II QARABAĞ MÜHARİBƏSİ MÖVZULU AZƏRBAYCAN NƏSRİNDƏ ŞƏHİD VƏ QAZİ OBRAZLARININ BƏDİİ TƏCƏSSÜMÜ (2020–2024)

Öz

Bu məqalədə Birinci Qarabağ müharibəsindən (1990-cı illər) İkinci Qarabağ müharibəsinə (2020) qədər olan dövrdə Azərbaycan ədəbiyyatında şəhid və qazi obrazlarının formalaşma və transformasiya prosesi araşdırılır. Tədqiqatda müharibə ədəbiyyatının milli yaddaşın bədii ifadə vasitəsi kimi funksiyası və Qarabağ mövzusunun ideya-estetik inkişaf mərhələləri təhlil olunur. Məqalədə məğlubiyyət və itki estetikasından qalibiyyət və milli qürur poetikasına keçid ədəbi diskurs səviyyəsində dəyərləndirilir. Xüsusilə hekayə janrında şəhidlik anlayışının sakral məna kəsb etməsi, qazi obrazlarının isə fiziki və psixoloji travmaların daşıyıcısı kimi təqdim olunması ön plana çıxarılır. Nəticədə göstərilir ki, İkinci Qarabağ müharibəsi mövzulu ədəbiyyat milli özünüdərk prosesini gücləndirməklə yanaşı, humanist dəyərlərin bədii təcəssümünə çevrilmişdir.

Anahtar Kelimeler

• II Qarabağ müharibəsi
• Azərbaycan nəsri
• şəhid obrazı
• qazi obrazı
• qalibiyyət poetikası.

The Artistic Representation of Martyr and Veteran Figures in Azerbaijani Prose on the Second Karabakh War (2020–2024)

Abstract

This article examines the process of formation and transformation of martyr and veteran figures in Azerbaijani literature from the First Karabakh War of the 1990s to the Second Karabakh War of 2020. The study analyzes war literature as an artistic medium of national memory and traces the ideological and aesthetic stages of development of the Karabakh theme. It evaluates, at the level of literary discourse, the transition from an aesthetics of defeat and loss to a poetics of victory and national pride. Particular emphasis is placed on the short story genre, where martyrdom acquires a sacral meaning, while veteran figures are portrayed as bearers of physical and psychological trauma. The article concludes that literature centered on the Second Karabakh War not only reinforces processes of national self-awareness but also evolves into an artistic manifestation of humanistic values.

Keywords

• Second Karabakh War
• Azerbaijani prose
• martyr figüre
• veteran figüre
• poetics of victory.

Kaynakça

1. Cəfərli, T. (2023, 23 dekabr). 44 nömrəli palata. Ədəbiyyat qəzeti, s. 9.
2. Əlişanoğlu, T. (2022). Qalibiyyət zamanı: Çağdaş ədəbiyyatda diskursun dəyişməsi. Akademiyanın Şuşanaməsi: Ədəbi-tarixi ənənə və gələcəyə baxış beynəlxalq elmi konfransının materialları (s. 19). Elm.
3. Həbibbəyli, İ. (2022, 5 mart). Ədəbiyyat qəzeti: Xüsusi buraxılış. Ədəbiyyat qəzeti, s. 2–3.
4. Kamal Abdulla. (t.y.a). Ən yeni tarixin ərəfə mətni: Səngərdəki səs. http://kamalabdulla.az/4392/en-yeni-tarixin-erefe-metni-sengerdeki-ses/
5. Kamal Abdulla. (t.y.b). Səngərdəki səs – Kamal Abdulladan yeni hekayə. https://525.az/news/154132-sengerdeki-ses--kamal-abdulladan-yeni-hekaye
6. Məmməd, T. (2020, 24 oktyabr). Qarabağ savaşı: Sözümüz və özümüz. Ədəbiyyat qəzeti, s. 21.
7. Pənah, G. (2024, 20 yanvar). Əsrin “Oğuznamə”sini yazanlar. Ədəbiyyat qəzeti, s. 18.
8. Qarayev, Y. (2016). Tarixin Qarabağ yaddaşı: Dünən və bu gün. Seçilmiş əsərləri (C. IV). Elm.

9. Quliyev, Q. (2019). Ədəbi cərəyanlar və istiqamətlər. OL NPKT.
10. Rüstəm Kamal. (2020, 3 oktyabr). Müqəddəs savaşımız və sözümüz. Ədəbiyyat qəzeti, s. 27.
11. Yusifli, C. (2022, 21 may). Müharibədən necə yazmalı. Ədəbiyyat qəzeti, s. 19.
12. Yusifli, C. (2024, 14 sentyabr). Hekayələrin ilk və son cümləsi. Ədəbiyyat qəzeti, s. 7.