. According to Wittgenstein, when language proves insufficient to convey ethical, aesthetic, and metaphysical experiences, silence assumes the role of meaning. In this context, the violence and destruction in Gaza transform into a collective experience of waiting shaped by silence, in which inexpressible suffering becomes manifest. Consequently, the study compares Darwish’s literary testimony with Gaza’s contemporary resistance through the concept of the “grammar of silence,” demonstrating that silence is not a passive muteness but an ethical and political mode of existence.

Keywords

• Palestine
• Gaza
• silence
• Wittgenstein
• Mahmoud Darwish

Kaynakça

1. Aydınlık Gazetesi. (2024, 7 Nisan). Filistinli imamdan 30 saniyelik ders. https://www.aydinlik.com.tr/haber/filistinli-imamdan-30-saniyelik-ders
2. Butler, J. (2005). Kırılgan hayat: Yasın ve şiddetin gücü (B. Ertür, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eser 2004’te yayımlanmıştır.)
3. Cevizci, A. (2005). Paradigma felsefe sözlüğü. Paradigma Yayıncılık.
4. Çakır, Y. (Çev.). (1983). Yaralı Filistin’in ozanı Mahmut Derviş [Le Monde gazetesi röportajı]. Varlık, (909), 18–19.
5. Derviş, M. (2009). Gazze için sessizlik (H. Özkan, Çev.). Özgür Yayınları. (Orijinal metin 1973’e tarihlenir.)
6. Derviş, M. (2015). Mural (M. H. Suçin, Çev.). Kırmızı Yayınları. (Orijinal eser 2000’de yayımlanmıştır.)
7. Godard, J.-L. (Yönetmen). (2004). Müziğimiz (Notre musique) [Film]. https://www.sinemalar.com/film/6665/muzigimiz
8. Sontag, S. (2004). Başkalarının acısına bakmak (O. Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı. (Orijinal eser 2003’te yayımlanmıştır.)

9. Soykan, Ö. N. (2002). Wittgenstein felsefesi: Temel kavram ve sorunlar. Cogito, (33), 40–46.
10. Şahin, O. (n.d.). Ludwig Wittgenstein felsefesine basit terimler ile kısa bir giriş. Demir Kapı, 46–52. https://www.academia.edu/121750661/Ludwig_Wittgenstein_Felsefesine_K%C4%B1sa_Bir_G
11. Torun, H. (2019). Jean Luc Godard’ın “Müziğimiz” filmi ve bir tanık olarak Saraybosna. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 12(26), 426–439.
12. Wittgenstein, L. (1999). Yan değiniler (O. Aruoba, Çev.). Altıkırkbeş Yayınları. (Orijinal eser Vermischte Bemerkungen adıyla 1977’de yayımlanmıştır.)
13. Wittgenstein, L. (2006). Felsefi soruşturmalar (D. Kanıt, Çev.). Totem Yayıncılık. (Orijinal eser 1953’te yayımlanmıştır.)
14. Wittgenstein, L. (2013). Tractatus logico-philosophicus (O. Aruoba, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal eser 1921’de yayımlanmıştır.)